________________
૧૦૧ વિષયોને અતિ વિસ્તાર છે, તેને રાજવાર્તિકકારે ઘટાડી ઓછો કર્યો છે અને દાર્શનિક વિષને જ પ્રાધાન્ય આપ્યું છે. - દક્ષિણ હિંદુસ્તાનમાં વસતા વિદ્યાનંદે જોયું કે, પૂર્વકાલીન અને સમકાલીન અનેક જૈનેતર વિદ્વાનોએ જૈન દર્શન ઉપર કરેલ હુમલાઓને ઉત્તર આપવો ઘણે જ બાકી છે, અને ખાસ કરી મીમાંસક કુમારિક આદિએ કરેલ જૈન દર્શનના ખંડનનો ઉત્તર આપ્યા વિના તેમનાથી કોઈ પણ રીતે રહી શકાયું નહિ, ત્યારે જ તેમણે “કવાર્તિકીની રચના કરી. આપણે જોઈએ છીએ કે એમણે પિતાને એ ઉદેશ સિદ્ધ કર્યો છે. તત્વાર્થપ્લેકર્ધાર્તિકમાં જેટલું અને જેવું સબળ મીમાંસાદર્શનનું ખંડન છે, તેવું બીજી કોઈ તત્વાર્થની ટીકામાં નથી. તત્ત્વાર્થપ્લેકવાર્તિકમાં “સર્વાર્થ સિદ્ધિ અને જ વાર્તિક માં ચર્ચાયેલા મુખ્ય કોઈ પણ વિષયે છૂટવા નથી; ઊલટું ઘણે સ્થળે તો “સર્વાર્થસિદ્ધિ અને “રાજવાર્તિક કરતાં
શ્લોકવાર્તિક'ની ચર્ચા વધી જાય છે. કેટલીક બાબતની ચર્ચા તે કાર્તિકમાં તદ્દન અપૂર્વ જ છે. “રાજવાર્તિકમાં દાર્શનિક અભ્યાસની વિશાળતા છે, તે “શ્લેકવાર્તિક'માં એ વિશાળતા સાથે સૂક્ષ્મતાનું તત્વ ઉમેરાયેલું નજરે પડે છે. સમગ્ર જૈન વાડમયમાં જે ડી કે ઘણી કૃતિઓ મહત્ત્વ ધરાવે છે, તેમાંની બે કૃતિઓ “રાજવાર્તિક’ અને ‘શ્લેકવાર્તિક પણ છે. તત્ત્વાર્થ ઉપરના ઉપલબ્ધ શ્વેતાંબરીય સાહિત્યમાંથી એકે ગ્રંથ “રાજવાર્તિક કે “શ્લેકવાર્તિક'ની સરખામણી કરી શકે તેવો દેખાય નથી. ભાષ્યમાં દેખાતો આછો દાર્શનિક
૧. સરખાવો ૧, ૭-૮ની “સર્વાર્થસિદ્ધિ તથા “રાજવાર્તિક.”
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
