Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ sukaDi- orasIyA saMvAda DaoN. devabALA saMghavI madhyakAlIna gujarAtI sAhityanI saMvAdAtmaka kRtionI paraMparAnusAra A kRti sukhaDa ane orasIyAnA saMvAdane AlekhatI racanA che. saMvAdAtmaka kRtionI paraMparAmAM mAnavIonA paraspara saMbhASaNane AlekhatI, mAnavInAM aMgo ane avayavo arasaparasa bolatAM hoya evuM dAkhavatI ane A sRSTinA vividha padArtho vaccenA koI be padArthonA saMvAdane AlekhatI kRtio ema viSayAnusAra vibhAga pADI zakAya che. prathama vibhAgamAM nema rAjulasaMvAda, guru-ziSya saMvAda, rAvaNa-maMdodari saMvAda to bIjA vibhAgamAM locana kAjala saMvAda, jIbha dAMta saMvAda, AMkha-kAna saMvAda, DAbA jamaNA hAthano saMvAda racAnAviSaya banyA che. trIjA vibhAgamAM samudra-vahANa, motI-kapAsiyo, samudra-klaza, sUrya-dIpaka, sukhaDa orasIyo Adino saMvAda AlekhAyela che. upalabdha saMvAda kRtiomAM soLamAM zatakamAM muni lAvaNyasamaya kRta rAvaNamaMdodarI saMvAda, karasaMvAda, gorI - sAMvalI vivAda tathA sUrya - dIpa saMvAda tathA kavi sahajasuMdarakRta yauvana - jarA saMvAda ane AMkha-kAna saMvAda noMdhapAtra che. sattaramAM zatakamAM ajitadevasUrikRta samakita - zIla saMvAda, jayavaMtasUrikRta locana-kAjala saMvAda, hIrakalazakRta jIbha - dAMta saMvAda, kavi samayasuMdara racita dAna-zIla tapa-bhAvanA saMvAda, zrIsAraphata motI - kapAsIyA saMvAda, upA. kuzaladhIra racita udyama karma saMvAda dhyAnArha kRtio che. aDhAramAM zatakamAM upA. yazovijayajIta samudra - vahANa saMvAda, udayavijayajIkRta samudra - kalaza saMvAda ne AcArya bhAvaprabhasUrikRta sukaDi - orasIyA saMvAda saM. 1783 ullekhanIya che. A aprakaTa kRtinI svahastAkSara likhita hastaprata graMthabhaMDAramAMthI upalabdha thatAM teno paricaya atre karAvavAno uddeza che. bhAvaprabhasUrinI A saMvAda racanA 16 DhAla ane 354 kaDInI 764 paMkitaomAM patharAyelI sahuthI dIrdha saMvAdakRti che. A kRtinuM nAma saMvAda che chatAM temAM AlekhAyo che vivAda. sukhaDInI lAkaDI ane orasIyA vacce A vivAda nArI-nara vacceno, vanaspatikAya ane pRthvikAya vacceno haMsAtuMsIbharyo vivAda che. arasaparasanA ekamekathI maThI UMcerA sAbita karavAnA prayatnanI parAkASThA sarjI sAmAnA doSadarzana ane potAnA guNagAna sudhI pahoMcI jai Akhare samAdhAna ane saMvAdamAM pUrNa thatI A racanA kavinI phaLadrupa kalpanAzakita, UMDI vicArazakita ane tINa dalIlazakitano paricaya karAve che. zatruMjaya tIrtha para jinaprabhunI aMgapUjA mATe orasIyA para sukhaDa ghasavA jatAM e be vaccenA saMbhASaNane AlekhatI kRtimAM kavie nIti-bodha-upadezanI suMdara gUMthaNI karI che. 189 sukaDi orasIyA saMvAda
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAraMbhe jinezvaradeva, sarasvatIdevI ane temanA kRpApAtra siddhasena divAkarAdi kavivaro tathA guruzrI mahimAprabhasUrine praNamIne kavie cothI ja kaDImAM 'sukaDa orasIyA tamo kahissuM sarasa saMvAda' ema viSayAraMbha karI lIdho che. RSabhajinaMdaputra cakravartirAjA bharata ayodhyAnagarImAMthI cha khaMDa bhUmipara rAjya kare che. sAthe 14 ratno, 9 nidhi, 64 hajAra rANIo ane apAra aizvarya che. tyAre kevalIprabhu RSabhadeva mukhe saMghapati pada mahimA, tenAM lakSaNo, tenuM kArya Adi zravaNa karatAM utsAha prakaTatAM bharatarAjA zatruMjya yAtrAno saMgha laI javAno saMkalpa pAra pADavA udyamazIla banyAnI vAta prathama DhAlamAM kavie kahI che. saMghaprayANanuM suMdara varNana karatI bIjI DhAla ane je girirAjanA kAMkare kAMkare anaMta sAdhugaNa siddha thayA che tyAM caitya karAvI, prabhunA prasAdo racAvI, aneka prakAre bhaktibhAvapUrvaka prabhujInI pratimAo banAvaDAvI pratiSThA mahotsava karavAnI taiyArI darzAvatI trIjI DhAlanI bhUmikA AlekhI kavi cothI DhAlathI saMvAda kRtinA mukhya viSaya para Ave che.A 56 kaDInI pUrvabhUmikAmAM bharatarAjA, tenI rANIo, tenuM rAjya, saMghapatinAM lakSaNo, kartavya, mahAtmya, saMghaprayANa AdinAM saMkSipta suMdara varNano che. bharata rAjAe H manohara mUlI auSadhI motI rayaNa pravAla, tIrthodaka mATI zubhA vAlA gaMdha vizAla; agara kapUra-kesara sukaDi vAvyA valI javAra, pratiSThA upayoginI vastu saji savi sAra. ane 'gharSaNa pIsaNa kajja' leI sUkaMDa hAtha, 'karaI ghasarako jehavaI orasIyAne aMga' ke turata sukaDa bolI 'bharata suNo eka vinatI re' ane 12 kaDImAM te orasIyAno sparza potAnA aMgane thAya te aNaghaTatI vAta che te mATenAM kAraNo darzAve che. tenA uttararUpe dhIragaMbhIra orasIyo 44 kaDInI uktimAM prabhAvaka dalIlonI rajUAta kare che chatAM sukaDa mAnatI nathI. te 48 kaDImAM pratyutta Ape che. jenI sAme orasIyo 21 kaDImAM ane pharIthI sukaDine 28 kaDInA pratyuttara sAme 33 kaDImAM dalIlo kare che. Ama sukaDinI 12, 48 ane 28 tathA orasIyAnI 44, 21 ane 33 kaDI sAmasAme dalIlonI 88 tathA 98 ema kula 202 kaDIno A vivAdAtmaka saMvAda che. saMbhASaNa hoI temAM bolacAlanI lahekAmaya pAtra anurUpa bhASA prayojAI che. pariNAme kRtinI sAhijaka svAbhAvika sacoTa rasAtmaka sadhAya che. vivAda karatAM pUrvapakSa-uttarapakSa ekamekane utArI pADI, temanI rajUAtane vajUda vagaranI sAbita karI potAnI vAtane sAcI siddha karavAnA sakSama prayAsa kare che. banne pakSanI dalIlonI joradAra rajUAta A saMbhASaNane rasamaya banAve che. 190 zrI vijayAnaMda ri svargArohAga zatAbdI graMtha
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ A dalIlone tarkadaSTie tapAsIe to banne pakSe tathyAMza che ja. sukakaDa potAne taruvaraziromaNi ane parimalapUrNa tathA orasIyone hIna, nirguNa jenA saMparkamAM Ave tene ghasIne kSINa karanAra jaDa pASANa kahe che. jenuM aMga kSatabharapUra che, je saMhAraka che, jalamAM jAte DUbI anyane paNa DUbADe che. mUDhane jenI upamA apAya che teno saMga ucita nathI. asamAna saMganuM pariNAma kAgasaMgahaMsa jevuM Ave che. e orasIyo othamI re niguNa nipaTa e hINa; mUDhanaI Ima kahaI mAnavIre pratyakSa eha pASANa. orasiyo potAne girivaMzano samartha suta mAne che. girirAja zetruMjayano vaMzaja gaNe che. dhIra gaMbhIra ghoSathI kaTakI caMdanataNI thI udbodha karI tenA garvakhaMDanano prayAsa AraMbhe che. sukhaDanuM saMskRta nAma 'zrIkhaMDa' napusakaliMga ane vyavahAranAma sukaDi 'srIliMga' che. naTanI jema nAma jAti badalanAra, strIjAti tarIke mAyA-mosAnI adhikatAthI sattaramuM pApasthAnaka gaNAnAra sukaDi vaLI temAM Avo ahaMkAra ! uccatAnI vAta to dUra rahI, A to nIcatAnI ya parAkASTA ! sukaDi yAne ke strIjAtinA dugurgo darzAvI, atAga srIcAritra ane strIoe karelAM hIna kRtyonAM aitihAsika dRSTAMto ApI orasIyo tenI hInajAti sAbita karavA mathe che. chatAM strIyomAMya apavAdarUpa soLa satI, jinamAtAo che ja. tema sugaMdhaguNane lIdhe sukaDinuM mahatva che kharUM ! paNa jo te kAraNa tajI, kArya Icche to mUrkhatA che. kAryasidhdhi zakya to ja bane jo te kuhADIthI kapAya, orasIyA para ghasAya, bhAvikajana dvArA prayojAya ane tyAre ja te jinapUjana mATe upayogI banI zake. vaLI orasIyAnI jAti to ucca che. zailarAjaputra te bhAre chatAM upakArI che. tenA nAmamAM Avato 'uras' yAne ke hRdaya tene hRdayavaMta darzAve che. teno saMga e bhoga nathI kemake te apUrva brahmacArI che. gaMdhanI chAkI, klezanI mAtI, kleza vallabha strIjAti sukaDie bUrAM phaLa ApanAra kusaMpa jhaghaDo tajI devAM joIe. suDine hInajAti kahevAthI thayelo roSa tenAM pratyuttaramAM jaNAvatAM te orasIyAne liMboLI ane potane drAkSa gaNAve che. orasIyonA khAnadAnane tucchatAthI varNavatAM te zilAmAM, gaMDazazaila pitA, loDhI bahenanA kuTuMbavAlo gaNAve che. puSkarAvartamegha ane magazailanA draSTAMte udaMDatA avaguNa darzAve che. tenuM saMskRta nAma avakarmaka yarthAtha che kemake te strIjAti sukaDi mATe vinAzakArI che. kAryakAraNanI bAbata to evI che ke pANI bharavA mATe kAryarUpI ghaDo ja levAya, kAraNarUpI kuMbhAranA cAkano vicAra paNa na karAya. TADhathI bacavA sahu vasra oDhe, reMTiyo ke trAka nahiM. mATe kArya sAthe ja saMbaMdha ucita, kAraNane zuM kare ! sukaDi vanaspati jAtinuM mahattva ane upakAritA darzAvatAM saMkhyAbaMdha dRSTAMto ApI potAnuM S rojhIyA saMvAda 191
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahattva darzAve che. jinezvaradevanA chatrarUpe azokavRkSa, devata, kalpavRkSa ane devI daza taruvaronI te vaMzaja che. jinapratimA, jinamaMdiradvAra, sAdhukarano daMDa, maMtrajapa mATe mALA ItyAdimAM kASTa prayojAya che. jagatane poSaNa ApanAra anAja, Arogya ApanAra auSadhi, sugaMdhI Idriyaupabhoga telaattarAdi sAmagrI ApanAra vanaspatijAti ja hoI tenuM sthAna ucca ja che. orasIyo turata ja tenI dalIlanuM khaMDana karatAM jaNAve che ke tenI saMgati to konI konI sAthe che ? mAthe sarpa yA kuhADI che. pavana tenA parimalano cora che. vaLI sUtrasidhdhAMtanusAra dasa taruvaro vanaspatijAtinA nahi paNa pRthvIkAya yAne orasIyAnI jAtinA che. vaLI jala, vanaspati, sarvaprANInA AdhAra rUpa pRthvI ja che. jinamaMdira, jina pratimA, gaDha, maDha tenAM ja bane che. jIvane poSaka AhAra pakAvavA mATe pAtra Avazyaka che te mATInuM ja che. saptadhAtu ratno Adi pRthvInI ja pedAza che. AbhUSaNo paNa tenAM ja bane che. lavaNa pRthvIkAya vinA bhojanamAM rasa nathI. Ama chatAM parvataputra orasIo ane parvate Ugela sukaDi banne samAna mahattva dharAvatAM hoI bhAIbahena samAna sukaDino roSa adhika vadhatAM te orasIyAne harAyA Dhora sama ane abhimAne phUlI gayelA coLA sama kahI sukaDi sAthe vAda karavA mATe tene apAtra gaNAve che. dekhI ToluM lokanuM huI bhUrAyuM Dhora tima tuM bhUrAyo thayo rahyo saMgha tujha kori je teM mAthuM upADIuMmujhasyu karavA vAda gheTAMnI parighuraharyo saviM suNyo tava sAda. sukaDi potAnA nAmanI vyutpatti karI tenA samAnArthI zabda sukaTi "sukRtakArikA' sukriyA, zubhanArI, zIlavatI satI ema darzAve che. ane pachI kulavatI nArInA AcAra-vicAranuM, kArya-akArya aMgenI tenI aucitya samajanuM vistRta varNana karI potAnI uccatAnuM pramANa Ape che. sAthe sAthe nIti-bodha-upadeza daSTie paNa sukaDinI A ukita zrotAo mATe samRdhdha banI rahe che. ' A ukti bAda bharatarAjAnI rANIo sukaDine pakSa laI orasIyA sAthe sukaDinI IcchA virUdhdha na lagADavA jaNAve che. paraMtu bharata rAjA taTasthapaNe banne pakSane pUrNapaNe sAMbhaLavAnA matanA che, tethI orasIyAne javAba ApavAnI taka maLatAM ja sukaDine utArI pADatAM kahe che garva ma kari re gahilaDI pAmI gaMdha payaraccha. jo jina aMge navi caDhI tu tujha janama aksara chatAM sAthe sAthe samajAvaTano sUra paNa kAyama rAkhe che. zrI vijayAnaMdasUri svargArohaNa zatAbdI graMtha
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ samajhAvo sukaDi prateM hajI na uDaI udha paMNI parvata AgalaI mAMDaI nija mAhAbhya kUpaDeDakI kima lahaI guru sarovara gamya - ema sukaDine puNI ane potAne parvata, tene kUvAnI phulANa deDakI ane potAne vizALa sarovara gaNAve che. potAnA nAmano artha laukika vyutpattinI rIte karatAM orasIyAnA o eTale omakAra yAne jinezvadeva, jinapUjA, jainadharma ane temAM rasIyo te orasIyo vaLI tenA nAmano eka artha supuruSa jaNAvI tenAM lakSaNo varNave che. Ama potAnI samaja ane mahAtma darzAve che. rAjA bharata AnA nirAkaraNa mATe gaNadharane prArthanA kare che tyAM A vivAda saMbhASaNano aMta Ave che. cothI DhALanI cothI kaDIthI AraMbhAyela A 202 kaDInA vivAdAtmaka saMbhASaNa bAramI DhAlamAM samApta thAya che. teramI DhAlamAM gaNadharadezanA mAM kavi kArya, kAraNa saMbaMdhanI vistRta carcA rajU kare che. dhUmravahninyAya samajAvatAM jyAM jyAM dhUmADo tyAM tyAM agni evo saMbaMdha samajAve che. kAraNo pAMca prakAranAM darzAve che. jemAM eka kAraNa che svabhAvakAraNa - svopAdAna jenA pariNAme mAtA marUdevI siddha thayA. te ja pramANe sukaDi ane orasIyo banne jinapUjanArthe svopAdAna kAraNo che. baMne mahatvanAM che. baMne anivArya che. pachInI dezanAmAM syAdvAda ekAntavAdane bhaMjaka che. temAM sAta nayane samudAya jJAnadaSTi ApanAra che. A sAta nayamAM cAra dravyanA che. naigama, saMgraha, vyavahAra ane RjusUtra tathA traNa paryAyanaya che zabda, rUDha ane paryAya. A darekanA zataprakArabhede sAtaso naya thAya. Ama chatAM A sarvanI samagrapaNe vicAraNA karyA bAda ema tAraNa kADhI zakAya ke sukaDi sugaMdha svabhAvane lIdhe pradhAna kAraNa che chatAM prathama orasIyA kAraNa AvyA bAda ja te jinaaMge caDe. gaNadharadezanAmAMnI A zAstrasiddhAMtanI tathA nayanI carcAkavie atyaMta saraLa rIte rajU karI che. gharagaththu daSTAMto ApI temAM temaNe sacoTatA ANI che. pacanavidhi kriyA viNa pAka na dhAnano bolyA vinA uDaI nahI svara koI gAnano annakavala udyamaviNa navi AvaI mukhaI viNa puNe kima saMpatti bhogavIya sukhaI Ama mArI sukaDi vAta orasIyAne sIsa namAvatI, khamAvatI ane "mela thayo orasIyA sAthe malapato' thI saMvAda sadhAI vivAdano aMta Ave che. dravyapUjAnI taiyArI thatAM pratiSThA mahotsavanA 193 sakaDi orasIyA saMvAda
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ vividha tabakkAo caudamI DhAlamAM ane bharatarAjAnI bhAvapUjA paMdaramI DhAlamAM varNavI kavi aMtima soLamI DhAlamAM kRtinA racanA samaya, sthaLa, kartA nAma, guruparaMparA, phalazruti Adi varNavI pUrNAhUti kare che. - kavinI dalIlazakita tarkazakitano paricaya karAvatI A racanA bhASAdaSTie paNa noMdhapAtra che. ubodhana ane saMbhASaNanI rajUAtamAM bolacAlanI bhASA tenA vividha lahekAo - kAkUo sAthe prayojAI che. sukaDi orasIyAnI uktiomAM potapotAnI vAtanA samarthanarUpe je avataraNo TAke che tenuM vaividhya kharekhara dhyAna kheMce tevuM che. sAmAnya lokokti, kahevata, subhASitathI mAMDIne kavitA, chaMda ane gAthAno upayoga karyo che. kule bAra avataraNanI sATha paMkitaomAM A rajUAta thaI che. saMgati samAnanI ja zobhe - asamAnanI saMgatanAM phaLa vAyasoMsanI kathA dvArA kahI cAra prakAranI saMga kahela che. 1 sajjana - sajjanano dUdha-sAkarano 2 sajjana - durjanano sonA-kAcano 3 durjana - sajanano pittaLa-mANekaratnano 4 durjana - durjanano cakamaka paththarane ne vaLI saMgati kI jaI sAdhukI haraI urAMkI vyAdhi ochI saMgata nIcakI ADAM pahara upAdhi - jevI hiMdI zabda chAMTavALI ukita paNa A ja saMdarbhamAM che. to nIca puruSane vargatatA kavita chaMdanI bhASA viziSTa che. jU lIkhAlA, deha romAlo, bholo, DhIlo, DhIlaMgo, kameM kAlo, DIgo, DolAlo, ThIkaraThAlo, ThoTha ThIMgAlo, bhaDaMga bhUkhAlo - jene nahIM gAMThaI nA dhAnano dANo te to nahIM lakSaNa nahIM lAvaNe ema banne rIte ThAlo che. sulakSaNI zIlavatI nArInAM lakSaNomAM pati pahelAM jame nahIM, ziyaLanI nava vADa sAcave, parvatithie brahmacarya pALe. jinapUjana kare, e prakAre AcAra varNana vizeSa che. supuruSa paNa ziyaLanI sImA sAcave, parastrI sAme najara na kare, sAta vyasanathI dUra rahe, pAMca prakAre dAna kare, saMgha kADhe, jinapUjA kare evA AcAra varNana ja che. dalIlabAjInA dAvapecanI ane ubodhananI lahekAmaya bhASA; rasamaya, saraLa sacoTa nirUpaNa, dIrdhakRti chatAM asmalita kathanapravAha, lokokita Adino sAro ucita upayoga; thoDAM chatAM suMdara varNana; kevaLa vANI vilAsa na lAge tevI narma-marmayukata bodhaka dalIlo, e A racanAnuM jamApAsuM che, je tene madhyakAlIna gujarAtI sAhityanI saMvAda nAmI kRtiomAM noMdhapAtra banAve che. Fi EFF F GF ; FERF _EL 1_C S _ C FFFFF SHEHERE _ E FiFF FBFFFER 194 zrI vijayAnaMdasUri svargArohANa zatAbdI graMtha