Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahArAjA khAravelasirike zilAlekhakI 14vIM paMkti __mAnya vidvanmahodaya zrIyuta kAzIprasAda jAyasavAla mahAzayane kaliMgacakravartI mahArAja khAravelake zilAlekhakA vAcana, chAyA aura artha Adi bar3I yogyatAke sAtha kiyA hai / tathApi usa zilAlekhameM adyApi aise aneka sthAna haiM jo arthakI apekSA zaMkita haiM / Ajake isa lekhameM ukta zilAlekhakI 14vIM paMktike eka aMza para kucha spaSTIkaraNa karanekA irAdA hai| vaha aMza isa prakAra hai " arahayate pakhInasaMsitehi kAyanisIdIyAe yApabAvakehi rAjabhitini cinavatAni vAsA sitAni / " Upara jo aMza uddhRta kiyA gayA hai isameM se sirpha jisake nIce lAina kI gaI hai isake viSayameM hI isa lekhameM vicAra karanA hai| zrImAn jAyasavAla mahAzayane isa aMzakI " kAyaniSIyAM yApajJApakebhyaH" aisI saMskRta chAyA karake "kAyaniSIdI (stUpa) para ( rahanevAloM) popa batAne vAloM (pApajJApakoM), ke liye" aisA jo artha kiyA hai isake badalemeM upari nirdiSTa aMzakI chAyA aura isakA artha isa prakAra karanA adhikatara ucita hogA chAyA- kAyanaSedhikyA yApanIyakebhyaH - yApanIyebhyaH / artha-(kevala mana aura vacanase hI nahIM balki ) kAyAke dvArA prANAtipAtAdi azubha kriyAoMkI nivRtti dvArA (dharmakA) nirvAha karane vAloMke liye / 1 nAgarIpracAriNI patrikA bhAga 10 aGka 3 meM "jo kadAcit 'yApajJApaka' kahalAte the|" aisA bhI likhA hai| 2. dekho, nAgarIpracAriNI patrikA bhAga 8 aMka 3 /
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ee mahArAjA khAravelisirake zilAlekhakI 14 vI pakti yahA~para "kAyanisIdIyAya yApaJAvakehi " aMzakA jo artha kiyA gayA hai vaha ThIka hai yA nahIM ?, isa arthake lie kucha AdhAra hai yA nahIM ?, ukta zilAlekha ke aMzake sAtha pUrNatayA yA aMzataH tulanA kI jAya aise zAstrIya pATha jainagranthoMmeM pAye jAte haiM yA nahIM ? ukta zIlAlekhakA sambandha digambara jaina sampradAya se hai yA zvetAmbara jainasampradAya se hai ? ityAdi viSayoMkA nirNaya karane meM sugamatA honeke liye jainagranthoMke pATha kramazaH uddhRta kiye jAte haiM zvetAmbara jainasampradAya ke sAdhugaNako pratidina Avazyaka kriyArUpameM AnevAle' | ' SaDviva AvazyakasUtra ' ke tIsare ' vandaNaya' (saM0 vaMdana) nAmaka AvazyakasUtrameM nimna likhita pATha haiicchAmi khamAsamaNo ! vaMdiuM jAvaNijjAe nisIhIyAe aNujANaha me miuggahaM nisI hi X X X jattA bhe javaNijjaM ca bhe.... mAnya AcArya zrI jinadAsagaNi mahattarane aura yAkinImahattarAsUnu zrI haribhadrAcAryane 'SaDvidha AvazyakasUtra' ko cUrNI aura TIkAmeM isa sUtra para ativistRta vyAkhyA kI hai, jisameM se upayogI aMza yahA~ para uddhRta kiyA jAtA hai. - cUrNI - " jAvaNijAe nisIhiyAe / yAvaNI yAnAmajA keNati payogeNa kajjasamatthA, jA puNa payogeNa vi na samatthA sA ajAvaNIyA, tAe jaavnnijaae| kAe ? nisIhiyAe, nisIhi nAma sarIragaM vasahI thaMDilaM ca bhaNNati, jato nisIhitA nAma Alayo vasahI thaMDila ca, sarIraM jIvassa Ayo tti, tathA paDisiddha nisevaNaniyattassa kiriyA nisIhiyA, tAe // ,, -Avazyaka cUrNI, uttarabhAga, patra 46 // TIkA - - yA prApaNe, asya Nyantasya karttaryanIyac yApayatIti yApanIyA tayA / Sidhu gavyAm, asya nipUrvasya ghaJi niSedhanaM niSedhaH niSedhena nirvRttA naiSedhikI, prAkRtazailyA chAndasatvAdvA ' naiSedhikA' ityucyate / x x x ' yApanIyayA ' yathAzaktiyuktayA 'naiSedhikyA' prANAtipAtAdinivRttayA tanvA zarIreNetyarthaH // x x x yApanIyaM cendriya- noindriyopazamAdinA prakAreNa 'bhe ' bhavatAm ? zarIramiti gamyate // ". - Avazyaka, hAribhadrI TIkA, patra 546-47 // " icchAmi khamAsamaNo ! vaMdiuM jAvaNijjAe nisIhIyAe matthaeNa vaMdAmi " mAsamaNasutaM // ina uddhRta pAThoMmeM " kAyanisIdIyAya yApaJAvakehi " aMzase pUrNatayA aura aMzataH tulanA kI jAya aisA donoM prakArakA ullekha hai / 1. Avassaya chavvihaM paNNattaM taM jahA- sAmAiyaM, cauvIsatthao, vaMdaNayaM, paDikkamaNaM, kAussaggo, pacakkhANaM / mandIsutaM /
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAnAMjali 100] ___ 'vivAhapaNNattI' (saM0 vyAkhyAprajJapti dUsarA nAma bhagavatIsUtra) aura 'nAyAdhammakahAo' (saM0 jJAtAdharmakathAH) Adi jaina Agama granthoM meM " yApAvakehi " aMzake sAtha tulanA ko jAya aisA pATha aura sAthameM isakA artha bhI milatA hai / jo isa prakAra hai "vANiyagAme nAmaM nagare x x x somilaM nAma mAhaNe x x x samaNaM bhagavaM mahAvIraM evaM bayAsI - jattA te bhatte ! ? javaNija te bhaMte ! ? avvAbAhaM pi te ? phAsuyavihAraM te ? somilA ! jattA vi me, javaNija pi me, avvAbAhaM pi me, phAsuyavihAraM pi me / x x x kiM te bhaMte ! javaNija ? somilA ! javaNijje duvihe paNNatte, taM jahA-iMdiyajavaNijje ya noiMdiyajavaNijje y| se kiM taM iMdiyajavaNijje ? somilA ? jaM me soindiyacakkhidiyadhANidiyajibhidiyaphAsiMdiyAi niruvahayAI vase vaTaMti se taM indiyajavaNijje / se kiM taM noindiyajavaNijje ! somilA ! jaM me kohamANamAyAlobhA vocchinnA no udoreMti se taM noiMdiyajavaNijje / settaM javaNijje // -bhagavatIsUtra saTIka, patra 757-58 // yaha uparyukta pATha hI akSarazaH 'nAyA dhammakahAo' Adi jaina AgamoMmeM naz2ara AtA hai| farka mAtra itanA hai ki- 'bhagavatIsUtra' meM somilanAmakA brAhmaNa zramaNa bhagavAna mahAvIrako ye prazna pUchatA hai, taba 'jJAtAdharmakathAH' Adi sUtroMmeM zuka nAmaka parivrAjaka Adi bhinna bhinna vyakti thAvaccAputra Adi muniyoMko ye prazna pUchate haiM / AcArya abhayadevane uparyukta sUtrakI TIkAmeM 'javaNijja' kA saMkSita artha isa prakAra likhA hai'yApanIyaM' mokSAdhvani gacchatAM prayojaka indriyAdivazyatArUpo dharmaH / / . -bhagavatIsUtra saTIka, patra 759 isa lekhameM jina zAstrIya pAThoMkA ullekha kiyA gayA hai ve sabhI zvetAmbara jaina sampradAyake granthoMmeM pATha haiN| digambara jainasampradAyake granthoM meM " kAyanisIdIyAya yApAvakehi " aMzake sAtha tulanA kI jAya aise pATha haiM yA nahIM yaha jaba taka maiMne digambara sAhityakA madhyayana nahIM kiyA hai taba taka maiM nahIM kaha sakatA huuN| aura nyAya-vyAkaraNatIrtha paM0 zrIharagoviMdadAsa kRta 'pAiasaddamahaNNavo' Adi kozoMke jaisA koI digambara sAhityakA koza bhI nahIM hai ki jisake dvArA mere jaisA alpAbhyAsI bhI nirNaya kara sake / digambara sampradAyake sAhityake viziSTa abhyAsI paM0 zrInAthUrAmajI premI aura 'anekAnta' patrake sampAdaka bAbU jugalakizorajI mukhtAra mahAzayake dvArA mujhe samAcAra mile haiM ki - Upara likhe pAThoMke sAtha tulanA kI jAya aisA koI pATha digambara sampradAyake granthoMmeM abhI taka dekhanemeM nahIM AyA haiN| 1. dekho patra 106-7. .
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ [10 mahArAjA khAravelasirika zilAlekhakI 14 vI paMkti yahA~ para prazna ho sakatA hai ki-khAravela-zilA-lekhakI 15vIM paMktimeM "arahatanisIdIyAsamIpe "kA " arhatakI niSIdI (stUpa)ke pAsa" aisA artha kiyA gayA hai--arthAt 'nisIdiyA' zabdakA artha 'stUpa' kiyA hai aura 14 vIM paMktimeM isI zabdakA bhinna artha kyoM kiyA jAtA hai ? isakA samAdhAna yaha hai ki-zvetAmbara jainasampradAyake granthoMmeM 'nisIhiyA' yA 'nisehiyA' zabda bahuta jagahoM para bhinna bhinna arthameM prayojita kiyA gayA hai NisIhiyA strI0 [nizIthikA ] 1 svAdhyAya-bhUmi, adhyayanasthAna, (AcArAMga 2-2-2) / 2 thor3e samayake liye upAttasthAna, (bhagavatI 14-10) / AcArAMgasUtrakA eka adhyayana (AcA0 2-2-2) / NIsIhiyA strI0 [naSedhikI] 1 svAdhyAyabhUmi, (samavAyAMga patra 40) / 2 pApakriyAkA tyAga, (prtikrmnnsuutr)| 3 vyApArAMtarake niSedharUpa sAmAcArI AcAra, (ThANAMgasUtra 10 patra 499) / 4 mukti-mokSa / 5 zmazAnabhUmi, tIrthaMkara yA munike nirvANakA sthAna, stUpa, samAdhi, (vasudevahiNDi patra 264-309) / 6 baiThanekA sthAna / 7 nitambadvArake samIpakA bhAga (rAja praznIya sUtra ) / 8 zarIra, 9 vasati-sAdhuoMke rahanekA sthAna, 10 sthaNDila-nirjIba bhUmi, (Avazyaka cUrNI) / * -pAiasahamahaNNavo patra 512-13 // aMtameM isa lekhako samApta karate hue mujhe kahanA cAhie ki-prastuta lekhakA kalevara kevala zAstrIya pAThoMse hI baDha gayA hai, kintu zilAlekhake aMzakI tulanA aura isake arthako spaSTa karaneke liye yaha anivArya hai| [anekAMta,' mAgha vi. saM. 1986 ] * ina arthoM meM kucha naye artha bhI zAmila kiye gaye haiN|