Book Title: Kya Jain Sampradayo ka Ekikaran Sambhav hai
Author(s): Jawaharlal Munot
Publisher: Z_Anandrushi_Abhinandan_Granth_012013.pdf
Catalog link: https://jainqq.org/explore/210415/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Sh 0 zrI javAharalAla muNota, [jaina samAja ke prabhAvazAlI netA, amarAvatI INTER jata kyA jaina sampradAyoM kA ekIkaraNa sambhava hai ? IANS lekha ke zIrSaka se pratIta hotA hai ki jaina dharma meM bhinna-bhinna sampradAyoM kI maujUdagI agara burI nahIM to aprastuta to jarUra hai aura isaliye unakA ekIkaraNa kiyA jAnA cAhiye / parantu Apa gaharAI se dekheM to yaha spaSTa hogA ki saMsAra ke pratyeka pramukha dharma meM bahuta jalda sampradAyoM kA udgama ho jAtA hai aura ina alaga-alaga sampradAyoM meM baMTA dharma, usake anuyAyiyoM ke liye kisI vizeSa cintA kA kAraNa nahIM banatA / bauddhoM ke hInayAna aura mahAyAna ke moTe vibhedoM kA hameM patA hai parantu ina bhedoM ke antargata anaginata sampradAya-vizeSa vAle prabheda haiN| saMsAra ke dUsare bar3e dharma IsAI kA bhI yahI hAla hai| romana kaitholika aura proTesTeMToM ke sampradAyoM ne dhArmika asahiSNutA kA raktarajita itihAsa sajA hai| islAma ke ziyA-sunnI sampradAyoM se bhAratavAsI paricita haiM / aura hindU dharma to asaMkhya sampradAyoM aura zAkhAoM kA hI eka vizAla baragada hai| taba jaina dharma ke cAra pramukha sampradAya-digambara, zvetAmbara (mU0 pU0), sthAnakavAsI aura terApaMthI-ekIkaraNa kI kina AvazyakatAoM kI ora saMketa karate haiN| ____ maiM yahA~ para una aitihAsika aura zAstrIya kAraNoM kA ullekha nahIM karUMgA jo ina vibhinna sampradAyoM kI sthApanA ke lie uttaradAyI mAne jAte haiN| aura mere isa taTastha bhAva ke liye sabala kAraNa haiM / bAta sApha yaha hai ki koI bhI sampradAya apane janma aura vikAsa ko aitihAsika pariprekSya meM dekhane kA AdI nhiiN| usake liye apanA sampradAya hI ekamAtra apane dharma kA sahI aura ucita mArga hai| anya saMpradAya yA to saccI dharma-vyAkhyA se anajAna haiM athavA dharma kI viDambanA / eka bAra Apane bhinna-bhinna saMpradAyoM kI gaharAI se tathA vaijJAnika vyAkhyA karanI zurU kara dI to bahuta jalda hama alaga-alaga saMpradAya vAloM ko apanI-apanI AstIne ca r3ho kara, Apasa meM gAlI-galauja karate paayeNge| anekAMta darzana ke AdhAra-stambha jaina dharma kA hI jaba yaha hAla hai-jaba jaina sampradAya vAle bhI, apane sampradAya ke alAvA kA bayA jya pAryapravaAbhApAryapravara A zrIAnandazrIAnandAn mannyeon A - RMATMammer Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 itihAsa aura saMskRti anya sampradAyoM ke bAre meM dhairya se bAta sunane-samajhane ko taiyAra nahIM, taba bhalA dUsare dharmoM ke bAre meM nindA kA to hameM adhikAra hI kyA hai ? bahuta moTI buddhi se bhI yaha samajha meM A jAtA hai ki dharma saMsthApaka, daivI zakti se vibhUSita, adbhuta pratibhA ke dhanI aura jana-jana ke mana para anirvacanIya prabhAva paidA karane vAlI zakti ke saMyojaka hote haiM / unakI vANI, karma aura vicAra, samasta mAnava jAti ke antima sukha, zAnti aura kalyANa ke liye samarpita hote haiN| isaliye unake ImAnadAra se ImAnadAra ziSya ke liye bhI, usa yuga-nirmANaka deva-puruSa ke kathana, upadeza athavA AcaraNa kA sau phIsadI svarUpa samajha pAnA zAyada sambhava ho bhI jAya parantu usa kathana, upadeza athavA AcaraNa kI jana-jana ke liye vaisI hI vizuddha vyAkhyA kabhI sambhava ho hI nahIM paayegii| Akhira vyAkhyAtA-ziSya, svayaM tIrthaMkara, bhagavAna yA avatAra to nahIM hotA aura isa prakAra, pratyeka vizAla dharma kI sahaja, ImAnadAra aura nizchala vyAkhyA ke prayatnoM ke bAda bhI, bahuta jalda dharma kI bhinna-bhinna vyAkhyAe~ janma lene lagatI haiM / sampradAyoM kA yahI udgama hai|| agara yaha sahI hai taba prazna uThegA-kina sthitiyoM meM, sampradAyoM kA ekIkaraNa sambhava hai ? pahale hama ekIkaraNa kA artha samajha leN| jahA~ taka maiM samajhatA hai, ekIkaraNa kA artha, vilInIkaraNa to ho hI nahIM sktaa| jina viziSTa paristhitiyoM meM pratyeka sampradAya ne janma liyA hai, ve bhalA bhaviSya meM bhI samApta kaise ho sakatI haiM ? agara koI asAdhAraNa pratibhA aura daivI preraNA kA pratIka yaha prayatna bhI kare to Dara yahI hai ki vaha eka naye sampradAya ko jarUra janma de degA, maujada sampradAyoM kA vilInIkaraNa sambhava nahIM hogaa| taba ekIkaraNa ? Apa ise haTha kaheM yA apanA-apanA Agraha, koI bhI sampradAya na to apanI-apanI vyAkhyAoM aura una para AdhArita dhArmika rasmoM meM parivartana karane ko taiyAra hogA aura nA hI isa bAta ke liye rAjI hogA ki sampradAya apane parivartana-pracAra ko tyAga de / aisI hAlata meM, zAyada hama ekIkaraNa kI bAta, eka virodhAbhAsa ke rUpa meM hI peza kara rahe haiM ? upa-sampradAyoM kA saMsAra zAyada isIliye, deza-kAla ke samAja sudhAraka aura prakhara pratibhAzAlI vidvAnoM ne sampradAyoM kA ekIkaraNa ke bajAya, upa-sampradAyavAda kI samApti para bala diyaa| maiM sthAnakavAsI huuN| jAnatA hai, svayaM isa jaina sampradAya meM kitane choTe-bar3e sampradAya haiM / sabhI upa-sampradAya, kevala apane Apa ko hI vizuddha aura sahI sthAnakavAsI mAnate haiM / lekina yaha to jarUra sambhava hai ki kama-se-kama viziSTa sampradAya ke upa-sampradAyoM kA ekIkaraNa kara DAlA jAya aura Ama janatA meM, kevala eka hI sampradAya kI mAnyatA sarvavyApI ho ? kamIbezI, yahI hAlata Apako jaina dharma ke anya sampradAyoM meM bhI mila jaayegii| sthAnakavAsI samAja kI dhurI hai-hamAre zramaNa / aura hamAre AdaraNIya zramaNa hI, upa-sampradAyavAda kI samApti karane ke liye AsAnI se ekamata nahIM hote| ina anaginata upasampradAyoM kA AdhAra kevala zramaNavarga kI bhinnatA hai, unakA vibhinna AcAra-vicAra hai aura hai unakI apanI-apanI vyaktigata AcaraNa-zailI / mere liye vairAgya aura zramaNa-jIvana kA manovaijJAnika rahasya samajhanA to asambhava hai Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kyA jaina sampradAyoM kA ekIkaraNa sambhava hai ? 153 ( ida ORG parantu yaha prakaTa hai ki Atma-kalyANa aura Antarika tapa ke ina adhiSThAtAoM ke liye zrI saMgha kA anuzAsana svIkAra karanA aura usa para satata AcaraNa karanA bahuta kaThina hotA hai| phira bhI, zrI zAsanadeva dvArA hI, jagat-kalyANa ke liye, zramaNa-saMghoM kI anuzAsanabaddha sthApanA jaina dharma kA eka nirmama niyama hai kyoMki usI sUrata meM, AtmakalyANa, jagat kalyANa kA paryAya bana jAtA hai| bIsa barasoM se adhika samaya huA hogA jaba upasampradAyavAda ko ekasUtrI sampradAya kA svarUpa dene kA sthAnakavAsI samAja kA eka mahatvapUrNa prayoga zurU huA thA / zramaNa saMgha kA sAdar3I adhivezana meM ekIkaraNa huA aura yaha AzA sudRr3ha huI ki isa ekatA kI zurUAta, anta meM sampUrNa sampradAya ke vizuddha ekIkaraNa ko janma degii| maiM yahA~ itihAsa kI vyAkhyA nahIM kruuNgaa| lekina sthAnakavAsI samAja ko patA hai ki zramaNa-ekatA kA kAla khaNDa bahuta choTA rahA / eka ke bAda eka, vibhinna upasampradAya, alaga-alaga kAraNoM se phira se upasampradAyoM kI sthApanA karane laga gaye aura zramaNa-ekatA kA svapna TUTa gyaa| jisa mahA-manISI ke gaurava ke liye yaha abhinandana grantha racA jA rahA hai, unhIM AcArya pravara zrI AnandaRSijI mahArAja sAhaba ne apanI bahumukhI pratibhA se isa ekatA ke mUla sUtra aba bhI jor3a rakhe haiM / parantu kyA hama ise ekIkaraNa kA saphala prayoga kaha sakate haiM ? naI pIr3hI aura upa-sampradAyoM kA ekIkaraNa mUla rUpa se, maiM mAnatA hU~ ki jaina dharma ke pramukha sampradAyoM kA ekIkaraNa to sambhava nahIM hai, sadbhAva, ekatrita aura saMyukta kAmakAja, sahayoga aura saMyukta vikAsa avazya sambhava hai, hitakara bhI hai aura Avazyaka bhii| lekina yaha bhI merI mAnyatA hai ki ina cAra pramukha sampradAyoM meM, aMtargata upasampradAyoM kA Arambha meM ekIkaraNa aura anta meM vilInIkaraNa sambhava bhI hai aura Avazyaka bhii| aura merA vicAra hai ki isa bar3e kAma ke liye, zrAvakoM kI bhUmikA bhaviSya meM adhika nirNAyaka aura prabhAvazAlI rhegii| mujhe kheda ke sAtha svIkAra karanA par3atA hai ki kama-se-kama nikaTa bhaviSya meM to, zramaNoM meM to svayaM sphUrti se utpanna ekIkaraNa sambhava nahIM dikhalAI detaa| agara mauke bemauke aise prayatna hoMge bhI to ve alpajIvI hI raheMge aura unheM sthAyI svarUpa de pAnA bahuta kaSTasAdhya bAta hogii| lekina isa aham savAla para hama zrAvakoM ko kyoM bhUla jAte haiM ? jarA jaina dharmAvalambiyoM kI naI pIr3hI kI ora dekhiye / ve agara Aja jainI haiM to isIliye ki unake mAM-bApa jainI haiM aura eka viziSTa sampradAya ke haiM ? parantu dharmAcaraNa aura dharma ke prati agAdha zraddhA kyA virAsata meM milatI hai ? kyA isa bAta kI koI gAraNTI hai ki viziSTa sampradAya athavA upasampradAya kI santAna usI sampradAya kI bilA hIlA-hajjata zrAvaka-zrAvikA banI rahegI? yaha to naI pIr3hI ke sAtha anyAya bhI hogA aura usakI zakti ko anadekhA karane jaisA hogaa| agara hamAre isa yuga kI naujavAna pIr3hI ko apane dharma se, apane sampradAya se abhinna lagAva hogA to usameM tarka, buddhi aura bhAvanA kA triveNI saMgama hogaa| kevala gatAnugati aura parivAra kI ruci nirNAyaka nahIM raha sktii| aura isa naye yuga kI naI jaina sthAnakavAsI zrAvaka samAja kI sAmUhika zakti svAbhAvika hI, upasampradAyavAda ko samApta kara skegii| hamAre liye mukhya kArya hai, usa AdhAra ko taiyAra karanA SALAMAAJANSAMVIRAINindiAIIMomsaina MARWAJANARORICASutr a Mirmirm viiiiviaNAM Domimmamromintwwmanwadiwww Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ormininAAAAPranamamamaAJAJanuahar AmAzrIAnanda 22 bhASApravana nAcAvara AmA 154 itihAsa aura saMskRti jo naye yuvaka-yuvatiyoM meM sampradAya vizeSa ko ekIkaraNa ke rUpa meM hI aMgIkAra kregaa| jo nava-zrAvakazrAvikAoM ko samagra jaina dharma ke prati saccI AsthA aura sampradAya ke prati sahI jAnakArI aura anekAntavAdI Asakti se otaprota hogaa| isIliye, maiM AzAvAdI hU~ kyoMki upasampradAya ke ekIkaraNa ke lie, amalI rUpa se hamane aba taka zrAvaka-zakti kA upayoga hI kaba kiyA hai ? agara zramaNa eka saMghIya ekatA ke lie tatpara nahIM haiM yA use kara pAne meM kama-se-kama philahAla asamartha haiM to cintA kI kyA bAta hai ? Adhunika zrAvaka to eka ho hI sakate haiM aura aisI sthitiyoM ko janma de sakate haiM jo antatogatvA sampradAya ke ekIkaraNa aura zramaNa saMgha kI satahI nahIM-mUlabhUta ekatA kI punarsthApanA kreN| AcArya pravara zrI Ananda RSijI mahArAja kA isase zreSTha abhinandana kyA ho ki unake 75 veM saubhAgyazAlI janma-divasa para, sampUrNa sthAnakavAsI zrAvaka samAja apanI sAmAjika ekatA aura ekIkaraNa kI zakti se abhinandana kare aura isa tapaHpUta maharSi ko, ekatra zrAvaka-zakti se vandana kare ? Apa pUchege, yaha zrAvaka-ekatA siddha kaise ho ? mujhe bAta sambhava isalie lagatI hai kyoMki sthAnakavAsI jaina zrAvakoM kI vyavahArikatA aura sAmAnya sAMsArikatA para mujhe bharosA hai / agara maiM bhUla nahIM karatA to prabuddha zrAvaka-zrAvikA ke lie sAre sthAnakavAsI sampradAya kI ekatA ke isa yuga ke, deza-kAla ke bhArI mahattva ko samajhanA apekSatayA sarala hai aura yahI vaha kar3I hai jo ekIkaraNa kA rAstA sugama banAyegI / hama jAnate haiM ki zramaNa ekatA chinna-bhinna ho jAne para bhI zrAvaka ekatA aba taka utanI khaNDita nahIM hone pAI aura jarUrata isa bAta kI hai ki zrAvaka-ekatA kI pratIka saMsthA (yathA-a0 bhA0 zve0 sthA0 kAnphrensa) meM sabhI upasampradAyoM ko ucita sthAna ho aura vaha isa prakAra ke kAma-kAja meM agrasara ho jo zrAvaka-ekatA kA mArga prazasta kre| maiM isI vizvAsa kA prabala samarthaka hUM ki hamAre prayatnoM se zrAvaka saMsthA na kevala balazAlI bane apitu vaha vIryavAna, jIvaprada bhI ho| agara kinhIM kAraNoM se kisI upasampradAya ne usase alagAva kara DAlA hai to zrAvaka sArI zakti se una kAraNoM kA unmUlana kara ddaaleN| hamArA antima lakSya sAre sthAnakavAsI samAja kA, sampradAya kA ekIkaraNa hai aura zrAvaka ekatA isa mArga kA pahilA bar3A paDAva / eka bAra zrAvaka-ekatA prasthApita ho gaI to mujhe isameM saMzaya nahIM ki usakA agalA kadama zramaNa-ekatA hI hogaa| dUsare zabdoM meM, zrAvaka-ekIkaraNa kA amalI artha hai. sthAnakavAsI zrAvaka-zrAvikAoM kI bhAratIya saMsthA kA prabalIkaraNa / kyA maiM deza ke bikhare zrAvaka samAja se prArthanA karU~ ki ve sampradAya ekIkaraNa ke mahAna anuSThAna meM Age Akara sthAnakavAsI zrAvaka-saMsthA ko majabUta banAyeMge ?