Jain Dharm Prakash 1913 Pustak 029 Ank 08

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha
Catalog link: https://jainqq.org/explore/533340/1

Page #1

REGISTERED No. B. 156.
tet,
માં
જૈનધર્મ પ્રકાશ.
-
ન = ના ન જ કરાયા હતા
-
-
शार्दूलविक्रिडितम्. ये जीवेषु दयायवः स्पृशति यान् स्वल्पोपि न श्रीमदः શાંતા જે ઉપજાજરા હૃતિ જે રાતિ ! स्वस्थाः सत्स्वपि यौवनादयमहाव्याधिप्रकोपेषु य ते लोकोत्तरचारुचित्रचरिताः श्रेष्ठाः कति स्युनराः ।।
જેને જીવદયા વા મનવિ, લલીતો ગવું નહીં ઉપકાર નહી થાક, વાચકગણ આડાદ માને સહી; શાંત ચિનનળી, જુવાની મદા રાગે હણાયે નહીં, એવા સુંદર છે. મુક્ત ગુણધી, શેળે જવલ મી. ૧
-
-
-
-
અંક ૮ મે.
પુસ્તક ૨૯ મું. કાર્તિક સંવત ૧૯૭૦. શાકે ૧૮૩૫,
પ્રગટ કર્તા. શ્રી જૈનધર્મ પ્રસારક સભા. ભાવનગર.
-
તે
અનુમોિ . સ્ત્રી નિતશિરા. .. .. ... ૨૭ ૫ એક ઉત્તમ કારખાનું. .. . ૨૫૦ ! પર પ્રશમતિ પ્રકરણમ. ... . ૨૨, ૬ ઈલીને. જેને પ્રોને પત્ર અને . ની અંદરના રાસ ઉપરધા નીક. જેનેની ફરજ. ... ... . ૨૫૪
તે સાર. ... ... ... ૨૪૧ ૭ આબુના દેરાસરમ બુટ પહેરીને ૪ પાપથાનક તેર્યુ (અભ્યાખ્યા ૨૬ ન જવા રાજી સરકારને રાવ. ર૭ |

Page #2

श्री मलयगिरिजीकृत टीकायुक्त कर्म प्रकृति ( મ્ભવી. )
આ ગ્રય ખાઈને તૈયાર થયે છે. ક સાંધી આઇ કરશુ વિગેરેનું જ્ઞાન મેળવવાના ઇચ્છકને માટે આ ગ્રંથ બહુજ ઉપયાગી છે. તે ઝવેરી દેવચંદ લાલભાઈ પુસ્તકે દ્વાર ફંડ ખાતે આપવામાં આવ્યે છે. તે પેાતાના રાવજ અનુસાર ભેટ આપત હશે. તેમને ભેટ મેકલશે. બાકીના પ્રાને માટે પડત કિંમત કરતાં લગભગ અધીકિમતના ધારચુને લઈને તેમણે ચંદુ આના કિંમત રાખેલી છે. ખરીદ કરવા ઇચ્છનારે મુંબઇઝવેરી જીવચદ સાકરચ’૬ ઉપર પત્ર લખવે અથવા સુરત મગનલાલ વેલચ'દ ઉપર ઠેકાણુ' ગેપીપુરા કરીને પત્ર લખવા.
આ ગ્રંથ ઉપર બીજી ટીકા શ્રો મદ્યશેાવિજયજી ઉપાધ્યાયની કરેલી છે. જે ઉદાર દિલના ગૃહઁસ્થને રૂ. ૮૦૦) લગભગ જ્ઞાનદાનમાં વાપરવાની ઈચ્છા ૐય તે અમને જણાવશે તે તેને માટે પ્રયત્ન કરવામાં આવશે.
---
લા મેમ્બરેશને ખાસ વિજ્ઞપ્તિ.
લાઇફ મેમ્નને ભેટ આપવાના ગ્રંથે બુકના આકારે બંધાવતાં તેનું બંધારણુ વધારા પરંતુ બેઠેલું હાવાથી જેએ બુકાકાર થૈ મોકલવા જણાવે છે તેમની પાસેથી બધામણુ તરીકે એકદર રૂ ૧-૭-૦ લેવામાં આવે છે, તે તે ગ્રÛા પ્રસિદ્ધ કરવામાં સહાય આપનાર ગૃહુÛ પાસેથી જીકેનું ખધામણુ લેવામાં આવ્યું નથી. તેથી બહારગામના લાઇફ મેમ્બરને લેટના પુસ્તકે મેકલતાં સ્ટેજ ઉપરાંત તેટલી રકમ મગાવવામાં આવે છે. તી.
નીચેના ગ્રંથા કિંમતથી મગાવનારને માટે નીચે પ્રમાણે ભાવ રાખવામાં આવ્યા છે.
ૐ
૧ શ્રી પંચાશક ગ્રંથ સટીક ફા. ૫૦ લેક ૧૦૦૦૦ ૨ શ્રી કર્મગ્રંથ ટીકા યુક્ત વિભાગ રજો, ફાર ૪૦ ગ્લેક ૮૦૦૦ રૂ ૨) ૩ શ્રી જ્ઞાનસાર ટીકાયુક્ત ફા. ૧૪ લેક ૩૦૦૦
ગા
૪ શ્રી પરિશિષ્ટ પર્વ કા. ૨૨ બ્લેક ૪૦૦૦
ફા. ૬ Àક ૧૨૦૦ સ્તવનાદિને સ ંગ્રઙ.
કિંમત. પાસ્ટેજ,
ot
રૂ ૧)
રૂ ગ્
રૂ બા
૩)
3)
નનારને પરહેજ એક આ ગેમ
" શ્રી પ્રમેયરત્નકાય.
↑ શ્રી પ્રકરણ વિગેરેના
હ શ્રીધનપાળ પંચાશિક, ટીકા અર્થયુક્ત, ટપુત્રવાર્તા લક્ષ્મી સરસ્વતીને સવાદ.
LATA
શ્
૦)ll
아
2)
•}{
0)

Page #3

जैन धर्म प्रकाश.
जो जो जव्याः प्रदीप्तनवनोदरकपाऽयं संसार विस्तारो निवासः शारी. रादिदुःखानां । न युक्त इह विदुषः प्रमादः । अनिदुसनेयं मानुपावस्था । प्रधानं परखोकसाधनं । परिणामकटवा विषयाः। विप्रयोगान्तानि सत्सङ्गतानि । पातनयातरम विझातपातमायुः । तदेवं व्यवस्थिते विध्यापनऽस्य संसारमदीपनकस्य यत्नः कर्तव्यः । तस्य च हतुः सिद्धान्तवासनासारो धर्ममयः । अतः स्वीकर्तव्यः सिद्धान्तः । सम्यक् सेवितव्यास्तदनिझाः । जावनीयं मुण्डमाविकोपमानं । त्यक्तव्या खट्वसदपेक्षा । नवितव्यमाझाप्रधानेन । उपादेयं प्रणिधानं । पोषणीयं सत्साधुसेवया । रक्षणीयं प्रवचनमालिन्यं । एतच्च विधिप्रवृत्तः संपादयति । अतः सर्वत्र विधिना प्रवर्तितव्यं । मूत्रानुसारेण प्रत्यनिझातव्यमात्मस्वरूपं । प्रवृत्तावपेक्षितव्यानि निमित्तानि । यतितव्यममपन्नयोगेषु । बदयितव्या विस्रोतसिका । प्रतिविधयमनागतमस्याः । जवल्ययं. पर्वतमानानां सोपक्रमकर्मविनयः । विच्छिद्यते निरुपमकर्मानुबन्धः । तस्मादत्रैव यतध्वं यूयमिति ।।
। नपमिनिलवप्रपञ्चा कथा ।
11 २. भु.
ति. सं. 14se. A
1८3५.
५८.
स्त्री हितशिक्षा.
જેને ચતુર સુઘડ મળી નાર, સકળ જીદગાની એ રાગ.
दावी. સુકુળ કુળ ધર્માચાર વિચારી ચાલે, . સદ્વર્તન શીલથી ઉભય સુકુળ અજવાળે. ટેક. પ્રભુ તુલ્ય ગણી પતિ પતિવ્રતા વ્રત પાળે, મહા સતીઓના ગુણ પ્રભાતમાં સંભાળે; પિ૬ ઉંધ્યાવણ નવ ઉઘે પ્રથમ તે જાગે, શ્રે જમ્યા પછી જે મે કદાગ્રહ ત્યાગે.

Page #4

૨૨૮
જેનધમ પ્રકાશ.
પતિની આવકથી અધિક ન ખરા કરાવે, હડ કરી ન લહે કાંઈ સુખ દુઃખ સહે સમભાવે; પર નિંદા વિકથા કરે ન ચાળા બાળા, પશેરી પરઘર ભમે ન ગુણમણિમાળા.
૨
મુલ.
ભણી ભાગતણે અનુસાર, તજે શૃંગારિક વ્યવહાર, નિતિ ગ્રંથતણે લે સાર,
ધન્ય બાળ તે સંસાર. કર્યાં લગ્ન સમે જે કેલ પ્રતિજ્ઞા પાળે. સદ્વર્તન. ૩ ઘરકાજ કરે સુખસાજ ન બેસે નવરી, રહી સ્વચ્છ કરે પ્રભુ ભક્ત ન કરતી લવરી; કરી વિનય વડીલનો સદા બાળ સંભાળે, ઘર દાસ દાસીને વહાલ ધરીને પાળે. સરલા સાદી નવ ચાલે ચટકે ભટકે, સદા ઝીણું આછાં વસ્ત્ર ન રીઝે લટકે; ઇષ અભિમાન ન કરે સદા સંતોષી, સા સ્વજનથી રાખે સંપ રહે નવ રોપી.
કુલ.
મુખ મધુરા બોલે બોલ, કહે જૂઠ ન પિલપલ, બાહ્યાંતરમાં નહિ ડેરળ,
જગમાં વધે જ તેલ. સાંકળચંદ એ પતિ ભાગ્ય દેવી કળકળે. સવર્તન :

Page #5

પ્રકામતિ પ્રકરણમ
૨૧૯
श्री उमास्वाति वाचक विरचितम् प्रशमरति प्रकरणम् ( सरल व्याख्या समेतं)
( म सभि ५२१०४५७)
( नुसंधान ए. २८ भान पृष्ट ४४थी. ) સંસારમાં પરિભ્રમણ કરતા પ્રાણીઓને સ્વકર્મોદયથી કદાચિત બ્રાહ્મણ જાતિ, કદાચિત ચાંડાલ જાતિ તેમજ કદાચિત્ ક્ષત્રિયાદિક જાતિ (ધારણ કરવી પડે છે, પરંતુ સદાય એકજ વિશિષ્ટ જાતિ હોતી નથી એમ દર્શાવતા છતા २४ छे.
ज्ञात्वा भवपरिवर्ने जातीनां कोटीशतसहस्रषु ।। हीनोत्तममध्यत्वं को जातिमदं बुधः कुर्यात् ।। ८१ ।। नैकाजातिविशेषानिन्द्रियनि-तपूर्वकान्सच्चाः । कर्मवशाहच्छन्त्यत्र कस्य का शाश्वती जातिः ।। ८२ ॥ रूपवलश्रुतमातिशीलविभवपरिवर्जितांस्तथा दृष्ट्वा । विपुलकुलोत्पन्नानपि ननु कुलमानः परित्याज्यः ८३॥ यस्पाशुद्ध शिलं प्रयोजनं तस्य किं कुलमदेन । स्वगुणाभ्यलंकृतस्य हि किं शीलवतः कुलमदेन ॥८४॥ कः शुक्रशोणितसमुद्भवस्य सततं चयापचयिकस्य । रोगजरापाश्रयिणो मदावकाशो ऽस्ति रूपस्य ॥ ८५ ।। नित्यपरिशीलनीये त्वङ्मांसाच्छादिते कल्पपूर्णे । निश्चयविनाशधामिर्माण रूपे मदकारणं किं स्यात् ॥८६॥ वलसमुदितो ऽपि यस्मान्नरः क्षणेन विवलत्यमुपयाति । बलहिनो ऽपि च बलवान संस्कारवशात्पुनर्भवति ॥८७।। तम्मादनियतभावं बलस्य सम्पग्विभाव्य बुद्धिवलान् । मुत्युचले. चावल तां मदं न कुर्यादलेनापि ॥ ८८ ।। उदयोपशमनिमित्ती लाभालाभावनित्य को मत्वा । नालाम वेतव्यं न मन लाम विस्मयः कायः ।।८९

Page #6

730
જૈનનમ પ્રકાશ
परशक्त्यभिप्रसादात्मकेने किंचिदुपभोगयोग्येन | विपुलेनापि यतिषा लाभेन मदं न गच्छन्ति ॥ ९० ॥ ભાવા—સંસાર પરિભ્રમણ કરતાં લાખા, કરે તિમાં ટીન, ઉત્તમ અને મધ્યમપણું પ્રાપ્ત થતું જાણીને કણ ડાહ્યા માણસ જાતિમઢ કરે ? કર્મન વાથી પ્રાણીએ જુદી જુદી ચિની રચના પૂર્વક જુદી જુદી જાતિમાં ઉત્પન્ન થાય છે તે કાની કઈ ગતિ શાશ્વતી જાણવી ? વિશાળ કુળમાં ઉત્પન્ન થયા છતાં રૂપ, ખળ, શ્રુત, મતિ, શીલ અને લક્ષ્મી રહિત દેખીને નિશ્ચે કુળમદ પરિદુરવા ચેગ્ય છે. જેનું શીલ (ચિત્ર ) અશુદ્ધ છે તેને કુળમદ કરવાનું શું પ્રયેાજન છે ? તેમજ આ મશુથી વિભૂષિત શીલવતને પણ કુળમદનું શું પ્રયેાજન છે? શુક્ર ( વીર્ય ) અને શેણિત ( રૂધિર ) થી ઉત્પન્ન થયેલા નિરંતર વૃદ્ધિ અને હાર્તિને પામતા અને રોગ તથા જરાથી ક્ષીણ થતા રૂપને મદને અવકાશ કયે છે ? નિત્ય સંસ્કાર કરવા યોગ્ય, ત્વચા અને માંસથી આચ્છાદિત, મળથી પૂર્ણ તથા નિશ્ચે કરી વિનાશશીલ એવા રૂપને વિષે મદ શા માટે કરવા ? જે કારણુ માટે મળવાન્ માણસ પણ ક્ષણમાત્રમાં નિ`ળતાને પામે છે અને છાહીન પણ સંસ્કારયેગે ફરી બળવાન થાય છે તેથી બુદ્ધિના બળે શરીરનું અનિયત મળ સમ્યગ વિચારી અને મૃત્યુના બળ પાસે પાતાની નિર્મળતા જાણી બળને પણ મદ કરવે નહીં. ક્ષયે પશમાનુસારે અનિત્ય એવા લાભાલાભને જાણીને અલ ભમાં ઉલ્ડંગ અને લાભમાં વિસ્મય ન કરવા. પારકી શક્તિ અને મહરખાની ચેગે કઇ પશુ ઉપસેગ ચેગ્ય મ્હોટા લાભવર્ડ કરીને પણ મુનિવરો મદ કરતા નથી.
૮૧-૯૦
છે,
વિવેચન-ભવ એટલે નારકાદિક જન્મ તેને પરિવર્ત એટલે પરિભ્રમણું અર્થાત્ સ્વકમવશાત્ નારકી થઇને તિર્યંચ ચેનિમાં અથવા મનુષ્ય ઋતિમાં જન્મ લે, ફરી એકેન્દ્રિય, દ્વીદ્રય, શ્રીદ્રય, ચતુરિન્દ્રિય તેમજ પંચેન્દ્રિય તિમાં અવતરે, તેમાં એકેન્દ્રિયના સ્વસ્થાનમાં શર્કરા, વાલુકાદિક બહુ ભેદે કહ્યા એવી રીતે અષકાય, તેઉકાય, વાયુકાય અને વનસ્પતિ કાયની જેટલી વૈ.નિએ તેટલાજ લક્ષપ્રમાણુ ક્ષતિએ તેવીજ રીતે દેવતાએની પણ તણુવી. આથી ૮૪ લક્ષ કૈાનિ પ્રમાણ સસાર કહ્યા છે. તેમાં ઉત્પન્ન થતા જીવ હીન ઉત્તમ તેમજ મધ્યમ કુળેામાં જન્મ લે છે. આ પ્રકારના ઢંગધડા વગરના ભભ્રમનું ભાન કરી કેણુ વિદ્વાન જાતિમદને દરે ?
એજ વાતને શાસ્ત્રકર્તી સ્ફુરત-વધારે સ્પષ્ટ કરે છે.
એક સ્પાન કન્દ્રિયનું નિર્માણુ થયે છને એકેન્દ્રિય જાતિ કહેવાય છે. એવી રીતે અનુક્રમે કાન, ઘણુ, તુ અને ચેશ્વરૂપ કે અધિક ક્રિતુ

Page #7

પ્રશમરતિ પ્રકરણ્યમ નિર્માણ થયું છે તે બેદ્રિય, ચિંદ્રિય, ચતુરિંદ્રિય અને પંચેન્દ્રિય તિ કહેવાય છે. એવી રીતે સ્વકર્મવશાત્ ઇદ્રિય નિવ્રુત્તિપૂર્વક અનેક પ્રકારની પતિઓને જીવ ધારણ કરે છે. આમાં કોની કઈ શાશ્વતી જતિ છે? તેથી જાતિમદ કરે યુકત નથી જ.
તેવીજ રીતે કુળમદ ટાળવા શાસ્ત્રકાર ઉપદેશ આપે છે.
પિતાના અવયને ફળ કહિયે. એવા વિશાળ એટલે લેકપ્રસિદ્ધ કુળમાં ઉત્પન્ન થયેલા સ્ત્રીપુરુષને પણ વિરૂપ કુબડા–વામનરૂપ પામેલા, નિર્બળ નિરક્ષર-અત્યંત મૂર્ખ, બુદ્ધિહીન, સદાચાર શૂન્ય-પદારાદિક વ્યસનલુબ્ધ, અને ધનધાન્યાદિક સંપદા રહિત-નિર્ધન સ્થિતિનાં જઈને ગર્વ કરવાને અવકાશજ નહિં હોવાથી જરૂર કુળમદ પરિહરવા યોગ્ય છે.
વળી વિશેષમાં –
અસદાચાર (સિંધ આચાર) નું સેવન કરવાથી જેનું વતન મલીન છે તે કુળમદ શું જઈને કરે? તેને કુળમદ દર નિપ્રયજન છે. અને જેનામાં રૂપ, બળ, શ્રુત, બુદ્ધિ અને વિભાવાદિક વિદ્યમાન છે તે સ્ત્રી પુરૂષ તે તે ગુણથી જ અલંકૃત છે તેથી સદાચાર સંપન્ન હોય તેને પણ કુળમદ કરવાની કશી જરૂર જ નથી. એ રીતે કુળમદ કરે નિરર્થક છે માટે તેને ત્યાગ કરે
રૂપમદ પણ નજ કર જોઇએ એમ શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
પિતાનું વીર્ય અને માતાનું રૂધિર એ બંનેથી ઉદ્દભવેલા, અને નિરંતર મળતા અનુકુળ પિષણથી વૃદ્ધિને પામતા અને અપથ્ય અનિષ્ટ ખાનપાનના ઉપયોગથી હાનિને પામતા, વળી જવર, અતિસાર, કાશ (ખાંસી) અને શ્વાસદિક રોગ અને વયહાનિરૂપ જરા અવસ્થાના સ્થાનભૂત એવા આ આદારિક દેહમ રૂપને મદ કરવા જે અવકાશજ ક્યાં છે? મતલબ આ અશુચિથી પિદા થયેલા, નિત્ય હાનિ વૃદ્ધિને પામતા અને વિવિધ રંગ તેમજ જરાથી - જરા થતા દેહમાં રૂપને મદ શું જોઈને કરે? તેજ વાત વધારે સ્પષ્ટ કરી આગળ બતાવે છે. પુરૂષનાં નવ દ્વારથી અને સ્ત્રીના દ્વાદશ દ્વારથી સદાય અવતા મળ ( અશુચિ) ને યત્નપૂર્વક દૂર કરી સાફસૂફ રાખવા ગ્ય, ચામડી અને માંસવડે આચ્છાદિત થયેલા (કંકાયલા), મૂત્ર, વિષ્ટા, રૂધિરાદિક અશુચિ પદાર્થોથી ભરેલા, અને ગમે તેટલા પ્રયત્નથી ગમે તે રીતે લાલનપાલન કરાયા છતાં પણ અંતે અવશ્ય વિણસી જનારા (ભસ્મીભૂત થનારા અથવા મારી સાથે માણસ જનારા ) એવા આ કણભંગુર દેડના રૂપમાં મદ કરવા જેવું છે શું? જેથી રૂપ. વિવિવેક લાકે મદ કરે ! મતલબ કે આ ફિલ'ગુર દેહના ? '

Page #8

મદ કરવા જેવું કશું સુજ્ઞ તેને તે જણાતુ નથી; ફક્ત નિવિવેકી મૂઢ અને જે તેના ગવ કરેછે.
મૂળમદ પણ અવશ્ય તજવા ચેાગ્ય છે એમ શાસ્ત્રકાર જણાવે છે.
ગમે તેવે બળવાન કે વતવાન માણસ પણ જોતજોતામાં તીવ્ર વર કે વિશુચિકાર્દિક વેદનાથી પીડાતા છતા મળહીન થઇ ાય છે અને કોઇક દુર્બળ છઠ્ઠા સ્નિગ્ધ રસના સંસેવન પ્રમુખથી સસ્કારવશાત્ શી પાછે. બળવાન થઇ જાય છે. ઉક્ત ન્યાયથી બળ સત્તા કદાચિત્ હેય અને કદાચિત્ ન પણ હોય. એ રીતે તેનું અનિયતપણું સ્વમુદ્ધિબળથી સારી રીતે વિચારી જોઇ અને મૃત્યુના બળ પાસે તે શરીરબળ, સ્વજનમળ, કે મળ કશુજ કામ આવતું નથી. અમ ચોકકસ સમજી રાખી છતા બળને પણ મદદ ન કરવે, એજ સુજ્ઞ જતેને ઉચિત છે.
લાભમદ કરવા એ પણ અનુચિતજ એમ શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
લાભાન્તરાય કર્મના ક્ષાપશમથી ખાન, પાન, વસ્ત્ર, વસતિ, પીડ ફુલકા દિકને લાભ થાય છે. અને લાભાન્તરાય કર્મના ઉદયથકી તેમાંથી કશું મળતું નથી. એવી રીતે લાભ (પ્રાપ્તિ) અને અલાભ ( અપ્રાપ્તિ) અનિત્ય-અનૈકાન્તિક જાણી અપ્રાપ્તિ સમયે દીનતા કરવી નહિં અને પ્રાપ્તિ સમયે ગર્વ કરવે! નહિં. જો લાભ થાય તા તેથી ધર્મ સાધનનું અધિષ્ઠાનરૂપ શરીર દશવધ ચક્રવાલ સામાચારી પાળવા સમર્થ થશે અને લાભ નહીં થાય તો તેથી અન્રીનવ્રુત્તિ વાળા મુનિને નિર્જરા તે અવશ્ય થશેજ. એથી ઉક્ત ઉભય પ્રસંગે જ્ઞાની પુરૂ ઘેડને સમભાવ રાખવે ઘટે છે. પર જે દાતા-ગૃહસ્થાદિ તે તેની દાનાન્તરાય કર્મ ક્ષચેપશમ નિત શક્તિ પ્રમાણે દાન આપે છે-આપી શકે છે. સાધુ તપસ્વીને જોઈ તે દાતાનું મન પ્રસન્ન થાય છે કે “ અહે! આ મહાત્માને દીધેલુ દાન બહુ ફળદાયી થશે.” એવી રીતે મળેલે પરપ્રસાદાત્મક લાભ તે પણ તે ( વસ્ત્રાદિક ) ના પ્રમાણમાંજ પોતાની ગરજ સારે; પણ કંઇ જીવંત પર્યંત ગરજ સારે નહિં, એ રીતે ( પર-દાતાની શક્તિ અનુરૂપ તત્પ્રસાદાત્મક, અને કિંચિત્ ઉપભેગ ચેગ્ય ) મળેલા વિશાળ લાભદે પણ મુનિવરે લવલેશ માત્ર મદ કરે નહિ. મુનિવરોને એજ નીતિ ઉચિત છે. ૮૧-૯૦
બુદ્ધિમદ-શ્રુતમદ પણ વવા શાસ્ત્રકાર ઉપદેશે છે. ग्रहणोदग्राहणनवकृतिविचारणार्थावधारणायेषु । बुद्ध्यङ्गविधिविकल्पेष्वनन्तद्वेषु ॥ ९१ ॥ पूर्वपुरुषानां विज्ञानातिशयसागरानन्त्यम् । अन्ना सोनपुरुषाः कथं स्वया पर्व यान्ति ||१२||

Page #9

मकैरिव चकर्मकमुपकारनिमित्तकं परजनत्य ।
कृत्वा यद्वाभ्यकमवाप्यते को मदस्तेन ||१३|| गर्न परप्रसादात्मकेन वाल्लभ्यकेन यः कुर्यात् । तं वाल्लभ्यविगमे शोकसमुदयः परामृशति ||१४|| मानुषोपाख्यानं श्रुतपर्यायरूपणां चैव । श्रुत्वातिविस्मयकरं च विकरणं स्थूलभद्रमुनेः ||१२|| संपद्यमसुलभं चरणकरणसाधकं श्रुतज्ञानम् । लकवा सर्वमदहरं तेनैव मदः कथं कार्यः |१३||
ભાષા
ગ્રહણ કરવું, બેધ આપવે, નવી રચના કરવી, વિચારણા અને અધારણાદિ અન ંતગુણુ વૃદ્ધિવાળા બુદ્ધિના ભેદો વિદ્યમાન છતે પૂર્વ મહા પુરૂષોના સમુદ્ર સમાન વિજ્ઞાનાતિયને સાંભળીને આધુનિક પુરૂષો પોતાની બુદ્ધિથી કેમ મદ કરી શકે ? ભીખારીની જેમ અન્ય જનેની ઉપકાર નિમિત્તે ખુશામત કરીને જે પ્રીતિ મેળવાય તેવટે મદ શે કરવા ? પરની કૃપાપ વતુભતાવડે કરીને જે ગર્વ કરે તે વલ્રતા નાશ પામે છત અત્યંત શેકતે પ્રામ થાય છે. માષતુ મુનિનુ' આખ્યાન અને શ્રુતજ્ઞાનના ભેદની પ્રરૂપણા તેમ જ શ્રી સ્થૂલિભદ્ર મુનિની અતિ વિસ્મયકારી વિક્રિયા સાંભળીને સત્સંગ અને અભ્યાસ વડે સુલભ, ચરણકરનું સાધક એવું સર્વ મને હરનારૂં શ્રુતજ્ઞાન મેળવીને તે જ શ્રુતજ્ઞાનથી મદ કેમ કરવા? ૯૧-૯૬
વિવેચન—પૃથક્પૃથક વદતા એવા પણ ખડુ જનેના વચનોની ઉપલબ્ધિસમજ થવી તે ગ્રહણુ, પર પ્રત્યે સંસ્કૃત ગદ્ય પદ્ય શબ્દાર્થનુ કહેવુ તે ૬૬ગ્રાહણુ, સ્વયમેવ નવાં પ્રકરણ અધ્યયનાદિકનું નિર્માણ કરવું તે અભિનવ કૃતિ, આત્મા સાથે કર્મબંધ શી રીતે થાય અને તેનાથી છૂટકારો શી રીતે થાય ? ઇત્યાદિક સૂક્ષ્મ બાબતે વિષે યુક્તિસર જિજ્ઞાસાદિક તે વિચાણુ, આચાર્યદિકના મુખથી નિકળેલા શબ્દાર્થનુ એકજ વખતે ગ્રહ્યુ કરી લેવું પણ એ ત્રણ વાર ઉચ્ચારણ કરવાને પ્રયાસ ન આપવા તે અર્થાવધારણ, આદિ શબ્દથી ધારણા પણુ ગ્રહણ કરી લેવી. બુદ્ધિનાં અંગ જે શુષાદિક તેનું આગમવડે પ્રતિપાદન કરવું તે વિધિ, તેના વિકલ્પ ( ભેદ ) પૈકી કેટલાક પરસ્પર અનન્ત પર્યાય વ્રુદ્ધ હેવા સંભવિત છને ( કેમકે મતિ-શ્રુતજ્ઞાન સમસ્ત દ્ર વિષયિક હાવાથી, અવધિજ્ઞાન સમસ્ત રૂપ દ્રવ્ય વિષયિક હોવાથી અને મન:પર્યવ જ્ઞાન તદ્ અનંત ભાગવતી રૂપી દ્રવ્ય વિષયક હેવાથી ક્ષયાપશન જનિત બુદ્ધિ વિશેષ-

Page #10

૨૩૪
જૈનધર્મ પ્રકાશ.
ભેદ પરપર અનન્ત પયય વૃદ્ધ હોઈ શકે.) વળી પૂર્વ પુરૂ-ગણધર પ્રમુખ ચદ-દશ વધ યાવત્ એકાદશ ગધારી–પરીસહ કષાય ઇન્દ્રિય કુરંગને હણવા સમર્થ હેવાથી તે પુરૂપસિંહ કહેવાય છે. તેમને વિજ્ઞાન પ્રકર્ષ, સમુદ્ર સમાન વિશાલ સાંભળીને અથવા એવા અનેક ગહન વિડાનાતિશયધારી પુરૂ પૂર્વે થઈ ગયેલા સાંભળીને સંપ્રતિ દષમ કાળમાં વર્તતા પુરૂષો પોતાની સ્વપ બુદ્ધિવડે કેવા પ્રકારે મદ કરે ? કોઈ રીતે મદ કરે તેમને નજ ઘટે.
વળી બીજા પ્રકારના મદ પણ પરિહા શાસ્ત્રકાર સમજાવે છે.
રંકની પિરે ગૃહસ્થાદિક પરજનની અનુવૃત્તિ સાચવી, તેની ખુશામત કરી અથવા એવાં કામ કરી કોઈ લેકને થાય અથવા એમણે પ્રથમ મહારા ઉપર ઉપકાર કરેલ છે અથવા તો તે હવે પછી કરશે એમ વિચારી બીજાની અનુજાએ વતી હાલપ મેળવવામાં આવે એવી રીતે મેળવેલા કૃત્રિમ હાલવડે મદ શું કરે ? નજ કરે. અા અાચાયાદિક પૂજ્ય જનેને આગમ મર્યાદા મુજબ સત્કાર કરે છે, તેમનો વિનય સાચવ, અને તેમની આજ્ઞા ઉઠાવવી એ કઈ રીતે દુષિત ઠરતું નથી. કેમકે તેમ કરવામાં લોકોત્તર હેત સમાયેલું છે. વળી પ્રથમ જણાવેલી કૃત્રિમ વાલપથી ફેષણુતર થતું જણાવે છે. “હું બહુ જનને વલ્લભ છું” એ રીતે કોઈ પર પ્રસાદ જનિત ગર્વ કરે. પિતાની અનુજાએ ચાલનારા ઉપર તુષ્ટમાન થઇ બીજે કંઇક પ્રસાદ કરે એટલે તેને અન્નપાન વસ્ત્રાદિક આપે. એટલા માત્રથી જે ગર્વ કરે તેને બીજા પાસેથી મેળવેલી હાલપ મટી ગયું છે અને ઉલટે ઢષ જાગ્યે તે શેક માત્ર છવાઈ રહે છે. “અહો ! આટઆટલે હું એને અનુસરી ચાલે છતાં એ એકી સાથે જ મારાથી વિરક્ત થઈ ગયે' એવી રીતે પૂર્વલી વાત સંભારી સંભારી તે બાપ મનમાં પીડા પામે છે.
વળી શ્રતમદને પરિહાર કર્વા શાસ્ત્રકાર ઉપદિશે છે.
ભાવથી ગ્રહણ કરેલા રવ પણ ધ્રુતજ્ઞાનથી જડમતિવાળે પણ નિવારણ પદ (મોક્ષ) સાધે છે એમ સમજી ગુરૂમહારાજાએ અનુકંપા બુદ્ધિથી એક જડબુદ્ધિ શિષ્યને રાગદ્વેષને નિગ્રહ કરવાના રહસ્યવાળા “ ભારત માતા એ બે પદ આપ્યાં. તે પદને ગોખતા તેમને મૃતિ ભ્રશ થઈ જવાથી ‘મષ તુષ” એ રીતે તે પદ મુખે ચડી ગયાં. પરંતુ રાગદ્વેષના નિગ્રહ તરફ તેનું સતતુ લક્ષ હોવાથી અને ગુરૂમહારાજતા એ અર્થ ગર્ભિત પદ ઉપર પૂરતે વિશ્વાસ હોવાથી તે શિષમુનિની મુક્તિ થયેલી સંભળાય છે. તેથી હું બહુ ભો છું અને તેને અર્થ પણ સારી રીતે જાણું છું એ ગર્વ રાખે મિથ્યા છે.
વળી કેઇ એક અર્થવાળી શત વ્યાખ્યા કરે છે, કે બે અર્થ કાડી શકે છે, ત્યારે કે એ જ રટ રાજે અનેક અર્થ કહે છે કહી શકે છે, એ રીતે ભાગ

Page #11

પ્રશમરાત પ્રસ્
મ
મના અર્થ સંબધી તારતમ્ય સાંભળી તેમજ શ્રી સ્થૂલભદ્ર મહર્ષિને અતિ ત્રિસ્મયકારી ત્રિકરણ-વિક્રિયા થયેલી સાંભળીને અર્થાત્ જ્યારે શ્રી સ્થૂલભદ્ર મુની. ધરની હ યક્ષાદિક સાધ્વીએ શ્રી ગુરૂમહુારાજને વંદન કરી સ્થૂલભદ્ર સુનિને વંદન કરવા જતી હતી, ત્યારે પાસે આવતી પેાતાની હેંનેને ચમત્કાર બતાવવા નિમિત્તે તેમણે વૈક્રિય સિંહરૂપનું નિર્માણુ કર્યું હતું. આ હકીકત યક્ષા ક્રિકના મુખથી સાંભળી શ્રુત ઉપયોગ સૂકી જતાં ગુરૂમહારાજને જણાયું કે સ્કૂલભદ્ર મુનિ પેતે ગ્રહણુ કરેલું જ્ઞાન જીરવી શકયા નથી. પ્રેમ નિશ્ચય કરી તેમને ત્યારપછી નવી વચના આપવા મના કરી; અને તેના પરિણામે પાછલા ચાર પૂર્વના અદ્દભુત રહસ્યથી તે બેનશીબ રહ્યા, અને ત્યારપછી થયેલા કાઈ પણ સાધુ તે રહસ્ય પામી શકયાજ નહિં. આ બનેલી હકીકત (fat) સાંભળીને તેમજ આગમના જાણુ બહુશ્રુત આચાર્યાદિકે સાથે સસČ-સમાગમ સેવવાથી તેમજ અભ્યાસવા યગ્ય શાસ્ત્રાર્થ શ્રવણુ કરવામાં ઉત્સાહ-ચઢતા પરિણામ રાખવાથી અનાયાસે મળી શકે એવું અને મૂળ ગુણુ તેમજ ઉત્તર ગુણને પેદા કરી આપનારૂં અને સર્વ કોઈના જાત્યાદિ મને ગાળી નાખનારૂં શ્રુતજ્ઞાન સંપાદન કરીને તેજ શ્રુતજ્ઞાનવર્ડ મદ કેમ કરવું ઘટે ? અતુિ નજ કરવું ઘટે. વિષઉત્તારક આય ધિના પ્રયેગથી વિષવૃદ્ધિ નજ થવી જોઈએ. ૯૧-૯૯
ત્યારે આવા પ્રકારના મદનુ સેવન કરવાથી ફાયદો શે ? તે કહે છે.
एतेषु पदस्थानेषु निश्चये न च गुणोऽस्ति कश्चिदपि । केवलमुन्मादः स्वहृदयस्य संसारवृद्धि ||१७|| जात्यादिमदोन्मत्तः पिशाचद्भवति दुःखितखेह | जात्यादिहीनतां परभवे च निःसंशयं लभते ॥ ९८ ॥ सर्वमदस्थानानां यातार्थिना सदा यतिना । आत्मगुणैरुत्कर्षः परपरिवादश्च संन्याज्यः ||२९|| परपरिभवपरिवादादात्मोत्कर्षीच बध्यते कर्म । नीचैगात्रं प्रतिभवमनेकभवकोविदुचम् ॥१००॥ कर्मोदयनिर्वृत्तं दीनात्तममध्यमं मनुष्याणाम् । तद्विधमेव तिरवां योनिविशेषान्तरविभक्तम् || १०१ ॥
ભાષા --આ મઢ સ્થાનકેમાં નિશ્ચે કરીને જોતાં કેઇ પણ ગુણ જાતે નથી; કિંતુ કેવળ સ્વહૃદયને ઉન્માદ અને સંસારવૃદ્ધિ એજ કુળ માલુમ પડે જાતિ આદિથી મદ્રેશમત્ત થયેલું આ ભવને વિષે પિશાચની પેરે દુ:ખી થાયછે

Page #12

• ' 11 -રા.
અને પરભવને વિષે જરૂર જાદિકની ન્યૂનતા પામે છે. સર્વ સદસ્થાનકને મૂળથી ઉખેડી નાખવાના કામી મુનિઓએ આ કર્ષ અને પરા પકઈ સદા સર્વથા ત્યજ ઇએ. પરનો પરાભવ, પરની નિંદ, તેમજ આ કર્ષ કરવાથી અનેક કોટી ભવે છૂટી ન શકે એવું નીચ ગાત્રકમ ભ ભ બંધાય છે. કર્મોદયથી નિર્માણ થયેલું મનુષ્યનું મહાન ઉત્તમ અને મધ્યમપાણુ તેમજ એનિવિશેષના ભેદથી બોંચાએલું તય તું તેવું જ નિત્તમ મધ્યમ પશુ સંભવે છે.
૯૭–૧૮૧ વિવેચન––આ ઉપર વર્ણવેલા જાત્યાદિક મદનું સેવન કસ્તાં આ લેક - બંધી કે પલેક સંબંધી કશે પણ ફાયદો થતો નથી. કદાચ વિશિષ્ટ જાતિ હોય તેય શું ? અને હીન જતિ હોય તો પણ શું ? મદ કરવાથી તે ઘેલછાવાળાની પરે અથવા ભૂતાવિષ્ટની પેરે કેવળ પિતાના હદયની ઉન્મત્તતા. યદ્રતા બોલવાપણું અને વિપરીત કાયાનું કરવાપણું એજ પરિણામ આવે છે. તેથી જન્મ જરા મરણના વિસ્તારરૂપ સંસારની અનિવાર્ય વૃદ્ધિ થયા કરે છે. જાતિ પ્રમુખ આઠ પ્રકારના મદવડે ઉન્મત્ત બનેલે જીવ આ લેકમાંજ શુચિપિશાચની પેરે દુઃખી થાય છે. તેનું દત આ રીતે છે –કે ઈએક શુચિપિશાચ (જેને કાચનું ભૂત ભરાયું હતું તે ) લેક વસતીવાળા દેશ તજી દઈ સમુદ્ર મધ્યવર્તી કીપમાં જઈને રહ્યા. ત્યાં શેલડીના પુષ્કળ વાટ હોવાથી તેના રસનું પાન કરવાથી ગુદાદ્વારા ગોળના કટકા જેવું કે ઈ અન્ય પુરૂષની વિનું પરિણામાંતર થયેલું જોઈ શુચિપિશાચે તે ચાખી જોયું તે તેને તે સ્વાદિષ્ટ લાગ્યું અને તે ખાઈને સદા તૃપ્ત રહેવા લાગ્યું. ત્યારપછી કઈ એક વણિક તેનું વહાણ ભાંગી ગયાથી પ્રથમ આવી રહ્યો હતો તેને તેણે જોયે. તેથી પામેલે શુચિપિશાચ તે સ્થાનને પણ ત્યાગ કરી બીજા દ્વિપે ગયે. ત્યાં પણ વગુલી (વાગાળ) પ્રમુખ પંખીઓ વડે દૂષિત થયેલાં ફળને આહાર કહ્યા લાગે. એમ જ્યાં જ્યાં યે ત્યાં ત્યાં તે દુઃખી થયે. એવી રીતે મદ કરનારના પ્રગટ માડા હાલ અહી પણ થાય છે અને પરભવમાં વળી હિન ત્યાદિકપણે ઉપજે છે. એમ સમજી શાણા માણસેએ જાતિમદ કર યુકત નબીજ.
ત્યારે મદ તજી મુનિજને એ શું કરવું ? તે શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
કઈ પણ પ્રકારને મદ કરવામાં એકદન્ત નુકશાનજ છે તેથી જાતિ પ્રમુખ આ મદનું મૂળ-બીજરૂપ જે ગર્વ તેને વિનાશ કર્વાના અથી એવા શિ. સાધનમાં પ્રયત્નશીલ મુનિએ સદા સર્વદા જાત્યાદિક ગુણવડે ઉર્ષ એટલે ગર્વ અને પરિવાદ એટલે પારકા અવાવાદ સર્વથા ત્યજવા રોગ્ય છે.
પર પરિવાદ શા માટે તજ જે એ? તે હવે શાસ્ત્રકાર દર્શાવે છે.

Page #13

પ્રશમરાત પ્રકરણમ્.
૧૩૭
આ તિહીન વડે શુ?' એ રીતે અન્યનું અપમાન કરવું અને આ આવું આવું' અકાર્ય કરે છે' એ રીતે અન્યના અવર્ણવાદ બેલવા, તેમજ જાત્યાકિવ આપમડાઇ કરવી, એ રીતે જવ નીચ ગેત્ર કર્મ બાંધે છે. જ્યાં જ્યાં જન્મ લે છે ત્યાં ત્યાં મ્લેચ્છ, દાસ અને ચાંડાલાર્દિક જાતિને વિષે તે કડવા અનુભવ કરે છે. અને તેવુ કમ અનેક કટિંગમ ભવમાં ( સર્વત્ર ભીતિયુક્ત ) ભાગવતાં પણ તેના છૂટકો થતા નથી. કેમકે તે (નામ ગાત્ર કર્મ ) ની ઉત્કૃષ્ટ સ્થિતિ ૨૦ દેડકોડ સાગરોપમની કડી છે.
કર્મના ઉદયથી હીનાર્દિક જાતિમાં જન્મ થાય છે, પશુ અકમાતુ થતુા નથી. એ હુકીકત શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
ઉચ્ચ નીચ ગોત્ર કર્મના ઉદયથી મનુષ્યાનું તેમજ તિર્યંચાનુ` હીન, ઉત્તમ અને મધ્યમપણુ, મનુષ્ય ચેતિ અને તિર્યંચ ચેનિ તેમજ મીજી અધી મળી કુલ ૮૬ લક્ષ ચે.નિના ભેથી એળખાતુ જાણી તેમજ આગળ બતાવાતી હકીત ઉપરથી જીવને ભારેવરાગ્ય જાગવા જોઇએ એમ શાસ્ત્રકાર બતાવેછે. ૯૭-૧૦૧
देश कुलदेहविज्ञानायुर्वलभोगभूतिम्यम् ।
या कथमिह विदुषां भवसंसारे रतिर्भवति ।। १०२ ॥ अपरिगणितगुणदोषः स्वपराभवाघको भवति यस्मात् । पञ्चेन्द्रियवलविवो रागद्वेषाविद्धः ॥ १०३ ॥ तस्माद्रागद्वेषत्यागे पञ्चेन्द्रियमशमने च । शुभ परिणामावस्थितिहेतोर्यत्नेन घटिव्यम् ॥ १०४ ॥ तत्कथमनिविपयाभिकांक्षिणा भोगिना वियोगों वे । सुन्याकुलहृदयेनापि निश्चयेनागमः कार्यः ॥ १०२ ॥
ભાવા --દેશ, કુળ, દેડુ, વિજ્ઞાન, આયુષ્ય, બળ, ભેગ અને લક્ષ્મીનું વિષમપણું જોઇને વિદ્વાન પુરૂષને આ ભવસસારને વિષે કેમ રતિ થઇ શકે ? જે કારણ માટે પાંચે દ્રિયના મળ આગળ નિર્મળ થએલે અને રાગદ્વેષના ઉડ્ડચથી નિય'ત્રિત થયેલું, ગુગુ દેષને નહી સમજી શકેલો જીવ સ્વપર ઉભયને ખાધક ભૂત થાય છે. તે કારણમાટે રાગદ્વેષતા ત્યાગ કરવાને અને પાંચે દ્રિઆના બળને નિર્મૂળ કરવાને તેમ જ શુભ પરીણામને ટકાવી રાખવાને યત્ન કરવા જોઇએ. અનિષ્ટ વિષયને અભિષતા ભેગીને તેવા વિષયથકી વિયેાગ થાય છે માટે અતિવ્ય કુળ હૃદયવળ એ પણ નિશ્ચે કરી આગમને અભ્યાસ-પરિચય કરવે ૩. ૧૦૨ --- ૧૫

Page #14

ર૩૮
જનધામ પ્રકાશ.
વિવેચન——-મગધ, અંગ, કલિંગાજીક અર્થ દેશ અને શાક. યવન, કિરાત વિગેરે અનાર્ય દેશ; ઈદ્ધિવાદુ હરિવંશાદિક ઉત્તમ કુળ અને ભિક્ષુકાદિક નીચ કુળ; શુભ લક્ષણયુક્ત અવયવવ છે. શોભનિક દેહ અને કુ, હુંડકાદિક માટે અશે.ભનિક દે; જીવાદિક પદાર્થ વિષયક વિશિષ્ટ ધરૂ પ વિજ્ઞાનવંત અને તેથી વિપરીત અજ્ઞાનવાનું એક દીર્ઘ આયુષ્યવંત અને બીજો અપ આયુષ્યવંત: એક બળવાન અને બીજો નિર્બળ એક ભગવાન અને બીજો ભાગ રહિતછતાં ભેગને પણ ભેગવવા અસમર્થ એક ધનાઢય અને બીજે નિધન, આ સઘળી વિષમતા કમદય જનિત જાણીને બુદ્ધિમાન અને આ વિષમ સંસારમાં રતિ કેમ થાય ? ન જ થાય. પૂવકત શુભાશુભ વસ્તુની પ્રાપ્તિ તથા પ્રકારના શુભાશુભ કર્મ જનિતજ થયેલી જાણી સંસારથી વૈરાગ્ય થઇ જઈએ. અને વૈરાગ્યપૂર્વક ધમનુષ્ટા ન ઉપર અધક આદર કરે જોઈએ.
વળી બીજું પણ વરાગ્ય નિમિત્ત દર્શાવતાં છતાં શાસ્ત્રકાર કહે છે. - પાંચે ઈદ્રિના પ્રબળ સામર્થ્યવર્ડ પરાભવ પામેલ હોવાથી કઈ રીતે માર્ગમાં સ્થપાવા અગ્ય બનેલે અને ર ગઢષના પ્રબળ વિકારને વશ થઈ ગયેલા હોવાથી ગુણ દેષની દરકાર સરખી નહિ કરનારે જીવ સ્વ પર ઉક્યને બાધાકારી થાય છે. પ્રેક્ષાપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરનાર જીવ ગુગુ દેશને પૂરા વિચાર કરી ગુણકારી માર્ગને આદરે છે અને દેકારી માર્ગને પરિહાર કરે છે, અર્થાત તે ગુણને જ આદર કરે છે અને દેષને પરિત્યાગ કરે છે.
વતુ સ્થિતિ આવી હોવાથી જીવનું ખરૂ કર્તવ્ય શું છે? તેજ બતાવે છે.
જેમ રાગ દ્વેષાદિક દુષ્ટ વિકારનો આત્યંતિક ત્યાગ થાય-થઈ શકે તેમ જ પ્રવર્તવું એગ્ય છે, અને જેમ પચે દ્રિનું બળ પ્રશાન્ત થાય-ઇદ્રિ ઉન્મત્ત થતી અટકે તેમ શુભ પરિણામને ટકાવી રાખવા માટે કાળજીથી ઉદ્યમ કરે ઘટે છે. અથવા જે જે કાણાનું સેવન કરતાં શુભ પરિણામ પ્રગટે અને તેવા શુભ પરિણામ ટકી રહે તેવા કારણ સેવવા પૂરતી કાળજી રાખવી ઘટે છે. - જે રીતે પ્રવૃત્તિ કરવી ઘટે છે તે શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
પિતાની શુભ પ્રવૃત્તિની શરૂઆત સમજપૂર્વક–વિવેકપૂર્વક થવી જોઈએ અને તે આવી રીતે-વફથમાણ ન્યાયથી અનિષ્ટ વિષયેના અભિલાષી-વિષયભાગમાં આસક્ત બનેલા–ભેગી જીવે એ વિષને આત્યંતિક વિયોગ થાય-થઈ શકે તેટલા માટે પિતાનું હૃદય ગમે તેવું વ્યગ્ર હોય તો પણ તે શબ્દાદિ વિષયે આ લેકમાં તેમજ પરલોકમાં અત્યંત હાનિકારક છે એમ યથાર્થ નિશ્ચય કરી લઇને અરિહંત-સન પ્રણીત ૨. ગમ-શ્વને અભ્યાસ-પરિચય કરે જે ઈએ. જેથી

Page #15

નાના
*J!•
रउष्ट
ઉક્ત ઉપાયના આલબનવર્ડ પૂર્વોક્ત વિષયાસક્તિ વિલય પામી ાયનષ્ટ થઈ
નિર્મૂળ થઈ જાય.
૧૦૨-૧૯૫
ઉક્ત વિષયે નષ્ટ કેમ કહ્યા તે શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
आदावत्यभ्युदयामध्ये गृङ्गारहास्पदीप्तरसाः । निकंप विषया वीभत्स करुणलज्जाभयप्रायाः ॥। १०६ ।। यद्यपि निषेव्यमाणा मनसः परितुष्टिकारका विषयाः । किंपाकफलादनवन्ति पश्चादतिदुरन्ताः ॥ १०७ ॥ यच्छाकाष्टादशमनं बहुभक्ष्यस्वादु । विषसंयुक्तं मुक्तं विपाककाले विनाशयति ।। १०८ ।। तद्वदुपचार संभृतरम्पकरागरससेविता विषयाः । भवपरम्परास्वपि दुःखविपाकानुवन्धकराः ॥ १०९ ।। अपि पश्यतां समक्षं नियतमनियतं पदे पढ़े मरणम् । येषां विषयेषु रतिर्भवति न तान्मानुषान्गणयेत् ॥ ११० ॥ विषयपरिणामनियमो मनोऽनुकूलविषयेष्वनुप्रेक्ष्यः । द्विगुणोऽपि च नित्यमनुग्रहो ऽनवद्य व संचिन्त्यः ॥ १११॥
ભાવા —પ્રારં‘ભમાં અતિ અભ્યુદયવાળા, મધ્યમાં શૃંગાર, હાસ્ય અને ક્રીમ રસવાળા અને અંતમાં બિભત્સ, કરૂણા, લજજા અને ભયવાળા વિષયે છે. યદ્યપિ વિષયે બ ુપેરે સેગ્રાથકા મનને તુષ્ટિકારી લાગે છે પણ કિંપાકફળના ભક્ષણની પરે પાછળથી અતિ દુઃખદાયક નિવડે છે. જેમ અઢાર જાતના શાક યુક્ત અન્ન મિષ્ટાન્નપાનની પેરે મધુર છતાં વિષ સયુક્ત ખાધુ થકી તે છેવટ પરિણામે વિનાશકારી થાય છે; તેમ સામગ્રીયુક્ત રમ્ય રાગ રસથી સેવેલા વિ ષયો સેકડો ભવ પરંપરામાં પણ દુ:ખના અનુભવની પરંપરાને વધારે છે, અનિશ્ચિત એવું પણ મરણ જોતજોતામાં ડગલે ડગલે નિશ્ચિત થતુ જોઇને જેમને વિષયાને વિષે રતિ થાય છે તેમને મનુષ્યજ ન ગણવા. મતને અનુકૂલ વિષ ચેને વિષે મમણા અનુગ્રહકારી અને નિષ્પાપ એવા વિષય પરિણામ નિયમ નિષ્કપ્રતિ સારીરીતે ચિતવવે. ૧૦૬—૧૧૧
વિવેચનપર્ણાદિક વિષયા પ્રથમ-શરૂઆતમાં કુતુહલથી ઉત્સુકતાવડે ઉત્સવસ્તૃત લાગે છે: મધ્યમાં વિષય પ્રાપ્તિ સમયે શ્રૃંગાર, વેષાભરણ, સ્તનપ, મુખચુંબન, કેનખાતે પ્રહાર, હાસ્ય સ્નેહું કૈપાદિમય હોવાથી તે રીસ રસવાળા લાગે છે, અને વિશિષ્ટ ભેળસચેગ થયા બાદ વસ્ત્ર રહિત હોવાથી પ્રગટ શુદ્ધાદિક

Page #16

અંગ વિકૃતિ દેખાવાથી તેજ સ્પĒદિક વિષયે। બિભત્સ-ખીહામણા લાગે છે, તેમજ હુ વિલાપાર્દિક સ્વરના શ્રવણથી, અનુક‘પાપાત્ર હોવાથી, અને પિસ માસ પ્રયોજનપણાથી, રખ મને કંઇ આવી સ્થિતિમાં દેખી જાય એવી ભીતિથી સ્વતિ લાવતી સ્વવસ્ત્રાદ્રિ ધારી લે તેથ, પ્રાંત તે કરૂણ, લજજા, ભય અને પરિશ્રમથી ભરેલા જણાય છે. મધ્યમાં પણ ઉદય પામેલી તીવ્ર મેહ વેદનાને અનુભવ કરાવનારા અને અરભમાં અતિ ક્રુતૂહલથી આતુરતાને પ્રગટાવનારા હેય છે. એ રીતે કદાપિ તે ચિત્તની સ્વસ્થતા તે સંપાદન કરાવતા જ નથી તેથી પરિણામઢી-પરમાર્થ દશી જતેએ ઉક્ત વિષયે ત્યજવા યાગ્યજ છે.
ઉક્ત વિષયે ભાગવતી વખતે લેશ માત્ર સુખ બુદ્ધિ ઉપજાવે છે તાપણુ પરિણામે તો તે અતિ અનર્થ કરે છે તે શાસ્ત્રકાર બતાવે છે.
તે સ્પર્શાદિક કામ ભેગો સેવતી વખતે જો કે ક્ષણુ માત્ર મનમાં હર્ષ ઉપર્શાવે છે તે પણ પછી પરિણામ કાળે કંપાક વૃક્ષનાં ફળની પેરે અતિ દુ:ખદાયી નિવડે છે. જેમ કંપાકનાં ફળ દેખાવમાં નેહર લાગે છે, જમે લગાડ્યાં છતાં સ્વાદિષ્ટ લાગે છે તેમજ સુગધી પણ હોય છે પરંતુ તે પચ્યા છતાં ખાનારના પ્રાણને, વિયેળ કરાવે છે એટલે તેનું મૃત્યુ નિપજાવે છે. તેમ આ પાંચે છચેનાં કમલેગ પણ શરૂઆતમાં સેવતાં સુદર મનહર આકર્ષક જણાય છે; પરંતુ પરિણાણે ઉપર જણાવવામાં આવેલા ત્યારે તે અતિ અનથ ઉપજાવનારા નિવડે છે. કિંપાકનાં ફળનું ભક્ષણ કરનારના દ્રવ્યપ્રાણ માત્રના વિચગ થાય છે ત્યારે અતિ આસ કિત પૂર્વક કામભોગનું સેવન કરનારને તો અનેક ભવ પર્યંત રાગ દ્વેષ વિકારવેશતું. ભાવપ્રાણના પણું વિયેળનાં અસહ્ય દુઃખ સહેવાં પડે છે. આ હુકીકતનું યથાર્થ મનન કરનારને એ વાત સ્પષ્ટ સમજી શકાય એવી છે. ૮૮લક્ષ ગહુન જીવાચેોનિમાં પરિભ્રમણ કરાવવામાં પ્રબળ નિમિત્તભૂત હોવાથી જ જ્ઞાની પુરૂ પાએ વિષયભાગને મહુવરી ’ કી બેલાવ્યા છે અને એ ઉપરથી જ વિષય:સકિત તજવાની આછી કરી નાંખવાની આવશ્યકતા સિદ્ધ થઇ શકે છે. વળી અન્ય ધૃષ્ટાંતથી શાસ્ત્રકાર એજ વાતનું સમર્થન કરે છે.
C
જેમ સુંદર જાતિનાં શાર્ક યુક્ત અઢાર જાતનું અન્ન બહુ ભક્ષ્ય ( મેદકાસ ) અને પેય ( મિદરાપાન પ્રમુખ ) ની પેરે સ્વાદિષ્ટ હતુ જે વિષ સયુક્ત થયેલું ખાવામાં આવ્યુ હેય તે તે પરિણામકાળે ખાનારને વિનાશ કરે છે: તમ શબ્દદિક વિષ્ણુ પણ દુષ્કર્મ-વિનયપ્રતિપત્તિરૂપ ઉપચારથી વિસ્તાર પામેલું રમણીયત્વ અને સ્નેહ રાતિયવર્ડ સેવવામાં આવ્યા છતાં (વિષની ઘેરે એક ભૂલમાંજ નિહં પણ) સેકડે! ગમે ભવસતિમાં જન્મ જરા મરણુ અથવા આધિ વ્યાધિ ઉપાધિ અથવા ચેગ વિષેગ જન્ય દુઃખના કડવા તુ

Page #17

ચંદરાજાના રાસ ઉપગ્ગી નીકળતો સાર.
ર
ભવની કેટિચાને વધારનારો-દુ:ખના સતત અનુભવને કરાવનારા નિવડે છે. વળી પ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી સ્થાને સ્થાને દેવનકાદિક જન્મમાં, આ અનાદ્રિક મનુષ્યમાં તેમજ ગાય, ભેંશ અને અન્નદિક તિર્યંચમાં પ્રાણીએક્સનું નિયત અનિયતકાળભાવિ મરણુ થતું જાણીને પણ મને વિષયસેગમાં રતિ-આસક્તિ થાય છે, તેમને કુશળ પુો મનુષ્યની ગણનામાંજ ગણતા નથી; પર ંતુ બુદ્ધિહીન હોવાથી તેમને તિર્યંચની ગણનામાં ગણે છે. દેવનારકીઓનું મરણ નિયત (નિશ્ચિત ) કાળ ભાવી હોય છે ત્યારે મનુષ્ય તિર્યંચાનું મરણું અનિયત કાળ ભાવી હૈય છે. અથવા સર્વકાળે મનુષ્ય અને તિર્યંચેનુ આયુષ અનિયત-અનિત્ય હૈય છે. આ પ્રમાણે આયુષની અનિત્યતા જાણ્યા છતાં જેએ વિષયાગ તજતા નથી, તેમને મનુષ્ય કરતાં તિર્યંચજ ગણવા સારા છે.
સુજ્ઞ જનાએ તે આયુષ્યની અસ્થિરતા વિચારી શીઘ્ર ચેતી વિષયાસકિત તજવા પૂરતો ખ્યાલ કરવાજ ઘટે છે એમ શાસ્ત્રકાર આગળ જણાવે છે.
મનને વ્હાલા લાગે એવા શદ્રાદિક વિષચેાના ભાવી પરિણામ સુજ્ઞ જામ અવશ્ય વિચારવા જોઇએ. એટલે અત્યારે છું પરિણામવાળા જણાતા વિષયે કાળાંતરે અનિષ્ટ પરિણામવાળા થાય છે; અનિષ્ટ પરિણામવા દેખાતા વિષયે પાછા ઇષ્ટ પિરણામવાળા થઇ જાય છે. તેમને કોઇ અવસ્થિત પરિણામ જણાવો નથી. ત્યારે તેવા અનવસ્થિત પરિણામવાળા વિષયેથી વિરમતાં છતાં આત્માને અતુલ અને અનવદ્ય પાપબધના અભાવથી નિર્દેષ અનુગ્રહ ( લાભ ) થાય છે. તે સુરાએ વિચારવુ જોઇએ. અપૂર્ણ
चंदराजाना रास उपरथी नीकळतो सार.
( અનુસ ધાન પૃષ્ટ ૧૧૩ થી. )
સંકરણ ૧૧ મુ,
'
હવે કુકડા પણું પામેલ ચંદરા પ્રભાત કાળે જ્યારે ટુકડુ !' કરીને રાન્દ કરેછે ત્યારે ગુડ્ડાવળી તરતજ જાગી જાય છે અને સ્વામીને કુકડા થયેલા અને કુકડુજ્જુ ખેલતા જોઇ આંખમાંથી અશ્રુની ધારા વહેવરાવે છે, તે કહે છે કે- હું સ્વામી! તમારા મનમાં તે આ સ્તર કરતાં કાંઇ થતુ નહીં હૈય સુ મને તે એ શબ્દ વજ્રના પ્રહાર જેવે લાગે છે. હે નાથ ! ત્યારે પ્રાતઃ બે કુકડા ખેલતા હતા ત્યારે સવાર થઇ ગયેલી જાણી પ્રેમ પરવા તે તે કો. એક જેવા લાગતા હતા, તેના જ શબ્દ કરનારા દેવે આપને બનાવી દીધ

Page #18

ર
જૈનધર્મ પ્રકાશ
છે. અરે દુષ્ટ દેવ ! તને ધિક્કાર છે ! વળી હે નાથ ! આપના આ શબ્દો સાંભળી આપની માતા તો કઢી રાજી થતા હશે, પરંતુ મને તો તે શબ્દો માણુ જેવા હ્રદ અને ભેદનારા થઇ પડે છે. માટે હું સ્વાની ! આપ વારંવાર તેવા શબ્દો મેલશે નહીં. ” આ પ્રમાણે ગુણાવળી જે કહે છે તે કુકડો બરાબર સમજે છે પરંતુ પોતે પશુપશુ પામેલ ડાવાથી તેને ઉત્તર આપી શકતા નથી.
એક દિવસ કુર્કટને સેનાના પાંજરામાં લઇને ગુણાવળી પાતાના મહેલના ગેખમાં એડી, કે જેથી નગર લેક તેની નજરે પડે અને તે નગર લેકની નજરે પડે. તે વખતે નગર લેકમાં થતી વાતચીત સાંભળી કુકડે રાણીની સામું જોયું અને તેના નેત્રમાંથી અશ્રુની ધારા ચાલી. લેક વાતો કરે છે કે-“ અરે ભાઈ! બહુ દિવસથી આપણા રાજા ચાંદ કેમ દેખાતા નથી? તેમના વિના આ આખી નગરી ચંદ્રમા વિનાના આકાશ જેવી વિરૂપ લાગે છે. ” ત્યારે ખીન્ને કઈ તેની પાસે જઇ તેનાં કાનમાં એલ્સે કે-“ ભાઇ ! શું તમને ખબર નથી? કે ચદ. રાજાને તે તેની માતા વીરમતીએ ટુકડા કરી દીધા છે. તેથી આપણા ભાગ્ય કયાંથી હોય કે આપણે હવે ચંદરાજાનેોઇએ. ” આમ વીરમતીની નિંદા અને ચદરાજની સ્તુતિ લાકે છડે ચેક કરવા લાગ્યા. કારણકે ગામને મેઢે કાંઇ ગળણુ અધાતુ નથી. લેાકેાની આ પ્રમાણેની વાત ચંદન્તએ સાંભળી તેથી તે દિગિર થયે. તેવામાં રસ્તે ચાલતા લેકેએ મહેલ તરફ ઉંચે જોયું. એટલે ગુણાવળીના ખેાળામાં સેનાનું પાંજરૂ ને તેમાં કુકડે દેખી એ તેને ચદ્રરાજા કહી કહીને પ્રણામ કરવા લાગ્યા.
વીરમતીને આ વાતની ખબર પડી એટલે તે દોડતી ત્યાં આવી અને ગુણાવળને પકે આપતી સતી કહેવા લાગી કે “જો તારે કુકડાને જીવતા રાખવા હોય તે હુવે પછી ફરીને તેને લઇને ગોખમાં બેસીશ નહીં. તને ખબર નથી કે એવી છાની વાત પ્રગટ કરવાથી તેનુ ફળ શું નીપજે? માટે આપણે ગેળ આપણે ચરી ખાઇએ; તેની ખીજાતે ખબર પાડવામાં માલ નહીં. વળી તારા આ એક ગુન્હા દરગુજર કરૂં છું. પણ કરીને આને લઇને ગોખમાં એફી છે તા તારે ગુન્હે હું દરગુજર કરીશ નહીં. પછી જાણજે કે મારા જેવી કોઈ ભુંડી નથી. વળી આમ કરવાથી કાંઇ તારે અર્થ સરે એમ નથી. યાં દાવાનળ છે ત્યાં કાંઇ પાણીના કોગળાથી તે આલાવાના નથી. વળી જો તને એ વહાલે હેય તે! અને ઘરેણાગાંડા પહેરાવ, રમાડ, જમાડ, પણ ભૂલેચુકયે ફરીતે તેને લઇ ને ગોખમાં બેસીશ નહિ, તેને ચંદ કહીને મેલાવીશ નહિં અને લેકેતે દેડી િ
લાગ્યુંઃ
આ પ્રમાણે કહી તે વીરમતી ચાલી ગઇ એટલે ગુણાળીને નિરાંત વળી. હતી તે પાંજરૂ લતે ત્યાંથી કરી પોતાના મહેલમાં ગઇ અને કુકડા ભાટે નવા

Page #19

દરાજાના રસ ઉપરથી નીકળતા સાર.
૨૪૩
નવા આભુષણા કરાવી તેને પહેરાવવા લાગી, તેને સ્વચ્છ રાખવા લાગી અને અનેક પ્રકારે તેની પ્રતિપાલના કરવા લાગી. આ જગમાં આશા મોટી વાત છે. આશા ઉપરજ જગતનું મંડાણ છે. આશાવજ દુ:ખી માણુસા જીવે છે. અહીં ગુણુાવળી પણ આવડેજ દિવસે વ્યતિક્રમાવે છે. તે ધારે છે કે-એક દિવસ એવે આવશે કે જયારે પાછા મારા પતિ મનુષ્ય થશે. આમ આશામાં દિવસે કાઢતી અને સાસુથી હીતી તે વખત ગાળે છે. સાસુની આજ્ઞા પ્રમાણે વર્તે છે. તે જ્યારે કહે છે ત્યારે તેની સાથે આંબા પર બેસી દેશ વિદેશના કેતુક જોવા પણ જાય છે. કુર્કટના પાંજરાને પણ સાથે રાખે છે. ત્રણે જણા નવા નવા આશ્ચર્ય નિહાળે છે. ગુણાવળી એક પળ પણ પાંજરૂ મૈદુ મુકતી નથી. આ પ્રમાણે તે દિવસે વ્યતિક્રમાવે છે અને પતિના તેમજ પૈ!તાના પર આવેલું ક દૂર થવા માટે અનેક પ્રકારના તપ જપ પણ કરે છે.
અહીં આ પ્રકરણ સમાપ્ત થાય છે. કારણુકે ચંદરાજા નીકળ્યા પછી પાછળ પ્રેમલાલચ્છીનું શું થયુ તે જાણવાની જરૂર છે. આપણે તેને અધવચ સ્થિતિમાં પડી મુકી છે તે આ ટૂંકા પ્રકરણના સાર હૃદયમાં ધારણ કરીને પછી તેનું નવું પ્રકરણ શરૂ કરીએ.
પ્રકરણ ૧૧માના સાર.
આ પ્રકરણ નાનુ છે પણ તેમાં રહસ્ય ઘણું છે. એક રાજવણી રાજાએ પશુપણામાં જીવન ગાળવુ અને એક રાજાની રાણીએ ટુકડાને પતિ સ્વરૂ૫ માની તેની અવિચ્છિન્ન ભક્તિ કરવી એ અસ ધારણ હુકીકત છે. જીવ જે તિમાં જન્મ ધારણ કરે છે તે જાતિ પ્રમાણે સ આચરણુ કરે છે. તે જાતિમાં જવાથીજ તે આચરણે તને આવડી જાય છે; શીખવવા પડતા નથી. અહીં ચદરાજા પણ કુકડા થયા એટલે તેને તે જાતિના સર્વ આચરણ આવડે છે. તે કુકડાની પ્રમાગ્રેજ ‘કુકડુ કુ’ લે છે. પ્રભાતે વહેલા જાગે છે અને મેલવા માંડે છે. ગુણા વળી પેાતાની શય્યામાં પાસેજ પજરૂ રાખે છે, એટલે તેને સ્વર સાંભળતાંજ લગી જાય છે. કાંઇક ખડખડાટ થાય તે તેની નિદ્રા ઉડી જાય છે. કારણકે ખીલાડી વીગેરે કંઈ અન્ય પ્રાણી ટુકડાને ઉપદ્રવ ન કરે તેને ભય તેને રહ્યા કરે છે. પ્રાતઃકાળમાં કુકડાને બોલતા સાંભળી પે!તે પતિના સમાગમમાં ભેગ વેલા સુખનું અને પ્રાતઃકાળમાં લીધેલી સીટી નિદ્રાનુ સ્મરણ થઇ આવે છે. તે યત્કિંચિત્ વચનદ્વારા કહી બતાવે છે; પરંતુ ખરી રીતે તે વાત વચનથી અગોચર છે. એક ચિત્તવાળા પતિપ્રમદાના સુખ વચનદ્વારા વર્ણવી શકાતાજ નથી. ચંદ્રરાજા કુક થયા છતાં, પ્રથમ મનુષ્ય હતા તેથી ગવળીની કહેવી મનુષ્યની ભાષા સ યથાર્થ સમજી શકે છે. માત્ર તે મનુષ્યની ભાષા બેલી શકતા

Page #20

જૈનધર્મ પ્રકાશ.
નથી. એટલે મુંગેક સ્વપ્ના ભયા, સમજ સમજ પરતાય એ કહેવત પ્રમાણે તે મનમાં ને મનમાં બેદ પાગ્યા કરે છે. પરંતુ તેનું નિવારણ તેના હાથમાં નથી. કેમકે દુષ્કર્મના સંયોગથી પરવશ પડેલ છે.
અન્યદા તેને લઇને ગુણાવળી ગેખમાં બેસે છે. તે પ્રસંગમાં લેકમાં થતી વાત ચંદરાજાની પ્રાપ્રિયતા બતાવે છે. તેની ઉપર પ્રજાની એવી અખલિત પ્રીતિ છે કે તેના દર્શનને વિરહ પ્રજા ખમી શકતી નથી. વા વાત લઈ જાય એ કહેવતને અનુસરીને રાજમહેલમાં ગુપ્ત રીતે બનેલી હકીકત પણ બહાર પડ્યા વિના રહેતી નથી. તેથી તેમાં પણ ખબર પડી જાય છે કે “ચંદરાજાને તેની અપરમાતા વીરમતીએ કુકડો બનાવી દીધું છે. લોકોની તેના પર અપ્રીતિ તે હતી તેમાં આવા અકર્યથી ઉમેરો થાય છે. જોકે તેના પર ઘણેજ અભાવ બતાવે છે. પરંતુ તેઓનું કાંઈ ચાલી શકતું નથી. કારણકે તે અનેક પ્રકારની વિદ્યાવાળી છે એમ જાણવાથી લેકો તેનાથી બહુ ડરે છે. નહીં તે સમુદાયનું બળ તે તેને પણ હેરાન કર્યા વિના રહે નહીં અને પ્રજાને અભાવ રાજ સત્તાને નષ્ટ કરે. પરંતુ વિદ્યાના બળને લઈને તે બધા નિરાશ થાય છે.
લેકે વાત કરતાં કરતાં ઉંચું જુએ છે. એટલે તેમણે સાંભળેલી વાત કુકડાને પ્રત્યક્ષ જેવાથી પુરવાર થાય છે. તે વિચારે છે કે જે ચંદરાજા કુડો થયેલ ન હોય તે ગુણાવળી બીજી કોઈ કુકડાને સેનાના પાંજરામાં નાખી તેનું પાંજરું ખેળામાં લઈને બેસે એ સંભવે જ નહીં. માટે જરૂર એ ચંદરાજાજ છે. એવી ખાત્રી થાય છે. પછી પ્રજાલક તેને “ચંદરાજા ચંદરાજા કહીને પ્રણામ કરે છે પક્ષીપણુમાં પણ લોકોની પ્રીતિ ઢાંકી રહેતી નથી.
કઈ સેવક કે ચરપુરૂષદ્વારા વીરમતીના જાણવામાં એ વાત આવે છે એટલે તે એ હકીકત સહન કરી ન શકે એ નિર્વિવાદ હકીકત છે. તેમાં પણ પ્રગટપણે વિરૂદ્ધતા થાય તે વીરમતી ઈચ્છતી નથી, તેથી પિતાનું કરેલ આ કાર્ય પણ જગજાહેર ન થાય એમ તે તે પણ છે છે. એટલે વીરમતી એકદમ ગુણાવળી પાસે દેડી આવે છે અને કુકડાને લઈને લેકે દેખે તેમ ગોખમાં બેસવા બાબત ધમકાવે છે. સાથે ભય પણ બતાવે છે કે “જે આમ ફરીને બેઠી તે કુકડો જીવતે રહેવે મુકેલ છે. તેના બની તે હૃદજ નથી. માત્ર આ યુગના બળથીજ અને ફરીને પાછા મનુષ્ય થઇને સાંસારિક સુખભેગ ભેગાવવાનું ભાગ્યમાં લખેલ હોવાથીજ વીરમતી તેના પ્રાણનું વ્યપર પણ કરે શકતી નથી. વીરમતી કહે છે કે “એક પાણીના કે ગળાથી કોઈ દવાની એ લાવાને નથી.” પતિને પક્ષની સ્થિતિમાં જોતાં ગુણાવળીને જે હૃદયદા થાય છે તે જ તેને લઈને ગેખમાં બેસવાથી શાંત થાય તેમ નથી એ ખરેખરી વાત છે.

Page #21

- વીરમતી આશ કરી પાછી જાય છે એટલે ગુણાવળીના જીવમાં જીવ આવે છે. અથાત્ તે ક્રોધ પામીને શું કરી નાખશે તે કાંઈધારી શકાય તેમ ન હોવાથી ગુગાવળી તેનાથી બહુ ભય પામે છે. વીરમતીના ગયા પછી તે ગોખમાંથી ઉઠે છે અને પિતાના મહેલમાં આવી કુકડાને બંદબેતા થાય તેવાં નવી નવી જાતના સુવર્ણન તેમજ રત્નજડીત આભુષણે કરાવે છે ને તેને પહેરાવે છે. એ રીતે કાંઈક દિલાસે મેળવે છે અને હૃદયને બીજી બાજુ વાળે છે.
આશા ! આશા ! ! તે જગતના જીવોને જીવાડ્યા અને તેજ તેને આશામાં નિરાશ કરી મારી પણ નાખ્યા !તારી જેવી જગતને રમાડનારી, લલચાવનારી, જીવાડનારી અને મારી નાખનારી બીજી કઈ વસ્તુ નથી. જગતના જીવોની આશા પ્રાયે કવચિત જ ફળીભૂત થાય છે છતાં જગત બધુ તેને આધીન વત્ય કરે છે અને કાળ વ્યતીત કરે છે. કેદમાં પડેલ કેદી ‘કાલ. મુદત પુરી થશે ને છુટી જઈશ એમ આશા રાખે છે. વ્યાધિગ્રસ્ત માણસ કાલ વ્યાધિ મટી જશે ને નિરોગી થઈશ એમ ધારે છે. નિર્ધન માણસ “કાલે દ્રવ્ય મળશે ને દાર નાશ પામશે” એમ ચાહે છે. એવી રીતે જગતના જીવે માત્ર જુદા જુદા પ્રકારની આશા રાખી જીવનદોરીને લંબાવે છે. વૃદ્ધ માબાપ અને વિધવા સ્ત્રી કાલે પુત્ર મેટ થશે અને રળી લાવશે એવી આશામાં પુત્રને ઉછેરે છે. આશા ન હોત તે જગતનું શું થાત? તેની કલ્પના પણ થઈ શકતી નથી. હું ગુણાવળી પતિ પાછા મનુષ્ય થશે અને ગુખભેગ ને રાજવિલાસ ભેગવશું' એવી આશામાં દેહિલા દિવસે વ્યતિક માવે છે. જે એવી આશા ન હોય તે કુકડાની પ્રતિપાલના અને રાત્રિ દિવસ તેના જીવની જાળવણી કરી શકે જ નહીં.
કેટલેક વખત વીત્યા પછી અન્ય ઉપાય લક્ષમાં ન આવતાં પતિપરનું કષ્ટ અને પિતાની ઉપર આવી પડેલું દુઃખનું વળ દૂર થવા માટે ગુણવાળી અનેક પ્રકારની તપસ્યા કરવાનું શરૂ કરે છે. પરમાત્માની કૃપાથી અશુભ સંચય ક્ષી ગુ થશે ત્યારે તે તપાદિકના પ્રભાવથી તેને સુખ સંપત્તિ પ્રાપ્ત થશે આપણે પણ તેની તેવી સુખી સ્થિતિ જોવાની આશા રાખતા રાખતા આગળ પ્રયાણ કરીએ.
ગુણાવળી ને વીરમતીની વાતમાં આપણે પ્રેમલાલછીને તે બીલકુલ ભૂલી જ ગયા છીએ. તે બીચ રી એકલી પડી છે, ચંદર જ તને તરછોડીને ચાલી નીકળ્યા છે, તેને પકાર કરવા ગ્ય સ્થાન પણ નથી, કૂર હદયના હિંસક મંત્રીનું ત્યાં અખંડ સામ્રાજ્ય પ્રવર્તે છે. તેવી સ્થિતિમાં પતિ વિરહી પ્રમદાનું શું થયું ? તેણે શું કર્યું ? મારી હકીકત શી રીતે પ્રસિદ્ધિમાં આવી? આ બધું જવાની આપણને જરૂર છે, એકને સંભારી બીજાને વિસારી સુકવું તે શરિત

Page #22

નથી. આપણે તા ગુણાવળી ને પ્રેમલાલચ્છી બને સરખા છે. અને ચદરજાની રાણીઓ છે. એક સદોષ છે-બીજી તો તદ્દન નિર્દોષ છે. એકે તે સંસારના સુખભોગ ઢીલા છે, બીજી તે તેની ઉમેદવાર છે. ત્યારે હવે આપણે તે તરફ વળીએ અને ચંદ રાન્તના નીકળ્યા પછી પાછળ શુ થયુ તે જોઇએ. તે સાથે પ્રેમલ લન્દી નિર્દોષ છતાં દ્વેષ ન ડરે તેની પણ તજવીજ કરીએ.
આ લઘુ પ્રકરણનું રહસ્ય અહીં સમાપ્ત થાય છે. હવે આપણે ત્રીજી બાજુ ગમન કરીએ છીએ. વાંચકે હવે પછીના માં પ્રકરણમાં પ્રેમલાલચ્છીની સ્થિતિ જાણશે અને તે ઉપરથી સાર ગ્રહણુ કરી ત્યાંપણ કર્મ સ્થિતિનેજ બળવાન્ માનશે. આટલુ કહી હાલ તે વિક્રમવામાં આવે છે.
पापस्थानक तेरमुं. (अभ्याख्यान)
ધન્ય ૩
( અણિક મુનિવર ચાલ્યા ગોચરી-એ દેશી, ) પાપસ્થાનક તેરમું છાંડીએ, અભ્યાખ્યાન દુર તેજી: અછતાં આળ જે પરનાં ઉચ્ચરે, દુઃખ પામે તે અનંતાજી. ધન્ય ધન્ય તે નર જે નિમતે રમે. અછતે પેરે અભ્યાખ્યાન જે, કરે ન પૂરે ડાણાજી; તે તે દેહેરે તેને દુઃખ હાયે, એમ ભાખે જિનભાણેજી, ધન્ય ૨ જે બહુ મુખરીરે વળી ગુણુ મચ્છરી, અભ્યાખ્યાની હાયજી; પાતક લાગેરે અણુકીધાં સહી, તે કીધુ સિવ ખાયજી. મિથ્યામતિનીરે દશ સ`જ્ઞા જિકે, અભ્યાખ્યાનના ભેદ્રેજી; ગુણ્ અવગુણુનારે જે કરે પાલટે, તે પામે બહુ ખેદોજી, પરને દ્વેષ ન છતા દીજીએ, પીજીએ જે જિનવાણીજી; ઉપશમ રસશું રે ચિત્તમાં ભીંજીએ. કીજીએ ગુજસ કમાણીજી, ધન્ય પ હે ભવ્યને ! અભ્યાખ્યાન નામનું તેરમું પાપસ્થાનક અવશ્ય તજવું; કેમકે તેનુ' પરિણામ અહુજ ખેતુ આવે છે. જે જીવ અજ્ઞાન અને અવિવેકના જોરે પર ઉપર ખોટા આળ ચડાવે છે, કેઇની જુડી વાત ખીન્ન પાસે પ્રકાશે છે તે પામર પ્રાણી સંસારમાં અનતા દુઃખ પામે છે એમ સમજી આ હિંતપદેશ હુંચે ધરી જે પ્રાણી શુદ્ધમતિને ધારણ કરે છે તેમને ખરેખર ધન્યવાદ ઘટે છે. ૧.
ધન્ય ૪
જે પુસે તે સામામાં દેખ નાડું છતાં તેના ઉપર ખેડાં આળ એઢાશું છે તેને અન્ય આળ દેવાથી અન્ય જન્મમાં તેવાં ખોટા આળ પોતાનીજ

Page #23

ઉપર એ બી પડે છે એમ સર્વજ્ઞ ભગવાન કહે છે. એમ જાણીને તેવી બૂરી આદત તરત તજી દેવી ઘટે છે. ૨
આવી ભૂરી ટેવ ઘણે ભાગે કેવા જેમાં હોય છે? તે શાસ્ત્રકાર પિતજ કહે છે. જે બહુ બકવાદ કરનારા (બહુ લા–ચાવલા) હોય અને ઇષ–અદે. ખાઈથી ભરેલા હોય તેમનામાં ઉપર બતાવેલી કુટેવ વધારે હોય છે. એવી કુટે. વથી કંઈ કીધા કરાવ્યા વગર (નાહક) નકામાં તેને બધા પાપ લાગે છે અને પિતાનું કરેલું સઘળું સુકૃત ધૂળ મળે છે–આલેખે થઈ જાય છે. પરને આળ દેવાની ટેવ એટલી બધી ભૂરી છે કે તેથી જીવને ફેગટ ચિકણાં પાપ લાગવાથી બહુ બહુ પીડવું પડે છે. ૩
બીજ ઉપર નજીવું છે , કલંક ચઢાવવું તે આળ કહેવાય છે અને જે મહા મેટું કલંક ચડાવવું તે પ્રાલ કહેવાય છે. એવી જ રીતે જીવને અજીવ કહેવે, અને અજીવને જીવ કહેવે ધર્મને અધમ કહે છે ને અધર્મને ધર્મ કહેવે, એ વિગેરે મિમિતિની દશ સત્તા કહી છે તે આ અભ્યાખ્યાનના જ ભેદમાં આવી જાય છે. જે મૂડ જ ગુણ-ગુણીને ઓળખીને તેને અવગુણ નિગુની પંક્તિમાં મૂકવા નબળે પ્રયત્ન કરે છે તે પામર પ્રાણીઓ પિતાની
ભીર ભૂલની ખાતર પાછળથી બડજ પીડા પામે છે-તેનાં બડજ કડવા ફળ તેમનેજ ભ ગવવા પડે છે. હસતાં બાંધ્યાં કર્મ. તે રતાં છુટે નહિં એ અનિટ બનાવ તેમને વધારે બને છે. ૪
આ પ્રકારની આ સાચી હકીકત દીલમાં વિચારીને દે ભવ્યાત્માઓ! તમે ભૂલે ચૂકે પણ કઈ ૬ પર જૂઠ આળ ચઢાવશો નહિ. કેમકે એવાં અસત્ય આળ અન્ય ઉપર ચઢાવવાથી બીજા જન્મમાં તમારી ઉપરજ એવાં અસત્ય આળ ચઢશે ત્યારે તમને અતિ ઘણું વસમું લાગશે. એમ સમજીને પોતાની મેળે પિતાનું અહિત નહિ કરતાં કેવળ સ્વહિતાવરણમાં સાવધાન રહેજો. સમતા રસમાં ઝીલી રહેજો. સદગુણી જનેને નીરખી દિલમાં સદાય પ્રમુદિત થશે. તેમના સદ્ગુની બને તેટલી પ્રશંસા કરીને તમારી જિને પવિત્ર કરે છે. એથી તમે પોતેજ અધિક સદ્ગુણી થશે. વળી તમને કેઈ નિર્ગુણી-દેણવંત પ્રાણ દૃષ્ટિએ પડે તે તેની ઉપર પણ ખેદ નહિ કરશે. તેમના દુર્ગુણ દૂર કરી શકાય એમ જણાય તે કરૂણા દૃષ્ટિથી તેમ કરવા શુભ પ્રયત્ન કરજે. એમ કરવાથી સામાને ઉપગાર થશે અને તમને પણ મહા સુકૃતને લાભ થશે. આપણાથી બની શકે તેટલે વપર ઉપગાર કરે-કરી. એજ આ ક્ષણભંગુર માનવદેહ પામ્યાનું મુખ્ય કર્તવ્ય સમજવાનું છે. જે ભાગ્યવંત અને ફક્ત હિત શિકરા અનુસાર સ્વપર હિત સમાચરે છે તે વિમાનવ લવને સફળ કરે છે અને જે અજ્ઞાની જ

Page #24

હિત શિખામણુને પણ અનાદર કરી કેવળ છાચારીપણે જ ચાલે છે તે બાપડા આ અમૂલ્ય સામગ્રીને ગુમાવી બેસી પુનઃ તેવી શુભ સામગ્રી કેરિયને પણ પામી શકતા નથી. માટે અત્યારે આ માનવ ભવમાં બની શકે તેટલી સુકૃત કમાણી કરી લેવા પુરતી કે. કશી લેવી ઠીક છે. જો તમે એમ કરશો તેજ ભવિષ્યમાં સુખી થઈ શકશે એમ શ્રીમાન કહે છે. પ ણ
મુ. ક. વિ. કિંચિત્ વિવેચન-આ સઝાય બહુ નાની છે પણ તેમાં વિષય બહુ મટે છે. પ્રાચે નવરા અને પારકી વાત કરીને વખતને પૂરો કરનારા માણસે આ પાપસ્થાનકના ભોગ વધારે થઈ પડે છે. તેમજ જેઓ ઈર્ષ્યાળુ સ્વભાવવાળા હોય છે. તે કેઈની પ્રશંસા થતી હોય તે સહન ન થવાથી કેને શક પડે તેવી ભાષા વાપરી આ પપસ્થાનકના ભેગા થાય છે. માત્ર તેઓ એવું બોલવા ની જ ટેવ વાપરે છે કે “તમે કહ્યું તે તે ઠીક પણ તેની વાત બધી જાણ્યા જેવી છે. વધારે કહેવામાં માલ નથી.” આટલું બોલી જે સ્ત્રી કે પુરૂષની ઉદારતાની કે શીલ સંતેષાદિ ગુણોની પ્રશંસા થતી હોય છે તેમાં ભંગ પાડે છે, શક ઉત્પન્ન કરે છે અને પતિ નિષ્કારણ આ પાપસ્થાનકના ભતા થાય છે.
આ પાપસ્થાનકને જ્ઞાની મહા સુરત એટલે જેને દુઃખે અંત આવે-જેના પરિણામ બહુજ કડવાં ભેગવવાં પડે એવું કહે છે તેમજ આ પાપસ્થાનક સેવનારા અનતા દુઃખ પામે એમ કહે છે. આટલા વચન ઉપરથી ખ્યાલ કરવાની જરૂર છે કે જેથી અનંતા દુઃખ પ્રાપ્ત થાય તેવું પાપ શા માટે બાંધવું પડે ?
આ પાપસ્થાનકના સંબંધમાં જ્ઞાની કહે છે કે જેને અછતા દેશને અગે કલંક આપવામાં આવે છે તેનું છેવટે તે અસત્ય જણાઈ આવે છે, તે હકીકત સાચી ઠરતી જ નથી; માત્ર તે મનુષ્યને અપકીર્તાિના અથવા દુઃખના ભાજને અમુક વખત સુધી થવું પડે છે. પરંતુ તેવું કલંક આપવાને પરિણામે તેજ જાતિનું કલંક અભ્યાખ્યાની મનુષ્યને અનેક ભવમાં પ્રાપ્ત થાય છે અને એકવાર આપેલા કલંકના બદલામાં અનેક ભવમાં તેવા કલંકથી પ્રાપ્ત થતા દુઃખ તેને ભેગવવા પડે છે અને અપકીર્તિના ભાજન થવું પડે છે. પ્રથમ બોલતાં તે સહજમાં બેલાઈ જવાય છે પરંતુ તેના અત્યંત કડવા વિપાક ભવભવમાં ભોગવવા પડે છે ત્યારે સહુન કાં પણ મુશ્કેલ થઈ પડે છે. માટે આ પાપથી દૂર રહેવું તેજ ઘટિત છે.
બીજી વાયામાં કર્તા આ પાપસ્થાનકના અધિકારીને ઓળખાવે છે, જે હુ લાચાડી હવા છે, દરેક વાતમાં છે મારનાર હેમ છે, “જીરા મળી છે

Page #25

પાપસ્થાનક તેરમું ( અભ્યાખ્યાને.)
૨૪૯
તે જે તે પણ બેલિવું એમજ માની બેઠેલા છે તે અને જે પોતે નિર્ગુણ છતાં પારકા ગુણાના મત્સરી–તેને સહન નહીં કરનારા હોય છે તેઓ આ પાપસ્થાનકના અધિકારી છે. અથાત્ તેઓ જ આ પાપથાનક વિશે બાંધે છે. પરંતુ તેને વગર કયો સર્વ જાતિનાં પાપ બંધાય છે. અને પોતે જે કાંઈ ડું ઘણું સુકૃત કર્યું હોય છે તે સઘળું ખોઈ નાખે છે. અર્થાત્ પુંજી ખુવે છે. અને માથે પારાવાર અણુ ઉત્પન્ન કરે છે. આ એકાંત ખોટને-નુકશાનીને ધંધે કેણ સમજુ કરે?
આ પાપસ્થાનકમાં, મિથ્યાત્વના મૂળ ભેદ તરીકે દશ સંશા કહેલી છે કે જે આગળ અઢારમા પાપસ્થાનકમાં કહેવામાં આવનાર છે તેને સર્વ સમાવેશ કરે છે. કારણ કે તેમાં એકનું બીજું કહેવારૂપ પલટન ભાવજ છે અને આમાં પણુ ગુણને અવગુણુના રૂપમાં પલટાવી દેવાની જ વાત છે. તેથી એ દશે સંજ્ઞાને આ પાપસ્થાનકમાં બરાબર સમાવેશ થઈ શકે છે. તે દશ સંજ્ઞા આ પ્રમાણે છે.
ધર્મને અધર્મ કહે, અધર્મને ધર્મ કહે; સન્માર્ગને ઉમાર્ગ કહે, ઉન્માર્ગને સનમાર્ગ કહેવે સાધુને અસાધુ કહે, અસાધુને સાધુ કહેવા; જીવને અજીવ કહેવો, અજીવને જીવ કહે, કર્મથી સર્વથા વિમુક્તને અમુક્ત કહેવા ને કર્મથી લીસને મુક્ત કહેવા. આ દશ પ્રકારની જે વિપરિત પ્રરૂપણ તે દશ સંજ્ઞાના નામથી ઓળખાય છે. એ પ્રમાણે વિપરિત પ્રરૂપણ કરનાર ખરેખર રીતે ગુણને અવગુણ તરીકે અને અવગુણને ગુણ તરીકે કહેનાર હોવાથી તે આ પાપસ્થાનકને ભજે છે. અને તે પ્રાણી પરિણામે બહુ ખેદ પામે છે, અથૉત્ અનંત કાળપર્યત સંસારમાં પરિભ્રમણ કરે છે એમ સર્વજ્ઞ ભગવંત કહે છે.
પ્રાંતે છેલ્લી ગાથામાં કતાં કહે છે કે–જે તમે જિનવાણુનું પાન કર્યું હોય અર્થાત્ પરમાત્માની વાણી સાંભળી હોય અને તે હૃદયમાં સત્ય લાગી હોય તે ભૂલે ચુક્યું કેઈને અછતું આળ આપશે નહીં અને અંતઃકરણને ઉપશમ રસથી એકરૂપ કરી નાખજો, કે જેથી તમને સુયશની અર્થાત્ પરમાત્મપદની પ્રાપ્તિ થશે. આ ગાથાના છેલ્લા પદમાં ઉત્તએ પિતાનું યશવિજય નામ પણ સૂચવ્યું છે.
આ સઝાયને ભાવાર્થ વારંવાર મનન કરવા ગ્ય છે. જે આ પાપસ્થાનકના માઠા પરિણામ જાણી હૃદયમાં ભય લાગે તે પ્રથમ બોલવાની ટેવ એ છી કરી નાખજે. જેમ ઓછું બે લશે તેમ આ પાપસ્થાનક છું બંધાશે. એમ કરતાં કતાં મે કમે તદ્દન આ પાપથી દૂર થઈ શકશે. તે સિવાય બીજો આ પાપથી દૂર થવાનો પ્રબળ ઉપાય નથી, આજ પરમ આષધ છે અને તે પરમાત્માએ પ્રકાશેલું છે તેથી તેને અડદર કરજો.
ઇત્યલમ

Page #26

ફ
જધમ પ્રકાશ
एक उत्तम कारखानुं.
જે તમારે સાતિના યાંત્રિક સંચાએથી ભરેલુ એક બહુ મોટું વિશાળ કારખાનુ હોય, તમારાં હાથ નીચે સેકા મનુથે. તે કારખાનામાં કામ કરતાં હાય, તમે તે કારખાનાના માલીક હૈ, તે કારખાનાની ઉન્નતિ કરવાને અધિકાર સ પૂર્ણાંશે તમારી સત્તામાં હૈય; તે તમે તમારા હાથ નીચે કામ કરતા તે કારખાનાના માણસે ને તેમની ઇચ્છાનુસાર ગમે તે કામ કરવાની રજા આપશે? તેમનું ધ્યાન પહોંચે તેવી રીતે આખા દિવસમાં જે કાંઇ કરવુ હોય તે કરવાની શું તમે તે માણસને રજૂ આપશે ? તેના સચાઅને જેમ ગમે તેમ ફેરવવાની, તેમાંથી તે માણસની ઇચ્છામાં આવે તેવે માલ બતાવવાની તમે રજા આપશે ખરા ? ખરેખર તમે તંવુ નહિજ કરે. તમે તે મસાને તેમની ચેાગ્યતાનુસાર જુદા ખ઼ુદા કાર્યો ઉપર નીમશે, જીદ્દાં જુદાં કાર્યા પ્રત્યેકને ભળાવશે, તમે તે એની પાસે જુદી જુદી જાતના નવીન નવીન લાભદાયી નમુનાએ તૈયાર કરાવશે., અને સંચામાંથી તમને જેમાંથી વધારે નફ઼ા થાય, કારખાનાની આબરૂ વધે તેવે માલ કઢાવશે. વળી તે મત્તુરેને શુ શુ કામ કરવાં ? સંચા કેવી રીતે ચલાવવા ? તે સ``ધી વારંવાર નવી નવી સૂચનાએ આપ્યાજ કરશે, અને તમારી તે સૂચનામા પ્રમાણે વર્તવામાં આવે છે કે નહિ ? સંપૂર્ણ શે તેને અમલ થાય છે કે નહિ ? તે બાબત પૂરા ધ્યાનથી-કાળજીથી તપાસ રાખશે, અને જો કોઇ પણ તેમાં ભૂલ કંતુ માલુમ પડશે તે તેને ચેગ્ય શિક્ષા પણ કરશે. આથી વિરૂદ્ધ વર્તન કરવુ, માણસે ઉપર ધ્યાન ન આપવુ, તેમતે તેમની ઇચ્છાનુસાર વર્તવા દેવા, સચાએનો ઉપયેગ ગમે તેમ થવા દેવે વિગેરે વિરોધી મૃત્યુ થવા દેવાથી તે ઉલટી કારખાનાની પાયમાલી થશે, અને તમે તેના માલિક હોવા છતાં એક જાતની સૂૌજ કરી કહેવાશે. આ બાબતમાં આપણે સર્વ સ`મત થશું, પણ સ્પષ્ટ વિચાર કરતાં આપણને જણાશે કે આપણે હંમેશાં આનાથી વિરૂદ્ધ-કુદરતના ચાલુ નિયમેથી વિરૂદ્ધ વર્તન કર્યાં કરીએ છીએ, અને એવી જાતની સૂત! સ્પષ્ટ દર્શાવીએ છીએ. ખરેખરી નવાઇ તે તેજછે કે આવી મૂર્ખતા હંમેશા આચરતાં છતાં આપણે તે વાતથી અજ્ઞાત રહીએ છીએ: અને છેવટે આપણું કારખાનુ તદ્દન ભાંગી પડવાની સ્થિતિ ઉપર આવે ત્યારેજ ચેતીએ છીએ, પણ પછી તે સ્થિતિ સુધારવી બહુ મુશ્કેલ પડે છે, અને કાઇ કેઇ વખત કાળનું તદ્દન ભાંગી પડે છે. વાંચનાર વધુ ! આવા એક કર
હા તુ પશુ મલેક છે. તુ તે કારખાના યોગ્ય ઉપયેગ કરે છે કે નિહ તે તારા વિચારનું કે તે કારખાનું કયું ? તે વિચારમાં જે તુ મગ્ન થશે. હું તે

Page #27

આ સૃષ્ટિમાં મનુષ્યનું મન તે એક મોટું કારખાનું છે. તેની અંદર અનેક જતના યંત્ર ગોઠવવામાં આવ્યા છે, અને તે સંચાઓને ઉપયોગ કરવા માટે અનેક જતની શક્તિએ અંદર ગોઠવવામાં આવી છે. આ શક્તિને વેગ્ય રસ્તે દોરવવા માટે તેના માલિક તરીકેની સત્તા દરેક મનુષ્યને–આત્માને આપવામાં આવી છે. તે કારખાનું યેગ્ય રીતે ચલાવવું. કે આડે રો ઉતરી જઈ તે કારખાનામાં ખેટ ખાવી તે તેના માલેકની સત્તાની વાત છે. તે શક્તિઓને
ગ્ય ઉપગ કરવા માટે તેની આગળ ઉચ્ચતમ વર્તણુક અને બુદ્ધિ વિગેને નમુનાઓ એકઠા કરવામાં આવે છે. તેમાંથી જેવા નમુન ગ્રહણ કરી તમે તમારા કારખાનામાં ઉપયોગ કરવા ઈચ્છશે, તેવા નમુન, એ તમને મળી શકશે, અને તદનુસાર માનસિક સંચાઓ કાર્ય કરશે. માલેક તેના ઉપર પૂર્ણ દેખરેખ રાખે, તે તે શક્તિએ જેવું જોઈએ તેવું કાર્ય કરી આપવા અવશ્ય સમર્થ જ છે. જેમ જેમ તે શક્તિને વધારે સદુપયોગ કરશે, જેમ જેમ તે શક્તિઓને સુમાર્ગે દોરશે, તેમ તેમ તે શક્તિ વધારે ચળકશે, વધારે ઉપયોગી નીવડશે, અને વધારે લાભપ્રદ થઈ પડશે. પણ તમે તે કારખાનું કેવી રીતે ચલાવે છે, અને ત્યાંના નવા નવા માણસે વિચારો સાથે કેવી રીતે કામ લેવા ધારણા કરે છે તે ઉપર તેની વૃદ્ધિને–તમારી વૃદ્ધિને આધાર રહેશે. તમે તેને જે તેમની ઇચ્છામાં આવે તેમ વર્તાવા દેશે, તે શક્તિઓને જેમ દેડવા ઇરછા થાય તેમ દેવા દેશે તો તમારું કારખાનું વિજયી નહિજ નીવડે. તેને માટે સ વિચારોરૂપી ઉત્તમોત્તમ નમુનાઓ જે તમે તેની પાસે મુકશે અને સુવિચારોને
ગ તેમને કરાવશો તે જેવા વિચારે તમે નમુનારૂપ મુકશે તેવાંજ કર્યોતેજ માલ તમારા માનસિક કારખાનામાંથી નીકળશે, અને તે તમને ઉપયોગી નીવડશે, લોકોને પણ તમારે તે સુકારૂપી માલ જે વધારે ઉત્તમ લાગશે, તે તેની ખરીદી વિશેષ વિશેષ નીકળવાથી પ્રાંને તે તમને અવશ્ય બહુ ઉત્તમ ફળદાયી નીવડશે, તમને લાભ થશે, લોકોને સારે માલ મળશે, અને ઉભયને લાભ થશે સુવિચારોરૂપી ઉત્તમ નમુના માનસિક કારખાનાને સંચાઓ માટે વાપRવાથી આ ઉત્તમ લાભ સર્વને મળતું હોવાથી અવશ્ય તમારા કારખાના માટે તેવાજ નમૂનાઓ તમે લેશે, અને તેજ ઉત્તમ માલ કઢાવવા તમે પ્રયત્ન સેવશે, જેથી અવશ્ય તમે વિજયી નીવડશે.
જગતના મનુષ્યોમાં ઘણે અંશે સ્વાર્થ વિશેષ દૃષ્ટિગોચર થાય છે. ઘણા મનુષ્યની પ્રવૃત્તિ તે સ્વાર્થમય જ ડેાય છે. પિતાને સ્વાર્થ સતે હોય તે અન્યને નુકશાન થતું હોય તેને ખ્યાલ પણ લાવતા નથી. પણ જયારે પિતાના વાર્ધ સરવા સાથે અન્યને પણ તેનાથી ફાયદો થતો હોય, ત્યારે તે દરેક વ્ય

Page #28

૨૫૨
જૈનધર્મ પ્રકાશ.
સત્વરજ તૈયાર થઈ જાય છે. તેમ સુવિચારરૂપી ઉત્તમ નમુનાએ તમાં સિક કારખાનામાં ઉ પગમાં લેવા માંડશો તે તેનાથી ઉપર સૂચવ્યા વડે લાભ થવા સંભવ છે. તમને તે નમુના પ્રમાણે સારો માલ ની બહુ લાભ થશે, તમારે કારખાનાની ખ્યાતી વધશે, અને અન્ય કે કેને તમ માલ મળવાથી તેમને પણ બહુ લાભ થશે. સ. વિચારો સેવર છે ઉત્તમ લાભ મળે છે માટે દરેક બધુએ પિતાના માનસિક કાર તેવા ઉત્તમ નમુનાએ પસંદ કરવાનું કદી પણ ચુકવું નહિ.
આથી ૯ તમે દુષ્ટ વિચારો સેવશે, તેવા હલકા નમુના તમે તમારા કારખાના માટે કરશે, તે જેવા નમુના તેજ માલ નીકળશે, તમારા કારખાનાની ૧૫ તોલ થશે, તમે મોટી ખોટમાં આવી પડશે, તમારો માલ વેચાતા છેવટે ધ છે, અને એક પણ ખરી કસેટીમાંથી તમે પસાર થઈ શકશે નહિ. એમી : તને માલ કઢાવનાર માલેક ખરેખર મૂર્ખ જ ગણાશે, તેની મૂખાંઈનું પરિણ, ન તેને પ્રાંતે સહન કરવું જ પડશે, અને તેનું કારખાનું છેવટ નાશપ્રાય ઈ ર છે.
તમે તમ. માનસિક કારખાનાઓ માટે પ્રથમથી જ ઉત્તમ નમુનાએ તૈિયાર કરી છે . એ કે તેનું યાંત્રિક બળ પણ તે નમુનાઓ પ્રમાણે જ કામ કરવા માંડશે, તમે વધારે ને વધારે ફતેહમદ નીવડશે. જો તમે તે શક્તિએ માટે એવા નર ના ધી નહિ રાખે, સુવિચારોનું સેવન કરતાં નહિ. શીખે છે. તમારે પસ્તાવું જ પડશે, અને જેવા માલની અપેક્ષા રાખતા હશે તો તે ન તમને બીલકુલ મળશે જ નહિ. આપણામાં એક સામાન્ય કહેવત છે કે * કલમાં અકલની જરૂર નથી” તે આપણું માનસિક કારખાના માટે વિચારવા જેવી છે. જેવી જાતની નકલ તમે તેની પાસે ધરશે, જે છે તેને વિચરશે, જેવી સેબત તમે કરશે, તે જાતની નકલ તમારી શક્તિ જ કરશે, તેમાં અકલની–તર્કની જરૂર રહેશે નહિ. માટે જેવી સ્થિતિ . આ કરવી હોય તેવા વિચારે સેવજે. માનસિક કારખાના આગળ તે જે - નમુના–આદર્શ મુકવામાં આવશે તદનુસાર તેનું છાપખાનું તરતજ તે પ્રમ - તેયાર કરશે, અને તેવી જ જાતને ( quality ) માલ નીકળશે. પછી મુના ફેરવવા બહુ મુશ્કેલ પડશે, અને જેવી રીતે કાર ખાનામાં બને છે મે પણ નાહક ખર્ચમાં-માનસિક શક્તિના ચયમાં ઉતરી પડશે, આ બધુ શે. વિચાર કરી જોતાં સત્વરજ સુવિચરૂપી નમુનઃરમે માટે તમારું ન લાગણી ઉકેલાશે.

Page #29

બટ કા કારખાનુ:
વળી તમારા વિચારો જેમ વધારે મૃદુ, જેમ વધારે માયાળુ હશે, તેમ તમને તમારા કારખાનાના વિજય માટે વિશેષ વિશેષ નિશ્ચિતતા થશે. તે બાબતમાં એક લેખક કહે છે કે આપણા વિચારો મૃદુ અને માયાળુ છે કે કેમ ? એ જોતાં જવું તે પણ સેથી અગત્યની બાબત છે. આપણા વિચારો હમેશાં મૃદુતાથી ભરપૂર હોવા જોઈએ, કારણ કે જ્યારે બીજાની ભૂલને લઈને તેને માટે આપણે ખરાબ વિચાર કરીએ, ત્યારે તે વિચારે તેને બહુ નુકશાન કરે છે, તેમજ તેના તેવા દેશે આપણને પણ બહુ નુકશાન કરે છે. માટે જ આપણે અન્યની ભૂલે-દ-વિગેરે તરફ જરાપણ દષ્ટિ કરવાની જરૂર નથી. તેવા વિચારોના નમુના આપણા કારખાનાને નુકશાનકતાં હોવાથી સર્વદા વર્ષે જ છે. તે વિચારે આપણને તેમજ તેને બંનેને નુકશાનકતાં હોવાથી સદં. તર દૂર રાખવા જેવા જ છે. માનસિક કારખાના માટે તે સૃષ્ટિમાં માલુમ પડતા સુંદરમાં સુંદર બનાવે, સુંદર પ્રતિમાઓ, સુંદર આદર્શો સુંદર વિચારે, સુંદર ક૯પનાએ, સુંદર ચારિત્રના નમુનાએજ પસંદ કરે. તેવી સર્વોત્તમ વસ્તુઓની પસંદગીથી તમારું કારખાનું અવશ્ય વિજ્યી નીવડશે.
ઘણી વખત કોઈ પણ કલ્પનાશક્તિનો ઉપયોગ કર્યા સિવાય જે કાંઈ વિચારે આપણે સાંભળીએ, જે બના દેખીએ, જે વર્તન અનુભવીએ, તેને અજ્ઞાનતાથી આપણા માનસિક કારખાનામાં આપણે દાખલ કરી દઈએ છીએ. નિંદા –કલેશ- દવા વિગેરે આપણું કારખાના માટે ચાલુ નમુનારૂપે આપણે ગ્રહણ કરીએ છીએ, અને તેવી જ પસંદગીને ઉત્તમ માની લઈ તદનુસાર માલ પણું બનાવવા માંડીએ છીએ–તેવું વર્તન કરીએ છીએ. પછી દુષ્ટ નમુનાનું પરિહમ ખરાબ આવે ત્યારે વિમાસવા બેસીએ છીએ, પરંતુ તેમ નહિ કરતાં પ્રથમથીજ વિચારીને નમુના પસંદ કરવા તે ખાસ જરૂરનું છે.
વાંચનાર બંધુ ! માનસિક કારખાના માટે યોગ્ય નમુનાઓ પસંદ કરવાની મારી આ સલાહ માનવી કે નહિ તે તારી મરજી ઉપર છે. જે જીવનની મધુતાનું આસ્વાદન કરવાનો વિચાર થતો હોય, શાંત-સુખી–ઉચ્ચ જીવન ગાળવાનો-પ્રાપ્ત કરવાનો વિચાર થતું હોય, મનને સુમાગે પ્રેરવાથી તે આનંદ અનુભવવાની આકાંક્ષા થતી હોય, તે ઉપરના વિચારોના વાંચન પછી તને પ્રાપ્ત થયેલા કારખાના માટે સુંદર વિચારે સેવજે, સુચારિત્રનું શ્રવણ કરી તદનુસાર વર્તવા પ્રયત્ન કરજે, વર્તનવડે તારું શરીર શોભાવજે, એક આત્માના માનસિક કારખાનાની ઉન્નતિ પણ અનેક માનસિક કારખાનાઓને જિત કરી શકે છે અને તેના નમુના ઘણે ઠેકાણે આદરણીય બને છે, એમ

Page #30

૨૫
જૈનધર્મ પ્રકાશ
સમજી તેવું ઉન્નત જીવન પ્રાપ્ત કરવા તું અહર્નિશ વિચાર રાખજે અને તેને માટે પ્રયત્ન સેવજે, જેથી તે ઉચ્ચ વિચારેના પરિણામે તારા માનસિક કાર ખાનાનો અવશ્ય વિજય થશે અને તેને તેના સુમધુર ફળ ચાખવા અને તારા શુદ્ધ વાતાવરણથી તારા પરિચિન-અપરિચિત વજન વર્ગને પણ તે ફળની સુંદર મીઠાશ આસ્વાદવાને પ્રસંગ પ્રાપ્ત થશે.”
કાપડીયા નેમચંદ ગરધરલાલ.
इटालीना जैनधर्मना पुस्तकोना अभ्यासी प्रोफेसर स्वालीनो जैनो प्रत्येनो
पत्र अने जैनोनी फरज.
ઇટાલીથી જૈન ગ્રંથોના અભ્યાસી પ્રોફેસર એલ. વાલીને પત્ર અમદાવાદના એક જૈનગ્રહથ ઉપર આવેલા છે, ત ન પુરતા પ્રકાશ કરનારા ખાતાં, સભાઓ તથા ખાનગી ગ્રહોને પોતાના પુતકેની યુરોપ તથા અમેરિકામાં વિના મૂલ્ય જાહેરાત થાય તથા આવા ખાતાની ઉત્પત્તિ સ્થિતિ તથા ઉદયનું જૈન ગ્રંથોના અભ્યાસી યુરોપના વિદ્વાનોને ભાન થાય તથા ખબર પડે અને તેથી જેન શાસ્ત્રનો અભ્યાસ ત્યાં વધારે થાય એવા હેતુવાળે હેવાથી તે પત્ર પ્રગટ કરીને તેવાં ખાતાં, સભાઓ તથા ખાનગી ગ્રહુ તથા મુનિ મહારાજ એનું તે તરફ અમે લક્ષ એ ચીએ છીએ અને તે પત્રના ઉપગી ભાગને ગુજરાતી ઉતારે આ નીચે આપીએ છીએ,
• પિવી, તા. ૧૨ મી અગસ્ટ સને ૧૯૧૩. સાહેબ !
જેન એસેસીએશન તથા તેઓ તરફથી પ્રગટ થયેલા પુસ્તકે સબંધી એક વિગતવાર હેવાલ પ્રગટ કરવાને માટે વિચાર મેં તમને કેટલાક વરસ ઉપર પત્રદ્રારા દર્શાવે હ. તેમ કરવામાં મારા બે હેતુ હતા. એક આવા તમામ ખાતાના બંધારણ, હેતુ તથા તેઓ એ કરેલા કામોને સ્પષ્ટ અને સંપ હેવાલ આપવા અને બીજો એ એ પ્રગટ કરેલા તમામ બની
Eficiency H3 47 547 24379

Page #31

ઇટાતાના જ ના પ્રતા પત્ર અને જનાના ફરજ,
લંબાણથી હકીકત આપવાને હ. પહેલા હેતુ માટે આવા ખાતાં તથા ગ્રહ સંબંધી જોઈતી તમામ હકીક્ત મને મળી શકતી નથી તેમ મને કઈ પૂરી પાડતા નથી. બીજા હેતુ માટે મને જોઈતા પુસ્તકે મળેલા નથી. મને જનધર્મ પ્રસારક સભા તરફથી છાપેલા જુજ પુસ્તકે, રાયચંદ્ર જૈન શાસ્ત્રમાળાના પહેલા ત્રણ અંક અને યશેવિયજી જૈનગ્રંથમાળાનો પહેલો અંક આટલાજ પુસ્તકે અને તે પણ તમારીજ તરફથી મળેલા છે. પણું આટલું સાધન મેં પ્રસિદ્ધ કરવા ધારેલે પદ્ધતિસરને તથા સંપૂર્ણ વિગતવાળે રીપોર્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાને પૂરતું નહતું તેથી ગયા વરસના જાન્યુઆરી મહિનામાં ફકત યશોવિજયજી જૈનગ્રંથ માળા માટેની સવિસ્તર હકીકત લખવા મેં નક્કી કર્યું, તેટલામાં તેના પ્રસિદ્ધકત્તા તરથી એકદમ વશમાં અંક પછીના અંકે મને મળતા બંધ થયા તેથી એટલી એક ખાતાની હકીકત પણ મારાથી પ્રગટ થઈ શકે તેમ રહ્યું નથી.
જૈન ધર્મના પુસ્તક સંબંધી જે જાતની હકીકત હું લખવા માગું છું તે તમારી સમજમાં આવે તે માટે બંગાળ એશઆટક સોસાઇટી તરફથી પ્રગટ થયેલા તમામ પુસ્તકની સવિસ્તર હકીકતવાળું એક પુસ્તક મોકલું છું તે ઉપરથી તમે જોશે કે તે ઘણા ગ્રંથની હકીકતને ભંડાર છે. એટલા માટે જેમ મારી ખાત્રી છે તેમ તમને લાગે કે યુરોપના વિદ્વાનમાં જૈન પુસ્તકને પ્રસાર કરે અને તે પુસ્તક તેઓની જાણમાં લાવવા તે જેને માટે લાભકારક છે, તે આજ સુધી પ્રસિદ્ધ થયેલા જેનથે મને મોકલવાનું સાધન તમે ધી કહાડશે. મારી જાણ પ્રમાણે મારે યશેવિય જૈનગ્રંથમાળાના ૨૫ થી બાકીના અકે, હીરાલાલ હંસરાજના અધિપતિ પણ નીચે જામનગરમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા તમામ ગ્રંથ, દેવચંદ લાલભાઈ તરફથી પ્રસિદ્ધ થયેલા ગ્રંશે, જેને તથા જેનસભાઓ તરફથી ભાવનગર, કાશી, પાલીતાણા વિગેરે જગેએ પ્રસિદ્ધ થયેલા ગ્રંથ જોઈએ. શ્વેતાંબર અને દિગંબર જૈનો તરફથી પ્રસિદ્ધ થયેલા ગ્રંથે પિકી ઘણા ગ્રંથ વિષે યુરોપમાં કઈ જાણતું નથી. કારણ કે આવા ગ્રંથે પ્રસિદ્ધ થયાની હકીકત કઈ બોલતું નથી અને હિંદુસ્થાનના જૈને આવા ગ્રંથ પ્રસિદ્ધ થયાની હકીક્તને યુરોપમાં જાહેરાત આપતા નથી. આ હકીકત જેને માટે તથા યુરોપના વિદ્વાને માટે ખેદકારક છે. દાખલા તરીકે મેં જ્યારે “ હીંદુસ્થાનની ફીલોસે (તત્ત્વજ્ઞાન) ના અભ્યાસ માટેની સૂચનાઓ” (જેમાં જૈનતત્ત્વજ્ઞાન સંબંધી પણ ઉલ્લેખ છે ) નામનું ઈટાલીઅન ભાષામાં થોડા વખત પહેલાં પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કર્યું ત્યારે જે જૈનતત્ત્વજ્ઞાનને જે પુસ્તક અપ્રસિદ્ધ છે એમ હું જાણતો હતો, પણ જે પુસ્તકે કાશી અથવા મુંબઈમાં જેને તરફથી પ્રસિદ્ધ

Page #32

**
થયા છે. એમ મને પાછળથી માલમ પડયું. તે પુસ્તકા જો મારી પાસે હાત તે ઉપરના મારા પુસ્તકમાં જૈનતત્ત્વજ્ઞાનના વિષય લખવામાં મને ઘણી મદદ મળત. આ પ્રમાણે શાંતિરક્ષિત અને રમલનીલ ગ્રંથો માટે બન્યુ પણ તે ગ્રંથા પોતે હિંદુસ્થાનમાં શ્રેયાની તથા તે ગ્રંથે કાશીમાં વિજયધર્મસુરિ તરફથી પાતાને ભેટ મળ્યાની હકીકત મારા મિત્ર પ્રોફેસર શરબત કેઈએ પાછળથી મને લખેલી. એક માણસ ફક્ત એક પુસ્તક જેવાને માટેજ હિંદુસ્થાન જાય તેવી આશા રાખવી ફેકટ છે અને તેવું બની શકે નહી; અને તેવા પુસ્તકા સંબંધી યુરોપમાં જાહેર કરવામાં ન આવે તે એમજ મનાય કે તેવા પુસ્તકા હયાતીમાંજ નથી.
મારે વિચાર પુરેપના ઘણા વિદ્વાનોની જાણુમાં લાવવાને માટે જેનેાના સંસ્કૃત, પ્રાકૃત તથા કેટલેક અંશે ગુજરાતી પુસ્તકની વિગતવાર ટીકા તથા સૂચના સહીત સવિસ્તર હકીકત કટકે કટકે બહાર પાડવાને છે. (ગુજરાતી ગ્રંથો મુખ્યત્વે કરીને વ્યાકરણ તથા કેષના જોઇએ. દાખલા તરીકે કારભારીને ગુજરાતી ઇંગ્રેજી કોષ જેનું નામ હું ફક્ત જાણું છું. )
'
આ મારા રીપે પ્રસિદ્ધ કરવાની મેં “લે મુમન' નામના એલજી અને માસિક પત્રના અધિપતિ સાથે ગેહવણુ કરી છે અને તે અધિપતિએ ઘણી ખુશીથી તેમ કરવા સ્વીકાર્યું છે.
(સી) પ્રોફેસર એલ. સ્વાલી.
ઉપરના પ્રોફેસર સ્વાલીના પત્રથી માલમ પડશે કે જૈનધર્મના પુસ્તકા યુરોપમાં ફેલાવો કરવાની જરૂર છે અને તે તેમના પ્રયાસથી વિના ખર્ચે થઇ શકે તેમ છે. તેથી દરેક સમા, ગ્રહુસ્થ તથા ધર્માંદા ખાતાના વહીવટદાર સાહેમેને વિનંતિ કરીએ છોએ તેઓએ પેાતે પ્રસિદ્ધ કરેલા સંસ્કૃત પ્રાકૃત તથા ગુજરાતી ગ્રંથની એકેકી નકલ પ્રોફેસર સ્વાલીને ભેટ તરીકે મેકલવી આમ કરવામાં સ્વાર્થ તથા પરમા બને છે. વાંચનારની જાણ માટે જણાવવાની રજા લઇએ છીએ કે પ્રેફેસર સ્વાલી સંસ્કૃત, પ્રાકૃત તથા ગુજરાતી ત્રણે ભાષા જાણે છે. તે તવગર નથી કે આ તમામ પુસ્તકે તેએ ખરીદી શકે માટેજ અને ભેટ મોકલવાની સૂચના કરીએ છીએ. તેઓ હાલમાં પ્રાકૃત સ ંસ્કૃત કેષ લખે છે અને તેમાં તેએ જૈન આગમે!માં આવતા તમામ પ્રાકૃત શબ્દોના સંસ્કૃત તથા ઇંગ્રેજી પર્યાય આપવાના છે. તેઓએ ઘણા સસ્કૃત ગ્રંથા બહાર પાડયા છે. અમદાવાદના એક જૈત ગ્રસ્થ તેએ પાસે આગમે! મૂળ તૈયાર કરાવી એક પછી એક પ્રસિદ્ધિમાં સખત હે છે. જૈન ધર્મ ઉપર ટાલીમત,

Page #33

૩-
૪ -ના ખુદ
હર ન ન જતા સન
સના
-
-
-
દજી તથા જર્મન ભાષામાં તેઓએ ઘણું લખ્યું છે. આવા એક વિદ્વાનને પુસ્તક ભેટ આપવા તે બહુ મોટી વાત નથી. તેનું સરનામું નીચે મુજબ છે.
Professor Doctor L. Suali,
Pavia (ITALY)
Faucon Caulelio 14. પ્રોફેસર ડેકટર એલ. સ્વાલી,
પેવીઆ (ઈટાલી)
પીઝા કાટેલ 15. ઉપરના શિરનમે દરેક પુસ્તક પ્રસિદ્ધી ખાતું તથા પુસ્તક પ્રસિદ્ધ કરનાર ગ્રહસ્થ પિતાના ખાતાની ઉત્પત્તિ સ્થિતિની હકીકત, પિતે પ્રસિદ્ધ કરેલા થેની હકીકતનું પત્રક તથા સંસ્કૃત, માગધી તથા ગુજરાતી દરેક ગ્રંથની એકેકી નકલ ભેટ તરીકે એક પત્ર સાથે મોકલવા તી લેશે અને તેમ કર્યા બદલની અમને ખબર આપશે એવી આશા રાખીએ છીએ.
આબુછના દેરાસરમાં બુટ પહેરીને ન જવા સંબંધી
સરકારને ઠરાવ. ( True Copy ) OFFICE OF THE MAGISTRATE OF ABC.
NO. 2501 15. OF 1918. From CAPTAIN W. G. NEALE I. A.,
MAGISTRATE OF ABU. The General Secretaries, Shri Jain Swetambar Conference
Pydhonie. BOMBAY Dai Jount Abul, the 10th October, 1913. J): A SI R.
Please refer to the correspondence ending with my No. 2287. slated the 1st September, 1913. regarding of boots and shoes by visitors to the Dil wara Temples Jount Abu
I am now to imform you that the Government of India are of opinion that visitors to the teinples should remove their
Το

Page #34

પર
જનમ પ્રકારા.
leather boots or shoes on entering as desired by the temple authorities, who should now be instructed in that sense and directed to provide for visitors a sufficient number of felt of canvas shoes to meet with ordinary requirements.
This concession now granted by the Government of India applies soley to Dilwara Temples and in no way effects the usage regarding footwear prevalent in Jain or Hindu Temples in other parts of India.
Yores faithfully, ( Sa.) W. G. Neale Captain I, A. Magistrate of` AB. આબુના માજીસ્ટ્રેટની એફીસ. ૧૯૧૩ ના નં. ૨૫૯૧ જી. કેપ્ટન, ડબલ્યુ. જી. નીલ I... આબુના માજીસ્ટ્રેટ તરફથી. માઉન્ટ આબુ. તા. ૧૦ એટેમ્બર ૧૯૧૩,
શ્રી જૈન શ્વેતાંબર કેન્સના જનરલ સેક્રેટરીએ. પાયધુની, મુંબઇ.
વહાલા સાહેબ.
માઉન્ટ આબુ ઉપરના દેલવાડાના દહેરાની મુલાકાત લેનારાએએ ખુટ અગર એડા પહેરવા સ’'ધીના તા. ૧ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૧૩ ના ન, ૨૨૩૭ ના મારા પત્ર વ્યવહાર સાથે આ પત્રના સબધ છે.
મારે તમને જણાવવાનું છે કે ઈન્ડીઆ ગવર્નમેન્ટ તેવા મતની છે કે જેવી રીતે દહેરાના સત્તાવાળાઓની ઈચ્છા છે તદનુસાર દહેરામાં પેસતી વખતે ત્યાંની મુલાકાત લેનારાએએ તેમના ચામડાના બુટ અગર જોડા બહાર ઉતારવા, ખતે દહેરાના માલેકે એ જોઇતી જરૂરીઆત પૂરી પડે તેટલી સખ્યામાં કેનવાસના મેાજા ત્યાં તૈયાર રાખવા. તેવી અમે તેમને સૂચના કરીએ છીએ.
ગવર્મેન્ટ એફ ઇન્ડીયાના આ ફેરાવ ફક્ત દેલવાડાના દહેરા માટેનેાજ છે, અને હિંદુસ્તાનના બીજા કોઇ પણ ભાગમાંના જૈન અગર અન્ય હિંદુ દહેરા.. માટેના પ્રચલિત જૉડા પહેરવાના રીવાજને કંઈ જાતની અસર કરનાર નથી.
તમારે વિશ્વાસુ, (સહી) ડમલ્યુ. જી. નીલ. કેપ્ટન આઇ. એ. આબુના માજીસ્ટ્રેટ,

Page #35

*
*
* *
*
નવીન સમાચાર.
જુનાગઢમાં નીકળેલા પ્રતિમાજી. ગયા આ શુદિ ૭ મે, જુનાગઢ ટેટની હોસ્પીટલનું જુનું મકાન પાકે નાખી નવું મકાન બાંધવાની શરૂઆતમાં એક બાજુને પાયે ખેદતાં શ્રી નેમિ. નાથજીના સુમારે અઢી કુટ ઉંચા બિંબ નીકળ્યા છે. સ્ટેટ તરફથી શ્રાવક વગને
પવામાં આવ્યા છે. અને તે ત્યાંથી લાવીને શહેરની અંદરના મોટાચના રંગમંડપમાં પ્રાણ દાખલ પધરાવવામાં આવેલા છે.
આવા બિંબ અણધારી જગ્યાએથી નીકળે છે તેનું અને કેટલીક વખત છે જમીન વારંવાર જોવામાં આવી હોય ને દેખાયેલ ન હોય છતાં ત્યાંથી સહેજ જમીન છેદતાં નીકળે છે તેનું મૂળ કારણ એ છે કે અગાઉના વખતમાં કાળના ફેરફારથી, ગામ કે શહેર વસ્તી વિનાના થઈ જવાથી, દેરાસર વિગેરે પડીને જમીનદોસ્ત થઈ જવાથી, જમીનમાં થતા ફેરફારથી, મુસલમાની રાજ્ય વિગે. રેના જુલમને લઈને સંખ્યાબંધ પ્રતિમાઓને ભૂમિમાં ભંડારી દીધેલ હોવાથી એવી સંખ બંધ પ્રતિમાઓ જમીનમાં તે રહેલીજ છે. હવે કે ઈ જગ્યાએ જમીન ધોવાઈ જવાથી, કોઈ જગ્યાએ જમીન ઉંચી આવી જવાથી અથવા કોઈ બિંબના અધિષ્ઠાયક દેવની ઇચ્છા તે બિંબને બહાર કાઢીને સ્થાપિત કરવાની પવાથી એવા બિંબ ઉંચા આવે છે અને કેટલાક સ્વપ્ન આપીને અથવા કેટલાક અકરમાતું બહાર નીકળી આવે છે. આવા બિબો ઘણું કરીને અખંડિતજ નીકળે છે. જે મોટી સંખ્યામાં નીકળે છે તે વખતે તેમાં કેટલાક ખંડિત પણ હોમ છે. આ પ્રમાણેની સ્થિતિ છે તેથી આવા મોટા બિંબ અકસ્માત્ નીકળી આવે ત્યારે ઘણે ભાગે અવશ્ય તે જાગૃત અધિષ્ઠાયકવાળા છે એમ સમજવું અને તેની ભકિત પૂજા વિગેરે સવિશેષે કરવી તેમજ તેને એગ્ય સ્થાનકે પધરાવવા. મા બાબત ખાસ ધ્યાનમાં રહેવા માટે પ્રસંગોપાત સૂચના આપી છે.
.
૧
મનુષ્ય ભવની દુર્લભતાના દશ દૃષ્ટાંત આ બુક હાલમાં અમારી તરફથી છપાઈને બહાર પડી છે બુક નાની છે પણ રાસ વાંચવા લાયક છે. દg iા રસીક છે. તે ઉપરથી મનુષ્યશવની દુર્લભતા જવા ઉપરાંત બીજે સાર પણ ઘણી જાતને ગ્રહણ કરી શકાય તેમ છે. તું બહુ જુજ છે. માત્ર એક આને જ રાખેલે છે. પ્રભાવના કરવા લાયક જેને આપશે તેને લ ા કરશે. ન લેશે તેને પિ ણ આનાથી આપ

Page #36
અમારું પુસ્તકપ્રસિદ્ધિ ખાતું. 1 શ્રી શાંતસુધારેલ. ટકા સહિત. 2 કુવલયમાળા શાષાંતર. (અત્યંત રસીક ને ઉપદેશક કથા.). ( છપાય છે ! 4 શ્રી પાર્શ્વનાથ ચરિત્ર, સંસ્કૃત ગદ્યગંધ. 5 શ્રી આનંદઘનજીના પ૦ પદે. વિવેચન સહિત, 6 પ્રકરણોના રતવનોને સંગ્રહ. (બીજી આવૃત્તિ). 7 , જ્ઞાન અમીને લગતી તમામ બાબતને સંગ્રહ. (જ્ઞાનના આઠ આર્ચા કથા સાથે, બે અષ્ટક, પંચજ્ઞાનની પૂજા, બીજી પૂજાએ, ચિત્યવંદન, મોટ રતવન, તુતિ, સઝાય, જ્ઞાનપાંચમના દેવ અર્થ સહિત વિગેરે) તૈયાર છે તે હવે પછી છપાર ) 8 અષામસાર ગ્રંથ ટોક સહુન. ભાષાંતર સહીત. 10 ઉપદેશપ્રાસાદ મૂળ રથભ 6. 11 સુકમાર્થ વિચારસારિદ્વાર સાદ્ધશતક (શ્રીજિન વલભરિ કૃત) શ્રી ધને. ધરાચાર્ય કૃત ટીકા સહીત. (કમને લગતા પ્રાચીન ગ્રંથ) ( તેયાર થાય છે ) 12 શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય ચરિત્ર, 13 શ્રી પરિશિષ્ટ પર્વનું ભાષાંતર. 14 શ્રી ઉમિતિ ભવપ્રપંચ કથાનું ભાષાંતર. 15 શ્રી ઉપદેશળ મૂળ તથા યોગશાસ્ત્ર મૂળ (ખાસ કઠે કરવા માટે) ( ઝવેરી માણેકચંદ ખેતશી વીરમગામવાળા તરફથી.). આ છે પૈકી નંબર 3 ને 11 વાળા શો માટે સહાયકની અપેક્ષા છે. જે ગૃહને પિતાના દ્રવ્યને જ્ઞાનવૃદ્ધિના કાર્યમાં સદુપયોગ કરે છે, તેમણે અમને લખવા તમદી લેવી. પત્રવ્યવહારથી તેનો નિર્ણય કરવામાં આવશે. તંત્ર 1 છે . નવા મેમ્બરના નામ. ર રતનચંદ મુળચંદ. વીરમગામ. લાઈફ મેમર. બદાર નથુભાઈ હતા. પહેલા ના મેર For Private And Personal Use Only