Atmanand Prakash Pustak 024 Ank 09

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531282/1

Page #1

Reg. No. B. 431 मा००6:
009005068 श्रीमभिनयानन्दसूरि सदगुरुभ्यो नमः
श्री
000000000000000000000000000000000000000000000000000000042
हम आत्मानन्द प्रकाश.
00000000000000010%
91000000000000000000000
॥ स्रग्धरावृत्तम् ।। जैना रक्षन्तु धर्म विमलमतियुतास्त्यक्तरागादिदोषा
जैनान् धर्मश्च पातु प्रशिथिलमबलकोधशत्रूनुदारान् । जैनरुत्साहशीलैः प्रिय निजविषयैरस्तु भद्रं स्वभूमेर्
'आत्मानन्द' प्रकाशो वितरतु च सुखं श्री जिनाज्ञापरेभ्यः।।१॥ पु० २४ मुं/ बोर सं. २४५३. चैत्र, आत्म सं. ३१ ९ अंक ९ मो.
प्रकाशक-श्री जैन आत्मानन्द सभा-भावनगर.
అంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅఅఅఅంటే
అంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅంఅం.
વિષયાનુક્રમણિકા.
७१ श्री वीरने.
... २३७८ श्रीशय तीर्थ ना सम२ सरस्वती महिमा....... २३८ ધમાં મુનિરાજ શ્રીહવિજયरेनसभावत...
૨૩૯
भाषा.... ...... ४ माध्याभिम....... २४० समभाव. ......... ५ आत्भाने पद्देश. ... ... २४३ १०४ भलादार.
आपण संगन.... ... २४४ ११ ए. શ્રી મહાવીર પ્રભુનું સર્વોત્તમ
१२ वर्तमान सभायार. ... वन. .......... २४५ १३ अथावसान.
વાર્ષિક મૂલ્ય રૂ. ૧) ટપાલ ખર્ચ ૪ આના.
ભાવનગર—આનંદ પ્રીન્ટીંગ પ્રેસમાં રાહ ગુલાબચંદ લલ્લુભાઈએ છાપ્યું. ७७७७७७७७७७७७

Page #2

ઐતિહાસિક સાહિત્યના રસણોને ખાસ તક. જૈન ઐતિહાસિક ગૂર્જર કાવ્યસંચય.
શ્રીમાન પ્રવત્ત કજી મહારાજ શ્રી કાન્તિવિજયજી જૈન ઐતિહાસિક ગ્રંથમાળાનું આ સાતમું પુષ્પ છે, કે જેમાં જુદા જુદા એકત્રીશ મહાપુરૂષો સબંધી તેત્રીશ કાવ્યોનો સંચય છે. તેના સંગ્રાહક અને સંપાદક શ્રીમાન જિનવિજયજી આચાર્ય ગુજરાત પૂરાતત્ત્વ મંદિર છે. કાવ્યના રચનાકાળ ચૌદમા સૈકાથી પ્રારંભી વીસમા સૈકાના પ્રથમ ચરણ સુધી છે. આ સંગ્રહથી આ છ સૈકાના અંતર્ગત સૈકાઓનું ગુજરાતી ભાષાનું સ્વરૂપ, ધાર્મિક, સમાજ અને રાજકીય વ્યવસ્થા, રીતરીવાજો, આચારવિચાર અને તે સમયના લોકોની ગતિનું લક્ષ્યબિંદુ એ દરેકને લગતી માહિતી મળી શકે છે. કાવ્યા તે તે વ્યક્તિ મહાશયના રંગથી રંગાયેલ હાઈ તેમાંથી અદ્દભૂત ક૯૫ના, ચમત્કારિક બનાવો અને વિવિધ રસેના આસ્વાદો મળે છે. આ કાવ્યાના છેવટે રાસસારવિભાગ ગદ્યમાં આપી આ ઇતિહાસિક ગ્રંથને વધારે સરલે બનાવ્યા છે. વિદ્યાનાની સર્વોત્તમ સાહિત્ય પ્રસાદી આમાં છે. વિશેષ લખવા કરતાં વાંચવા ભલામણ કરીએ છીએ.
કિંમત ર-૧ર-૦ પોસ્ટેજ જુદુ'. શ્રી જેન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર.
** આત્મવિશદ્ધિ ગ્રંથ. ?” જેમાં શુદ્ધ આત્માનું સ્વરૂપ, શુદ્ધ આત્માનું આરાધન, આત્મપ્રાપ્તિનાં સાધના, વિકટપાથી થતુ દુ:ખ, જીવને પશ્ચાતાપ વગેરે અનેક વિષયોથી ભરપૂર સાદી સરલ ગુજરાતી ભાષામાં કાઈ પણ મનુષ્ય સમજી શકે તેવી રીતે આચાર્ય મહારાજ શ્રી વિજય કેશરરિવજીએ લખેલા આ ગ્રંથ છે. જેના પઠનપાર્ટનથી વાચકને આત્માનંદ થતાં, કમેને નાશ કરવાની પ્રબળ ઈચ્છા થતાં મોક્ષને નજીક લાવી મુકે છે. આત્મસ્વરૂપના ઈચછક મનુષ્યને આ ગ્રંથ મનનપૂર્વક વાંચતાં પોતાના જન્મ સફળ થયા માની તેટલા વખત તો ચોક્કસ શાંતરસવૈરાગ્યરસમાં મગ્ન થાય છે. શેઠ ઝવેરભાઈ ભાઈચંદ સીરીઝના ત્રીજા પુષ્પ તરીકે પ્રગટ થયેલ છે. પાકું પુડું કિંમત ૦–૮-૦
વસુદેવ હિંદુડી મૂળ–નિર્ણ યસાગર પ્રેસમાં, ઉંચા ઈગ્લીશ લેઝર પેપર ઉપર શાસ્ત્રી સુંદર ટાઈપમાં છપાય છે. તે સંબંધી વિશેષ માહતી હવે પછી આપીશું.
શ્રી પંચપ્રતિક્રમણ સૂત્ર અથ સહિત. મૂળ, ભાવાર્થ, વિશેષાર્થ નાટ વગેરે. તદન શિક્ષણની પદ્ધતિએ નવી રશૈલીથી અર્થ વગેરે સહિત રચના, બાળક, બાળકીએ જલદીથી મૂળ તથા અર્થ સરસ રીતે શીખી શકે તેવી રીતે તૈયાર કરી છપાવેલ છે. શાળાઓ માટે ખાસ ઉપયોગી વધારે લખવા કરતાં મંગાવી ખાત્રી કરે. કિંમત રૂા. ૧- ૨-૦ મુલ કિંમત પટેજ જુદુ.
જાહેરખબર—આ માસિકમાં જાહેર ખબર આપવા માટે અમને કેટલાક બંધુંએએ બહારગામથી ભાવ માટે પુછાવ્યું છે. તેના ભાવ ધણાજ મધ્યમ છે, તે આવતા અંકમાં આપીશું. સાવજનિક જૈન જાહેર ખબરના ચાર્જ તે જે શ્રી સંધ વગેરે સંસ્થા હોય તો તેના ચાર્જ લેવામાં આવતો નથી.
સેક્રેટરી.

Page #3

તા
શાસ્ત્રી ) ૪-
૦૪ આદરી
૦-૧ર-૦
આ સભા તરફથી બહાર પડેલ ઉત્તમોત્તમ ગુજરાતી પુસ્તકો. ૧ શ્રી જૈન તત્વાદરા ( શાસ્ત્રી) પ-૦-૦ ૨૬ અધ્યાત્મમત પરીક્ષા
૦-૪-૦ ૨ નવતત્વના સુંદર બાધ ૦-૧૦-૦ ૨૭ ગુરુગુણ છત્રીશી
૦-૮-૦ ૩ જીવવિચાર વૃત્તિ
૦-૬-૦
૨૮ શ્રી શત્રુંજયુ તીર્થ સ્તવનાવલી ૦-૫-૦ ૪ જૈન ધર્મ વિષયિક પ્રશ્નોત્તર ૦-૮-૦
૨૯ જ્ઞાનામૃત કાવ્યકુંજ ( જ્ઞાનસાર ૫ જેનતત્વસાર મૂળ તથા ભાષાંતર ૦-૬-૦
| અષ્ટક ગદ્ય, પદ્ય, અનુવાદ સહિત) ૦-૧૨-૦ ૬ દંડક વિચાર વૃત્તિ મૂળ. અવચૂરિ ૦–૮–૦ ૩ ૦ થી ઉપદેશ સુખતિકા ૭ નત્યમાર્ગદર્શક
૦-૧૨-૯ ૩૧ સંબોધ' સિત્તરી
૧-૦-૦ ૮ હું સવિનાદ (શાસ્ત્રી )
૦-૧૨-૦
૩૨ ગુણમાલા ( પંચપરમેષ્ઠિના ૧૦૮ ગુણનું ૯ કુમાર વિહાર શતક, મૂળ અવચૂરિ.
વર્ણન અનેક કથાઓ સહિત ) ૧-૮-૦ અને ભાષાંતર સાથે ( શાસ્ત્રી ) ૧-૮-૦
૩૩ સુમુખનુપાદિ કથા.
૧-૦-૦ ૧૦ પ્રકરણું સંગ્રહ
૩૪ આદર્શ શ્રી રત્ના
૧--૦ ૧૧ નવ્વાણું પ્રકારી પૂજા અર્થ સહિત ૦–૮-૦ ૧૨ આત્મવલ્લભ સ્તવનાવલી
૩૫ શ્રી નેમિનાથ ચરિત્ર.
૨-૦-૦ ૧૩ મેક્ષિપદ સંપાન
૩૬ શ્રી સુપાર્શ્વનાથ ચરિત્ર ભા, ૧ લા.૨-૦-૦ ૧૪ પ્રશ્નોત્તર પુષ્પમાલા (.
૩૭ શ્રી સુપાર્શ્વનાથ ચરિત્ર ભા. ૨ ૨-૮-૦
૦-૧૪-૦ ૧૫ શ્રાવક કુટુપતરું
૦-૬-૦ ૩૮ શ્રી દાન પ્રદીપ
૩-૦૧૬ આત્મપ્રબોધ ગ્રંથ (શાસ્ત્રી) ૨-૮-૦ ૩૯ શ્રી નવપદજી પૂજા અર્થ ફૂટનાટ ૧૭ આત્મવલ્લભ પૂજા સંગ્રહ ૧-૮-૦ સહિત
૧-૪-0 ૧૮ જંબુસ્વામી ચરિત્ર ૦-૮- ૪૦ શ્રી કાવ્ય સુધાકર
૨-૮-૭ ૧૯ જૈન ગ્રંથ ગાઈડ (ગુજરાતી) ૧-૦-૦
૪૧ શ્રી ધર્મરત્ન પ્રકરણ
૧-૦-૦ ૨૦ તારન મહોદધિ ભાગ ૧-૨
૪ર શ્રી આચારોપદેશ ( રેશમી પાકું તમામ તપ વિધિ સાથે -૦-૦ કપડાનું બાઈડીંગ)
૦-૮-૦ ૨૧ સમ્યકત્વ સ્તવ ૦-૪-૦. ૪૩ કુમારપાળ પ્રતિબધ.
છપાય છે. ૨૨ ચંપકમાળા ચરિત્ર
૦-૮-૦ ૪૪ ધર્મબિન્દુ ( આતી બીજી ) , ૨૩ શ્રી સમ્યકૃત કૌમુદી
૧-૦-૦ ૪૫ શ્રી પંચપ્રતિક્રમણ અર્થ સહિત ૧-૧૨-૦ ૨૪ પ્રકરણ પુષ્પમાલા બીજું ૦-૮-૦ | ૪૬ શ્રી પ્રભાવક ચરિત્ર
છપાય છે. ૨૫ અનુયાગદ્વાર સૂત્ર
૦-૮-૦ ૪૭ શ્રી વિમલનાથ ચરિત્ર
પરચુરણ પુસ્તકો. તત્વનિર્ણયપ્રાસાદ ૧૦-૦-૦ સજઝાયમાળા ભાગ ૧ લા.
૨-૦ પ્રમેયરત્નકાષ
૦-૮-૦
ભાગ ૨ જો
કે ૨-૦-૦ જૈનભાનું
૦-૮-૦,
ભાગ ૩ જો
૨- Q= વિશેષનિર્ણય
૦-૮-૯
ભાગ ૪ થી
૨ ૦ ૦ વિમલવિનાદ ૦-૧૦-૦ સમ્યકત્વદર્શન પૂજા
૦-૧-૦ સનસન્મિત્ર ૪-૦-૦ | ચૌદરાજલેાક પૂજા
૦-૧-૦ અભયકુમારચરિત્ર ભાગ ૧ લો ૨-૪- 6 | નવપદજી મંડલ
૦-૪-૦ ભાગ ૨ જે ૩-૦-૦ | નવપદજી મંત્ર
૦-૨- ઉપરનાં પુસ્તકા સિવાય શ્રી જૈનધર્મ પ્રસારક સભા, શા. મેધજી હીરજી બુકસેલર, શ્રાવક ભીમસી માણેક, સલાત અમૃતલાલ અમરચંદ વિગેરેનાં પુસ્તકો પણ અમારે ત્યાંથી મળી શકશે. નકા શાનખાતામાં જાય છે. જેથી મંગાવનારને પણ લાભ છે.
લખાઃ શ્રી જૈન આમાનદ સભા-ભાવનગર
5

Page #4

નીચેના ગ્રંથો છપાય છે.
કુમારપાળ પ્રતિધ-ઇતિહાસ અને ઉપદેશની દૃષ્ટિએ અનેક કથાઓ સહિત-શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય મહારાજે કુમારપાળ રાજાને જે ઉપદેશ દષ્ટાંતકથાઓ સહિત આપી જૈન રાજા બનાવેલ છે, તે અન્યધમી વાંચતાં પણ જૈન બની જાય છે તે જૈનધમી તે વાંચતાં પરમ જૈન અને તેમાં શુ નવાઇ ? ૬૦ ફોરમ શુમારે ૫૦૦ પાના રાયલ માટી સાઈઝ=શેઠ નાગરદાસભાઈ પુરૂષોતમદાસ રાણપુર નિવાસીની સહાયવડે તેમની સીરીઝ તરીકે— શ્રી ધર્મબિન્દુ ગ્રંથ-શ્રી હરિભદ્રસૂરિ મહારાજ કૃત મૂળ તથા ભાષાંતર સાથે. આપણી શ્રી જૈન કોન્ફરન્સની એજ્યુકેશનબાર્ડ પાઠશાળાઓના અને ભ્યાસક્રમ તરીકે દાખલ કરેલ છે. દરેક જૈન તેનો અભ્યાસી હોવાજ જોઈએ. શ્રી પેથડ કુમાર ચરિત્ર-અવોચીન ઇતિહાસીક ગ્રંથ ઉત્તમ ચરિત્ર મૂળ
આ સભાએ છપાવેલ છે આ તેનું ભાષાંતર છે. ૪ શ્રી વિમલનાથ ચરિત્ર-વિવિધ ઉપદેશ અને ચમત્કારિક અનેક સ્થાઓ | સહિત (ખાસ વાંચવા લાયક) ૫ શ્રી પ્રભાવક ચરિત્ર-અવૉચીન બાવીશ મહાન ( આચાર્યાશ્રી ) પુરૂષોના
ચરિત્રો ( ઇતિહાસિક ગ્રંથ ). ૬ આત્મવિશુદ્ધિ
છપાઇ તૈયાર થયેલ અપૂર્વ પ્રથ.
* હિતરર વિનિશ્ચચા 55 પ્રસ્તુત ગ્રંથના ર્તા ન્યાયાચાર્ય મહોપાધ્યાય શ્રીમાન યાવિજયજી મહારાજ છે. ગુરૂતત્ત્વના સ્વરૂપના સંગ્રહ વાંચકાને એકજ ઠેકાણે મળી શકે એવા ઉદ્દેશથી તેઓશ્રીએ જૈનાગમાનું દહન કરી પ્રસ્તુત ગ્રંથમાં તેવા સંગ્રહને રોચક અને સરલ છતાં પ્રૌઢભાષ માં વર્ણ વેલે છે જેને ખ્યાલ વિદ્વાન વાચકોને ગ્રંથના નિરીક્ષણથી આવી શકશે.
સંસ્કૃત ભાષાને નહી જાણનાર સાધારણ વાચકે પણ પ્રસ્તુત ગ્રંથ માટેની પોતાનો જિજ્ઞાસા પૂર્ણ કરી શકે તે માટે ગ્રંથની આદિમાં સંપાદકે ગ્રંથનો તેમજ તેના કર્તાના પરિચય કરાવી ગ્રંથના તાત્ત્વિક સાર તથા વિષયાનુક્રમ આદિ ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે. અને અંતમાં ઉગી પરિશિષ્ટો તથા ઉપાધ્યાયજીના અજ્ઞાત બે અપૂર્વ પ્રથાનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યા છે.
ખપી મુનિમહારાજે તેમજ ગૃહસ્થાએ મંગાવવા સાવધાન રહેવું, દરેક લાભ લઈ શકે તે માટે કિંમત અડધી રાખવામાં આવી છે. કિંમત રૂા ૩-૦-૦ ટપાલ ખચ જુદુ પડશે અમારે ત્યાંથી મળી શકશે..

Page #5

S
@> C&O ... શ્રી O આમાનન્દ પ્રકાશ
د یدO
Ouluminion
એ યંરે વીરમ્ तत्पुनर्द्विविधं कर्म कुशलरूपमकुशलरूपं च । यत्तत्र कुशलरूपं तत्पुण्यं धर्मश्चोच्यते । यत्पुनरकुशलरूपं तत्पापम धर्मश्चाभिधीयते । पुण्योदयजनितः सुखानुभवः पापोदय संपाद्यो दुःखानुभवः । तयोरेव पुण्य पापयोरनंतभेदभिन्नेन तारतम्येन संपद्यते खन्वेषोऽधममध्यमोत्तमाद्यनन्तभेदवर्तितया ? विचित्ररूपः संसारविस्तार इति ।।
૩પfમતિ મવપ્રપંચ થા. જYOYYYYO પુરા ર છું. { થી સંતુ ર૪૯૩ પૈર કરમસંવત ૨. } વદ ૧ મો.
શ્રી ર્વને !
' જ
(ધનાશ્રી) વંદન કરૂં મહાવીર, જીનેશ્વર વંદન કરૂં મહાવીર નીચું નમાવી શીશ, જીનેશ્વર વંદન કરૂં મહાવીર આપ અમારા મુગટમણી છે, સર્વે અનાથના નાથ.
જીવં. ૨ આપ પ્રકાશી રહ્યા છો નિત્યે, તારકમાં શશિકાન્ત.
જી–વં. ૩ આપનું ગૈરવ, દાન ને કાંતિ, સર્વે અમાપ મનાય.
છ–વં. ૪ આપનું તપોબળ વિશ્વમાં મશહુર, મહિમા અપૂર્વ ગણાય. છ–વં. પ ઉત્કૃષ્ટ પરિસહ આપને આવ્યા, ચળ્યા નહિ ક્ષણવાર. છ–વં. ૬ સહાય ના લીધી ઇદ્રો સુદ્ધાંની, સ્વયં લીધું દિવ્યધામ. જી-વં. ૭ આપના જેવા પુરૂષો વિરલા, કર્યો જગત્ ઉપકાર. દાસ તણી એક વિનંતી ધરજો, દયે સ્થાન આપની પાસ. જી–વં. ૯
ઘેલાભાઈ પ્રાણલાલ શાહ -કલોલ. = = &
0

Page #6

૨૩૮
ANA
-૧૧૧૧
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. સરસ્વતી–મહિમા.”
(આવી મુરતી મોહનગારી ચિદાનંદ મહાવીર તારી..એ રાગ. ) વિદ્યા પામે ભારતવાસી કરવા ઉન્નતિ જગ આબાદી, એ વિણ પસ્તા ભારી બનજો પ્યાસી ભારતવાસી–-એ ટેક.
શ્રેષ્ઠ શિરોમણિ દાન ગણાય,
અખિલ વિશ્વમાં એ વખણાયે; સમય બચાવી આ તક સાધી લો એ દાનની લહાણી—વિદ્યા...૧
વિદ્યા લમી આપે શકિત,
સવ્યયથી તે પામે વૃદ્ધિ; નવ લુંટે લુંટારા લમી જાણે જગ અવિનાશી—વિદ્યાર
માત બ્રાત સરખી માનો,
દુઃખમાં આપે ધૈર્ય દિલાસો; વિરહ વખ્તમાં વનિતા સમ એ રીઝવે સબરસ શાણું–વિદ્યા....૩.
વિદ્યા ભૂષણ શ્રેષ્ઠ પ્રમાણે,
હેમ હીરા મોતીમાં વખાણે; સૃષ્ટિ તણે શણગાર સજી દે માનવ અંગે દીપાવી—વિદ્યા...
સુરતરૂ સુલ એ આશ્રય આપે,
વાંચ્છિત ફળ દઈ દુઃખડાં કાપે, શિતળ છાંયે શાતિ આપી ઉષ્ણતા વારે અકારી—વિદ્યા...પ.
રવિવત્ કિરણ ફેકે રંગી,
ખિલવે બુદ્ધિ કુમુદ સુગંધી; મહેકાવે મીઠી મઘમઘતી ખુશબો જગ જયકારી—વિદ્યા....”
વિનય વાધે નમ્રતા આવે,
સુશીલ શાણું સભ્ય બનાવે; વ્યવહાર પાઠ પઢાવી ઉંચા સ્થાપે વિશ્વમાં ખ્યાતિ–વિદ્યા...૭.
વિદ્યા વિણ જીવન ધૂળધાણી,
દેખે દીને રાતડી કાળ; સર્વ સુખડાં હોય પણ નવ પોષાયે અજ્ઞાની—વિદ્યા...
સરસ્વતી ઉપાસના ચાહે,
શું કહું મહિમા માટે માનો પ્રસન્ન કરે, કરે રંક રાય સહુ પૂજન ચહી સુખકારી–વિદ્યા..૯. ( રચનાર:-મણીલાલ માણેકચંદ મહુધાવાલા )
$62

Page #7

Good છે
જેન સખાવત.
૨૩૯ કન્યા
? જેન સખાવત. ૯
૭૭
ગતાંક પૃષ્ઠ ૨૧૦ થી શરૂ cકર.
ખાવતને લગતા વિષયમાં આપણા તીર્થો પણ સમાઈ જાય છે; , અસલના વખતની કરોડો રૂપીઆની સખાવતને પરિણામે આછે. . પણે ભવ્ય દેવાલય અને આત્માને અને મનને આનંદ ઉપજાવે
* તેવા ધાર્મિક સ્થાનો આપણી નજર આગળ અસલના વખતની ડ સખાવતના ચીન્હ તરીકે જોઈએ છીએ; છતાં જોઈએ તેવી સંભાળપૂર્વક વ્યવસ્થા નહિ સચવાઈ રહેવાથી અત્યારે ભયભીત સ્થીતિમાં આવી પડેલ છે અને ખેદનો વિષય તો એ છે કે ચાલુ જમાનામાં જ્યારે જડવાદનું જેસ વધતું જાય છે અને ધર્મ ઉપરની શ્રદ્ધા દિનપ્રતિદિન અલોપ થતી જાય છે. તે સમયે આવા સ્થાનો મુશ્કેલીના કારણરૂપે થઈ પડે તે ખરેખર આપણી કમનસીબી જ છે; પરંતુ આશા રાખીશું કે કુદરત કાંઈપણ રસ્તો બતાવશે કારણ કે એ નીયમ છે કે “ As the daughters of sorrows go up, the. angels of mercy come down” તે પ્રમાણે હજુપણુ આપણી ખાતરી છે કે પરમકૃપાળુ પરમાત્મા આપણું તીર્થ પ્રત્યેની ભાવનાને બદલે આપ્યા વિના રહેશે નહિં, કારણ કે કુદરતના નિયમમાં કયા આધારે અને કેમ ફેરફાર થાય છે, તે જાણનાર ઘણુજ ઓછા હોય છે. સખાવતના ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય યંત્રને ચલાવી તેમાંથી પ્રાપ્ત થતું પૂન્ય ઉપજાવવા સારૂ ધાર્મિક કુશળ અને બુદ્ધિશાલી મનુષ્યની ખાસ આવશ્યકતા છે; કારણ કે જુદા જુદા તીર્થસ્થાન ઉપર લાખે નહિ બલકે કરોડો રૂપી આ સખાવતના આ કાર્યમાં રોકાયેલ છે; આવી રીતે થયેલ સખાવત ટકાવી રાખવાને પણ આપણે શક્તિહીન થયા છીએ તે ખરેખર ખેદનો વિષય છે. અત્યારસુધી આવી જાતની ગેરવ્યવસ્થા થતી હોવા છતાં કાયદાની જાલ હજુ સુધી ઉભી થઈ નથી તેમજ અગ્રેસર અને ટ્રસ્ટીઓને પોતાની જવાબદારીને ખ્યાલ આવી શકતો નથી તેટલું જ ગનીમત કરવા જેવું છે; પરંતુ આવી રીતભાતથી સામાજીક દ્રષ્ટિથી કોમને જે ભારે નુકશાનીમાં ઉતરવું પડે છે તેને ખ્યાલ સહે લાઈથી આવી શકતો નથી. અને તેથી જ સખાવતના નાણુ ઉપર કેટલેક ઠેકાણે ટ્રસ્ટીઓની બેપરવાઈથી અનિયમિત રીતે જે બરબાદી થતી જાય છે તે ઉપર પૂર અંકુશ મુકવો જોઈયે છીએ. જ્યાં સુધી દાક્ષીયતા અને શરમાશરમીમાં આવી જાહેર સખાવતો ખોરંભે પડી હોય છે; અને નાતને કાંઈપણ અંકુશ નહિ હોવાથી મરજીમાં આવે તેમ નાણાનો ઉપયોગ થાય છે અથવા જ્યાં પડયા હાય છે ત્યાંના ત્યાં રહી જાય છે; આવી સ્થીતિ લાંબો વખત નભી શકે તેમ લાગતું

Page #8

૨૪૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
નથી કારણ કે સરકાર તરફથી બધા સખાવતના અને ધર્માદાખાતાના નાણાની વ્યવસ્થા બરોબર સચવાય તેટલા સારૂ Charity Act કાઢવા વિચાર ચલાવવામાં આવે છે અને તેનો સમય થતા કુદરતી રીતે બધું વ્યવસ્થાપૂર્વક થશે. છતાં પણ સખાવતની વ્યવસ્થા સંબંધી લોકમત કેળવવો જોઈએ અને કાયદેસર રીતે દરેક ધર્માદાખાતાના ટ્રસ્ટીઓ પોતાની જવાબદારી સમજતા શીખતા હોવા જોઈએ, કે જેથી કોઈપણ વ્યક્તિ ગમે તે વખતે હીસાબ મેળવી શકે. આ વિષયને અંગે છુટા છવાયા વિચારો જન સમાજ સન્મુખ રજુ કરવામાં આવ્યા છે અને જાહેર ખાતાના તેમજ ધર્માદાખાતાના સખાવતના નાણાની બરોબર વ્યવસ્થા સચવાય તેવા હેતુથી આત્મભોગ આપનાર વ્યકિતઓ તરફથી સંભાળપૂર્વક કાર્ય કરવામાં આવે અને નાણાની બરબાદી થતી અટકે તેટલા સારૂ જુદી જુદી દિશામાં કેવી રીતે જાહેરના પૈસાનો દાળવાટે થઈ જાય છે તે ઉપર સમાજના અગ્રેસર અને નેતાઓનું ધ્યાન ખેંચવામાં આવે છે.
Narotamdas B. Shah.
-
પ્રાધ્યારિમર વન. Jadeo
-
આKી વિશ્વમાં વિવિધ દેખાવાનું બારીક નિરીક્ષણ કરતાં આપણને દરેક ST [ વસ્તુ અને દરેક બનાવમાં ચમત્કાર અથવા અલોકિકતા અને
આ અભુતતા ભાસ્યા વિના રહેશે નહિં. જ્યાં ત્યાં કુદરતનું આશ્ચર્ય જનક કાર્ય જણાય છે. એક સૂક્ષમ બીજનાં કણમાંથી મહાન્ વિસ્તારવાળું વૃક્ષ પ્રકટ થાય છે એ શું અલૌકિક નથી ? છતાં તેમાં આપણને કઈ પ્રકારનું આશ્ચર્ય નથી થતું તેનું કારણ માત્ર એ છે કે તે આપણું નિત્યના પરિચયનો વિષય થઈ પડે છે. પરંતુ આપણે એક એવો મનુષ્ય કપીએ કે જેને બીજમાંથી વૃક્ષ પ્રકટ થવાની હકીકતનું મુદલ જ્ઞાન નથી; હવે જે તેને પહેલી વાર આ અનુભવ બીજમાંથી વૃક્ષ થવાને મળે તો તેના આશ્ચર્યને પાર રહેશે નહિં. આપણા નિત્યના અનુભવના વિષયોમાંથી આપણી અલોકિકતા જતી રહે છે. જ્યાં ચિત્રકારની પીંછી ફર્યાનું નિશાન સરખું પણ નથી, તેવા ઇંડામાંથી વિવિધરંગી મયૂરનું પ્રકટ થવું, રૂતુઓના અભુત પરિવર્તને, પ્રત્યેક ક્ષણે ફરતી-ચાલતી કુદરતની મનહર રચના એ આદિ ઘટનાઓ શું મનુષ્ય બુદ્ધિનો વિષય છે ? છતાં આપણને તેમાં અલોકિકતા જણાતી નથી, કેમકે આપણે તે સર્વથી ટેવાઈ ગયા છીએ અને જે બનાવ આપણે પ્રથમ વાર આપણું જીવનમાં અનુભવીએ છીએ ત્યાં વાસ્તવિક રીતે બહુ આશ્ચર્યનું કારણ ન હોય છતાં આપણે તેમાં અદભુતના કપી લઈએ છીએ.

Page #9

આધ્યાત્મિક બલ. આ સર્વ કુદરતની રચનાઓ ચોક્કસ નિયમોને આધીન હોય છે, તે નિયમ આપણે જાણતા ન હોવાથી આપણને તેમાં વિસ્મય થાય છે અને તેનું જ્ઞાન થતાં તે આપણને સામાન્ય તથા બુદ્ધિને અનુસરતું ભાસે છે. પુગળ અને ચૈતન્ય શકિતને જ આ સર્વ વિલાસ છે. અને તેના નિયમોનું જ્ઞાન થતાં આશ્ચર્ય જેવું કશું જણાતું નથી. જડ સૃષ્ટિમાં પ્રકાશ, વિદ્યુતું આકર્ષણ શકિત ( gravity of attraction) વિગેરે રહેલાં છે જેનાં કાર્યો આપણને અલૈકિક સરખાં ભાસે છે. હમણાં અમેરીકન ડોકટરોએ રંગમાં પણ આશ્ચર્યકારક શક્તિ તેમજ સૂર્યના કિરણોના રંગથી અનેક દર્દો મટી જવાની હકીકતો સિદ્ધ કરેલી છે. જડ ઔષધિઓ માં અનેક દર્દીને મટાડવાનો ગુણ છે, આ સર્વ શકિતઓનું કાર્ય સ્થલ ભૂમિકા ઉપરનું છે તેથી આગળ વધીને જ્યારે માનસિક ભૂમિકાનું દર્શન કરીએ છીએ ત્યારે વળી અધિક વિસ્મયકારક દેખાવો આપણે અનુભવીએ છીએ. પરંતુ તે પણ આપણા રોજના સહવાસનો વિષય હોવાથી વિસ્મય જેવું જણાતું નથી. એક મનુષ્ય ક્રોધવશ બને છે અને સામાન્ય સંગમાં તે ન કરે તેવા કાર્યો કરી બેસે છે; ખરેખર એક ડાહ્યો મનુષ્ય ક્રોધના આવેશમાં તેણે કે તેની આસપાસના કોઈએ ન ધાર્યું હોય તેવું કાર્ય કરી વાળે છે અને તે શાનું પરિણામ છે? એ વિષે વિચાર કરતાં જણાય છે કે કંધ નામક કષાયે તેના મનમાં વિકાર ઉપજાવ્યો છે અને તેથી તેનો સામાન્ય કમ તેટલો કાળ બદલાઈ જઈ તે વિકારવશ સ્થિતિમાં થવા યોગ્ય કાર્ય કરવા પ્રેરાય છે. આપણા મનમાં થતા ફેરફારથી ભારે અસાધારણ કાર્ય બને છે. બે મનુષ્યો વચ્ચે સામાન્ય મૈત્રીનો સંબંધ હોય અને તેમાંથી એક જણ શબ્દદ્વારા અન્યનું અપમાન કરે તો તે અન્યના મનનું વલણ એકદમ બદલાઈ જશે. અને તેનું અપમાન કરનાર પ્રતિ એકદમ વલણ ફેરવી જુદાજ પ્રકારે વર્તશે. આ વર્તન એ મનમાં થયેલા વિકારોનું પરિણામ છે. વળી તે જ મનનું વલણ જ્યારે ઉત્તમ સંયોગે જડી આવે છે ત્યારે ત્યાંથી સુંદર વિચારો ઉત્પન્ન થાય છે. ક્ષણે ક્ષણે થતો આ મનના વલણને ફેરફાર એ પણ ઓછા આશ્ચર્યને વિષય નથી.
શારીરિક અને માનસિક બળ કરતાં એક ત્રીજા પ્રકારનું બળ છે તે હદયબળ અથવા ચારિત્ર બળ છે. આ સંથી ચડી આતું બળ છે. તેના પરિણામે પણ અત્યંત મહાન છે.
શારીરિક બળ માનસિકબળ અને હદયબળ એ ઉત્તરોત્તર એકએકથી અધિક ચડી આતી શકિતઓ છે, અને તે સર્વનું કારણ એકજ આમશકિત-આત્મપ્રેરણા છે. એ ત્રણે શકિતઓ એકજ શકિતની સ્થલ–સૂમ અને સૂક્ષ્મતર કળાઓ છે. અને તે શકિત જેમ જેમ વધારે સૂમ થતી જાય છે, તેમ તેમ તે અધિક બળવાન થતી જાય છે. કોલસા કરતાં તેમાંથી અગ્નિદ્વારા ઉપજાવેલી વરાળ અને તેમાંથી

Page #10

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. પ્રયોગ વિશેષવડે ઉત્પન્ન થયેલી વિદ્યુતનું બળ જેમ ઉત્તરોત્તર અધિક સામર્થ્યવંત છે તેમ શરીર મન અને હૃદયનાં બળ અનુક્રમે સ્થલ સૂક્ષમ અને સૂક્ષ્મતર હાઈ અધિક બળવાન છે.
- શરીરબળ મને બળ અને ચારિત્રબળ એ ઉત્તરોત્તર ચડીઆત છે. મનોબળ વિનાનું એકલું શરીર બળ માત્ર જંગલી પ્રજાઓમાં જોવામાં આવે છે અને તેવી પ્રજા ઉપર ઓછા શરીર બળવાળી પરંતુ તે સાથે મનોબળના સંગવાળી પ્રજા આધિપત્ય ભોગવે છે. પશુઓ ઉપર મનુષ્ય સત્તા ચલાવી શકે છે તે મનોબળબુદ્ધિબળને અંગે જ હોય છે.
શ્રીમદ્ આનંદઘનજી કહે છે તેમ “ તર્ક વિચારે રે વાદ પરંપરારે” એ શબ્દોનું રહસ્ય એમ સૂચવે છે કે બુદ્ધિવાદ કરતાં ચારિત્રબળ એજ માનવજીવન ની સાર્થકતા છે. મુખ્યતાએ હાલમાં ચારિત્રબળને લગભગ અભાવ જોવામાં આવે છે. મનુષ્ય વાકલ્ચર વિશેષ બની ગયેલા હોવાથી વર્તનમાં શૂન્ય બની ગયા હોય છે. મને બળયુકત પુરૂષની સત્તા જ્યારે સંસારમાં અને તેની આસપાસના સમુદાય ઉપરજ ચાલી શકે છે, ત્યારે ચારિત્રશકિતસંપન્ન પુરૂષની સત્તા દેવે ઉપર પણ પ્રવતી શકે છે. જેઓ મનમાં ઉઠતાં અસંખ્ય વિકારો ઉપર વિજય મેળવે છે, કામ, ક્રોધ, લોભ કે મોહના બળવાન નિમિત્તો હોવા છતાં એક રોમમાં પણ તેવી વિકારી અસર ઉપજવા દેતા નથી, પ્રિયમાં પ્રિય પદાર્થોનો વિયોગ થવા છતાં પણ મુંઝાઈ જતાં નથી, હડહડતું અપમાન થવા છતાં પણ ક્રોધનલેશભાર સંચાર થવા દેતા નથી અને હૃદયના અનેક આવેગોને દબાવી શકે છે તે શકિતનું નામ ચારિત્ર બળ છે. વ્યવહારના નિત્ય પ્રસંગમાં અંતકરણની શાંતિ એક સરખી સાચવી રાખવી, ધન અને સ્વજનોનો વિયોગ થતો હોય તો પણ સત્યના પથમાંથી જરી પણ ન ચલવું અને ઉત્કટ ઉપાધિઓના પ્રસંગોએ પણ વ્યાકુળતા જરા પણ ન અનુભવવી એ હદય બળ છે. જ્ઞાનની પરિપાક દશા તે આ છે. શ્રુત, ચિંતા અને ભાવનાજ્ઞાન એ ત્રણે જ્ઞાનમાં ઉપરની પરિસ્થિતિ તે ભાવના જ્ઞાન છે. IIના શર્ટ રિસિ: એ સૂત્રને સાર ચારિત્રબળની પ્રાપ્તિમાં જઈ સમુદ્રમાં જેમ નદી નાળાં અને ખાબોચી પર્યવસિત છે તેમ આ ચારિત્રબળમાં પણ સર્વ પ્રકારના બળોનો સમાવેશ થાય છે.
ઘણા વર્ષો સુધી કારાગ્રહના નિબિડ અંધકારમાં રહેલા કેદીને સૂર્યનો પ્રકાશ જેમ અલૈકિક લાગે છે તેમ આપણને ઉપરનાં બળો અલૈકિક લાગે છે; તત્વતઃ તે બધા આ આત્માને માટે એકજ સ્વાભાવિક છે. માત્ર ઉપાદાન કારણ રૂપ આત્માની તૈયારી થવી જોઈએ. નિમિત્તે કારણે આસપાસ અનેક હોય, પરંતુ આત્માના અનેક

Page #11

આત્માને ઉપદેશ.
૨૪૩
અનુભવેાના પિરપાક પછીજ સાચું ચારિત્ર ખળ પ્રકટે છે. અને તે પેાતાનાજ આ ત્મનિર્ગુ યથી સિદ્ધ થયેલુ હોય છે. અન્યનો અપેક્ષા દાક્ષિણ્યતા કે પરાધીનતા વગરનુ હાય છે. વસ્તુસ્થિતિ આમ હાઇ પ્રત્યેક આત્માએ ચારિત્ર ખળમાં કેમ પ્રગતિ થાય તે માટે પાતે પાતાને ટકાવી રાખવા પ્રયત્નશીલ થવુ જોઇએ.
ફતેહચંદ.
મેસેજ છે.
આત્માને ઉપદેશ. જી
అంఅంఅంఅంఅం
( છગનલાલ ન્હાનચંă નાણાવટી ( વેજલપુર-ભરૂચ. )
( પદ. )
અવર કેાણ ઉપદેશે તુજને, તુ જ્ઞાની તું શૂરા રે; કટિબદ્ધ થઈ કર ઉદ્યમ તુ, જ્યમ વાધે તુજ તુરા રે. નરક નિગેાદ નિવારી આવ્યા, નરભવમાં તું ઊંચે રે; બની બ્હાવરા હવે ક્યમ તુ, મેહ કીચમાં ખૂંચે રે. સમુદ્ર તરવા સમર્થ થયા તું, કયમ ડૂબે ખાખાચે રે; વીર્ય ફેારવી વેગે વીરા, જઇ પહોંચ તુ ટોચે રે.
ચાર ચારને ઢાય ખવીસથી, સાવધ થઇ સચરજે રે; કર્દિ વિશ્વાસ ન કરીશ તેહના, સોંગ સદા પરહરજે રે.
જ્ઞાનાદિ ત્રણ રત્ના કેરા, ગુપ્ત ખાના ત્હારા રે; આશા શ્રદ્ધાને ઉદ્યમથી, ખુણી કાઢે તુ બહારા રે. કાયર થઇ ક્યમ કાળ ગુમાવે, ચેતન નામ ધરાવી રે; નરભવ નીકે! સફ્ળ કરી લે, શત્રુ સૈન્ય હરાવી રે.
વિકલ્પ સઘળા દૂર કરીને, રમજે શુદ્ધ સ્વભાવે રે; વિમુખ થાતાં પરવસ્તુથી, પરમાનદ પદ પાવે રે.
૧ ક્રોધ, માન, માયા અને લેાલ.
૨ રાગ અને દ્વેષ
અવર૦
અવર૦
અવર૦
અવર૦
અવર૦
અવર
અવ
૧
ર
૩
૪
૫
७
ૐ અંતરગ (ભાવ) શત્રુ

Page #12

૨૪૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
-અંજ આપણું સંગઠન. રાજ
કે
તો અ ત્યારના સમયે સારાયે ભરતખંડમાં ચોતરફ નજર ફેંકવામાં આવે
જ તો પ્રથમ અને મુખ્ય વસ્તુ જે શ્રવણગોચર થાય છે તે સંગઠન વિષેની.
મુસ્લીમ કેમ સંગઠન દ્વારા પોતાનું બળ એકત્રિત કરવા ઈચ્છે છે.
અને હિંદુ કોમનું એ તરફ ધ્યાન ખેંચવા સારૂ-કંઈ કાર્યસાધક આ કામ કરવાં સારૂ માનનીય લાલા લજપતરાય અને ડો. મેં જે જેવા કમર કસી રહ્યા છે અને ગામે ગામ તે અર્થે સભાઓ સ્થાપી રહ્યા છે. શીખકોમના સંપ વિષે તો ભાગ્યેજ કોઈ જૈન બંધુ અજાણ હશે ! આટલું જાણ્યા છતાં હજુ પણ આપણી આંખ નહિં ઉઘડે ! શું આપણને જાગવા સારૂ અત્યારની આપણું શેચનીય પરિસ્થિતિ ઓછી છે! જરા ધ્યાન આપે, બંધુ જરા શાંત ચિતે વિચાર કરે શ્રી શત્રુંજયની બાબતમાંથી આપણે શું સાર ખેંચી શકીએ છીએ? જેનેતર સાહિત્યકેના મનમાન્યા લખાણોમાંથી ફલિતાર્થ શે તારવી શકાય છે ? લાલ હેંડબીલ જેવા ચીંથરીયાથી આપણી સમાજના ઉંડાણમાં કેવા સ્વાથી હદ પાસા ખેલી રહ્યાં છે તેની પ્રતિતી થાય છે. આ ઉપરાંત તો આવી આવી સંખ્યાબંધ ક્ષુદ્ર બાબતો આપણું રક્તનું શોષણ કરી રહી છે. આજે નથી આપણું સાધુ સમાજમાં પરસ્પરનો મેળ કે સદ્દભાવ ભાવવા દુર્લભ થઈ પડયાં છે અને ગામે ગામના સંઘોની સ્થિતિ તે પક્ષભેદને લઈ મહાસાગરની મધ્યમાં ઝોલા ખાતા નાવ સદૃશ બની રહી છે.
આ પરિસ્થિતિને સુધારવામાં જેટલો વિલંબ થાય છે એટલે આપણે વધુ જોખમ વહેરીએ છીએ એમાં જરાપણ શંકા જેવું નથી.
અત્યારની પળે સાધુવર્ગમાંથી અને શ્રાદ્ધગણમાંથી શાસનની દાઝ જાણું નાર, ગંભીર હૃદય અને જેની છાપ પડી શકે તેવા વિરલ આત્માઓએ બહાર આવી એક સામાન્ય કાર્યક્રમ નક્કી કરી; દરેક સાધુ સમુદાયમાં પ્રથમ ફરીવળી અણીના સમયનું ભાન કરાવી, એ વેળા શુદ્ર કલેશને જતા કરવાની વિનંતી કરી એકતાને પાયો નાંખવાનો છે. અને એ સાથે જ સંઘોમાં પ્રવતી રહેલા પક્ષભેદોને દૂર કરવા માટે ખાસ પ્રયાસો કરવાના છે.
પ્રતિષ્ઠિત સાધુ વર્યને સારૂ કે લાગણીવાળા શ્રાદ્ધને સારૂ આ કાર્ય મુશ્કેલ છતાં દુસાધ્ય નથી પણ સુસાધ્ય છે. એમ કરવામાં ઓછું પુન્ય તો નથી જ. આવો પ્રયત્ન સેવવાની સુવર્ણઘડી આવી ચુકી છે. શું એનો ખ્યાલ કોઈ વિરલ હદયને

Page #13

શ્રી મહાવીર પ્રભુનું સર્વોતમ જીવન.
ર૪પ નહીં આવે! એટલી તો ગાંઠવાળવી ઘટે કે હવેના સમયમાં આપણું દરેક લડતના વિજયને આધાર આપણું સંગઠિત બળ પરજ રહેવાને. એક સમય એવો આવશે કે આપણે માન્યતાનો ફેર હોવા છતાં અમુક વિષયમાં ત્રણે ફિરકાઓએ સાથે ઉભી કામ કરવું પડશે, તો પછી આપણે વેતાંબર ગણુમાં પડેલા ચીરા યાને ઘર કરતાં કલેશને સારૂ અત્યારથી ઉપાય છએ તેજ ઈષ્ટ છે. રોગને થતો ચાંપ એમ નીતિકારનું કથન છે. આપણી બાબતમાં એ અક્ષરશ: સાચું છે. મુલતવી રાખવાના માઠા પરિણામ વિષે આપણે સાવ અજ્ઞાત તો નથી જ. અલંપ્રાસંગિકેન.
લી૦
મેહનલાલ દીપચંદ ચેકસી. છ છછ૭૭છછછ . કે શ્રી મહાવીર પ્રભુનું સર્વોતમ જીવન. છદ્ધ છ૭૭૭૦૭૭૭૭૭
(આત્મવલ્લભ.) છેશ્રી એ વીર પ્રભુ માત્ર પોતાના શરીરથી નહિં પરંતુ તેમના સર્વોત્તમ
જીવન અને વર્તનના નૈતિક સંદર્યથી પરમાત્માપણાની પ્રતીતિ ” કરાવતા હતા. તેમની પવિત્ર અને ઉચ્ચ પ્રકૃતિમાં પરમાત્મપણાની
પવિત્રતા, અને શ્રેષ્ઠતાની સાક્ષાત્ મૂર્તિ હોય તેમ ભવ્ય મનુષ્યોના જોવામાં આવતું હતું, અને તેમનું ઉન્નત જીવન એ પરમાત્મ સ્વરૂપ જેવાની જાણે આરઝી હોય તેમ શ્રદ્ધાળુ જીવોને પણ દેખાતું હતું.
આત્માનું સ્વરૂપ આત્મિક પદાર્થમાંજ તાદશ આવી શકે. પરમાત્માની એક નજીક તો વીર પ્રભુનું જીવન હોવાથી પરમાત્માની ખરી પ્રતીતિ ત્યાં જેવી થઈ શકે તેવી સાધારણ મનુષ્યના જીવનમાંથી થઈ શકે નહિં.
મનષ્યપણામાંથી પરમાત્મા પદ મળી શકે છે, તેથી પરમાત્માની મનુષ્યાકારની મૂર્તિ પૂજનિક છે, અને તેથી જે પરમાત્મા આપણને યાદ આવે તો તેમનું તાદશ્ય સ્વરૂપ મહાવીરના મનુષ્ય જીવન અને વર્તનમાંથી જેટલું સ્વચછ જોઈ શકાય તેટલું બીજા કશામાંથી જેવાઈ શકાતું નથી.
મનુષ્યના સામાન્ય સ્વરૂપમાં આત્મા કર્મથી મલીન થઈ ગયેલ, તેનું ધોરણ ઝાંખું અને બહિરાત્મપણું દેખાય તેવું હેવાથી દેવી પ્રકાશ તેનાથી ઝળકી શકે નહિ. લાખ કે હજારો વર્ષ કે દૈવી જીવન–પરમામાં જીવન કે વીરપરમાત્મા જેવી વ્યકિત જન્મે છે, કે જેનો આત્મા પરમાત્માનું પ્રતિબિંબ ગ્રહણ કરે તે

Page #14

૨૪૬
શ્રી આત્માનઃ પ્રકાશ.
હાય છે. આ અવસર્પિણી કાલમાં છેલ્લી તેવી મહાન વ્યકિત પુરૂષ શ્રી વીર પ્રભુ છે, કે જેના પ્રભાવથી અને ઉત્તમ જીવનથી અનેક જીવે સંસાર સમુદ્ર તરી ગયા છે. તેમના અદ્વિતીય કેવલજ્ઞાનમાં, પવિત્રતામાં-વિશ્વપ્રેમવાળા જીવનમાં તે વીર પ્રભુ પરમાત્માનું દર્શન કરાવવાને એક દણ જેવું સાધન હતું. વીર પ્રભુના અદ્ભુત જીવનનુ જેમ જેમ આપણે ચિ ંતવન કરીયે છીએ અને દુષ્ટ પ્રાણીઓએ તેમને ઉપસર્ગ કરી પોતાની દુષ્ટતા જે બતાવી તે વીર પ્રભુએ અન ંત શકિત છતાં સહન કરી, વીરપણું બતાવી પેાતાના આત્માને નિર્દોષ, પવિત્ર, કરૂણાના સાગર કરવાનું જ લક્ષ રાખ્યું હતું કે જેથી તે પર મનન કરીયે છીયે તેમ તેમ અંત:કરણ ઉચ્ચ ભાવનાવડે તે પ્રભુ પ્રત્યે આકર્ષતા પવિત્ર નયનેથી તે ઉત્તમ મૂર્તિનું દર્શન કરવાની ભાવના જાગૃત થાય છે.
વીર પ્રભુનુ જીવન અપરિમિત ઉપકારી હાઇ, તેમના તીના પ્રવર્ત્તનમાં જો આપણે તેમની પાછળ ચાલીયે તે દયાના સાગર એવા તે પરમાત્માના દર્શન અને સ્મરણ કરતાં દુ:ખીને દિલાસે અને પાપી જીવાને પશ્ચાતાપ થતાં પવિત્રતા પ્રાપ્ત થાય છે જેથી તે જોતાં મહાવીર પ્રભુ પ્રત્યે આપણી પૂજ્ય બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થયા સિવાય રહેતી નથી.
વીર પ્રભુના પવિત્ર દર્શનથી પાપીની દુષ્ટ વૃત્તિ નષ્ટ થાય છે અને માર માર કરતા આવતા પ્રાણીના ક્રોધ અને વૈર શાંત થઇ જાય છે.
વીર પ્રભુના એકજ વચનથી પ્રાણીમાત્રમાં અપૂર્વ ઉત્સાહ પ્રગટ થાય છે, હૃદયના છુપા દોષો દુર કરવાને તે પરમકૃપાળુની ઉપકારની લાગણીથી કેવી રીતે પ્રાર્થના તે તે મનુષ્યા કરે છે, ન ભૂલી શકાય તેવા હૃદયના ઉંડા ઘા, અંતરની આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધિ, દૂર ન થઇ શકે તેવી પ્રચંડ મલિનતા વગેરે તે વીર પરમાત્માના દર્શનથી અને તેમના જીવન તથા વર્તનના ચિંતવનથી ક્ષણવારમાં ઘણા મનુષ્યેાના તે દોષા નષ્ટ થયેલ છે વગેરેના અનેક દષ્ટાંતા શાસ્ત્રમાં મેાજુદ છે.
પરમાત્મા સબંધી વિચાર લાવવાને વિચારશકિતની જરૂર છે કે જેથી સંસારની તીવ્ર લાલસાએની વચમાં તે મનુષ્યને બીજી અસર થવા પામે નહિ
શાંત ચિત્ત, એકાંત સ્થળ અને તેજ ધ્યેય ખરાબર રાખતાં આત્માને વીરપ્રભુના દર્શન, સ્મરણ, વંદન અને ધ્યાનના વિચાર આવે છે. પર તુ જ્યારે આપણે જીંદગીની ચિંતા અને સંસારની ખટપટમાં પડેલા હાઇએ તે વખતે પાપ કરતાં અટકી જવા અથવા પાપ કરી હૃદય પૂર્વક પશ્ચાતાપ થવા તે વિચાર બગૃત રહેવાની જરૂર છે અને ત્યાં તે ન હેાય તેા આપણે લુબ્ધ થતાં તે પવિત્ર શ્રેષ્ઠ વિચાર અદશ્ય થઈ જાય છે.
મનુષ્યનું પવિત્ર અ ંત:કરણ મહાવીરમાંજ પરમાત્માને જોઇ શકે છે, પરમાત્માના કાર્યો જોઇ તે મનુષ્યને તેની નજીક જવાની જીજ્ઞાસા થાય છે. પિતા

Page #15

શ્રી શત્રુંજય તીર્થના સંબંધમાં. પુત્રના જેવા નિસ્વાથી પ્રેમની જેમ પ્રભુ પ્રેમનો પરિચિત તે મનુષ્ય થાય છે; મિ. ત્રની જેમ પોતાના દુ:ખો અને પાપોને ખુલે દિલે કહેવા ઈચ્છે છે અને તે પ્રભુના હૃદયમાં પોતાના વિષે લાગણી થાય તેવી રીતે દયાની માગણી કરે છે. ચૈત્યવંદન અને પ્રભુ સ્તવનમાં આવી રીતે જ મનુષ્ય એકાકારપણું કરવું જોઈએ. જોકે વીર પ્રભુ સર્વજ્ઞ, સર્વ શકિતમાન, નિરાકાર નિરંજન, આદિ અનંત સ્થિત, પરમ અનંત શકિતવાળા છે, તેઓશ્રી બીજાને કાંઈ આપતા નથી, પરંતુ તેવા શ્રી વીર પરમાત્માના મરણ, મનન, ધ્યાન, દર્શનથી –આલંબનથી તેમજ તેમના જીવન અને વર્તન ઉપર વિચાર કરી તે પ્રમાણે ચાલવાથી મનુષ્ય તેવા વીર પરમાત્મા થઈ શકે છે.
આવું દૈવી જીવન અને ઉત્તમોત્તમ વર્તન જેમનું છે, તેવા શ્રી વીર પ્રભુને આપણે પરમાત્મા તરીકે પૂજતા, ભકિત કરતાં, સુદેવ તરીકે શ્રદ્ધાથી માનતા અને જગતના કોઈ પણ સંબંધ કે પદાર્થ કરતા વિશેષતાથી અસાધારણ રીતે પ્રેમ કરતાં કોઈ પણ મનુષ્ય પોતાનું જીવન અને વર્તન વીર પ્રભુ જેવું બનાવી શકે છે. આ માસમાં જ પ્રભુનો જન્મદિવસ આવે છે. વીરપ્રભુની જયંતી પણ અનેક સ્થળે ઉજવાઈ હશે તે બધાનો હેતુ એકજ ઉપર કહ્યો તેમ રાખી આપણે તેવા થવા પ્રયત્ન કરો તેજ કર્તવ્ય છે.
- શ્રી શત્રુંજય તીર્થના સંબંધમાં Fes.
Twજલ્લસ્ટર: " તા. ૧-૪૧૯૨૭ ના રોજ અમદાવાદ શહેરમાં શ્રી સંઘની સભા મળી હતી, જેમાં પ્રમુખ સ્થાનેથી મુનિરાજ શ્રી હંસવિજયજી
મહારાજે આપેલું મનનીય ભાષણ. શ્રીમત્ શ્રમણ મહાત્માઓ, સુશીલ શમણીએ, શ્રમણોપાસક અને શ્રમણે પાસિકાઓ. હિ. અરે ત્યારની આપની હાજરી જોઈને. મને ઘણેજ હર્ષ થાય છે કcક કારણકે તીર્થ ઉપરના અત્યંત પ્રેમ વિના એકદમ આવી હાજરી
રે હોઈ શકે નહી. મહાશય, સંઘની આવી મેટી હાજરી વચ્ચે મારા જેવાને આપે પ્રમુખસ્થાન આપ્યું તેથી હું સંકોચ અને આનંદ વિકાસ બન્નેને અનુભવ કરી રહ્યો છું. સંકોચ એટલા માટે કે અમદાવાદ જેવા ગુલજાર શહેરમાં મોટા મોટા પદવીધો વિદ્વાનો અને વિવેકી સજન વિદ્યમાન છતાં મારા જેવા એક સામાન્ય સાધુને પ્રમુખસ્થાન અર્પણ કરવામાં આવ્યું છે.

Page #16

૨૪૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
આનંદ એટલા માટે અનુભવાય છે કે મારા જેવા ભિક્ષ તરફ આપ લેકેની લાગણી અને પ્રેમ પ્રત્યક્ષ જોવામાં આવે છે તેથી હું આપને રૂણી બન્યો છું. તે રૂણ ઉતારવા બે બોલ કથન કરૂં તે આપ શ્રવણ કરવા તસ્દી લેશે.
સજજને, આપણે રાગ દ્વેષજીતનારજીનના અનુયાયી જેનો છીએ. વાસ્તે શ્રી પાલીતાણાના ઠાકોર સાહેબ ઉપર કે વોટસન સાહેબ ઉપર, આપણો અંગત દ્વેષ નથી એ તો નિર્વિવાદ છે ત્યારે આખા હીંદુસ્તાનની જેન સંઘ ખળભળી ઉઠયા છે અને બધાના મુખ ઉપર દિલગીરીની છાયા દેખાઈ આવે છે તેનું કારણ શું ? કારણ એ જ કે આપણું દિલજાની પરમ પવિત્ર શ્રી શત્રુંજય તીર્થ ઉપર પૂર્વ પરંપરાથી ચાલતા આવેલા જુના હક લઈ લેવામાં આવ્યા છે. તે સામે ફકત આપણે સખ્ત અણગમો છે. સજજને, આ વિનને વિલય કરવા શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીએ તનતોડ મહેનત કરી છે અને છેવટે આપણું વેઠ ઉઠાવી યાન સેવા બજાવી અહિંસાત્મક યાત્રાત્યાગનું અમોઘ હથિયાર આપણા સર્વના હાથમાં અર્પણ કર્યું છે. તે માટે આપણે સર્વ તેમના હંમેશને માટે રૂણી છીએ. શેઠ હોય તો એવાજ હોવા જોઈએ. એક કવિતાકારે કહ્યું પણ છે કે –
સંઘ તણો જે શેઠ, સર્વની વેઠ કરે છે, સંઘ તણે જે શેઠ, ગર્વની વાત તજે છે; સંઘ તણે જે શેઠ, મુખથી સાચું બેલે,
સંઘ તણે જે શેઠ, ન્યાયને અદલજ તોલે; વિદ્યા વિવેક વિધારીને, સંઘ તણી ચઢતી કરે; જગમાં તે જીવે ઘારું, સંઘ સુધારા શીર ધરે.
સંઘ તણે જે શેઠ, ગરીબ જનોને ગુજારે, સંઘ તણે જે શેઠ, જીવ અનેક ઉગારે, સંઘ તણો જે શેઠ, સંઘ વિરોધને ટાળે,
સંઘ તણો જે શેઠ, સડા સર્વેને ગાળે; કન્યાવિક્રય આદિ જે, દુષ્ટ માર્ગને દુર કરે; જગમાં તે જીવો ઘણું, સંઘ સુધારા શિર ધરે.
સંઘ તણે જે શેઠ, ધર્મની ધ્વજ ફરકાવે, સંઘ તણે જે શેઠ, કદી નહી મુખ મરડાવે; સંઘ તણે જે શેઠ, દીલનો દરીયો જાણે, સંઘ તણે જે શેડ, સર્વ કાર્યોમાં શાને?

Page #17

શ્રી શત્રુંજય તીના સંબંધમાં
સીંકટ સર્વે ટાળીને, સર્વ સંઘને સુખ કરે; જગમાં તે જીવે ઘણું, સંઘ સુધારા શીર ધરે.
સંઘ તણા શેઠ, કામ સરાડ઼ી કરે છે, સંઘ તણા જે શેઠ, મુખમાં અમી ઝરે છે; સંઘ તણેા જે શેઠ, સદાચારામાં શૂરા, સંઘ તણા જે શેઠ, સત્ય સુશીલમાં પુરા; આવા સંઘપતિ હોય તે શાસનની ઉન્નતિ કરે; લાભ અલૈકિક મેળવી સુખે શિવ રમણી વરે.
૨૪૯
શેઠીઆએ, આ કવીતાના સાર લઇ સંધમાં પરસ્પર જે વૈમનસ્ય થયુ હાય તેની સમજુતીદ્વારા સપ કરાવી શાન્તી ફેલાવવા હુ' આપશ્રીને ભલામણ કરૂં છું અને તેમાંજ શાસનની શેાભા છે એમ માનું છું.
તીર્થ પ્રેમીઓ, શેઠ આણુ દજી કલ્યાણજીએ ફરમાવેલા યાત્રા ત્યાગની ખામ તમાં શ્રીમતી જૈન કાનફ્રન્સે તથા પ્રાંતિક કેાનફ્રન્સે અને યુવક મંડલાદિ જે જે સંસ્થાઓએ મદદ કરી છે તેના પણ આભાર માનવા સમયેાચિત છે.
મહાનુભાવા ! જ્યારે લાખ’ડની ભસ્મ બનાવવી હાય ત્યારે તેને ઘણા તાપ દેવાની જરૂર પડે છે, તેમ યાત્રા ત્યાગના અસહકાર ખંધ થઇ યાત્રા શરૂ થવા માટે આપણને પણ તીવ્ર તપશ્ચર્યાની જરૂર છે તે કારણથી આજે સત્ર સંઘને આંખેલ પ્રમુખ તપ કરવાની હું વિનતિ કરૂ છુ, તે તરફ શ્રી સંઘ ધ્યાન દેશે અને અમલમાં મુકશે એવી હું આશા રાખુ છુ. યાત્રા ત્યાગના વિજયશસ્ત્રને આપણી ફતેહ થાય ત્યાં સુધી મક્કમ પણે પકડી રાખીશુ તે અવશ્ય આપણા વિજય થશે. મહાશયે ! તે વિજયને વાસ્તે દાન, શીલ, તપ અને ભાવની જરૂર છે. જો તેની સાધના હશે, તેા શાસનદેવ આપણને સહાય કરશે અને ઠાકેાર સાહેબને પણ સદ્બુદ્ધિ આપશે એવુ મારૂ માનવુ છે. સુજના, ઘેાડા વખતની સંઘ સેવાથી ધ્રાંગધ્રા નરેશે મેાટું માન મેળવ્યું છે, તેવી રીતે પાલીતાણાના દરબાર પાતે પોતાના પૂર્વજોની માફ્ક તીર્થ સેવા ઉપરાંત જૈનેાના પૂર્વ કાળથી ચાલ્યા આવતા હક્કો સાચવવા રૂપ સંઘ સેવા કરતા, હું ધારૂં છુ કે ધ્રાંગધ્રા નરેશ કરતાં પણુ સહસ્રગણુ માન મેળવી શકે. કેમકે જેના કદરદાન છે એ વાત તે જગત જાહેર છે. વાસ્તે તેમને શીખવવું પડે તેમ નથી. શાસન દેવતા સર્વને સમુદ્ધિ આપો એટલુ ઇચ્છી મારૂ ખેલવું ખતમ કરૂ છું.

Page #18

૨૫૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
સમભાવ.
સુિ ! ખ દુઃખ, શીત ઉષ્ણ, પ્રિય અપ્રિય, મંગળ, અમંગળ, વિજય વિક પરાજય, સિદ્ધિ, અસિદ્ધિ, આદિ કંકોમાં હર્ષ શોક કે રાગ
a àષનો અનુભવ નહી કરતા સર્વ અવસ્થાઓને સમાન ભાવે,
પ્રફુલ્લ ચિત્તો, હાસ્ય મુખે ગ્રહણ કરી લેવી, એ પ્રકારની આત્મ-સ્થિતિને જ્ઞાની જનોએ “સમભાવ” નામથી સંબોધી છે. અનિત્ય વસ્તુમાં આસકિત રાખી તેના આગમનથી આનંદિત થવું અને તેના અભાવથી દુખિત થઈ વ્યથા અનુભવવી, એનું નામ અજ્ઞાન છે. આ અજ્ઞાનથી આપણું આત્માને અનધર સનાતન ભાવ ઢંકાઈ જઈ, કઈ અવસ્થામાં સુખની મસ્તિમાં અને કઈ અવસ્થામાં દુખના સાગરમાં નિમગ્ન થવાય છે. આ પ્રકારે ક્ષણિક ભાવોથી અભિભૂત ન થતાં સર્વ વિષયના સર્વ પ્રકારના સ્પર્શીને એક સરખી રીતે સહ્ય કરવા અને સર્વ કંકોમાં સમસ્થિતિ નિભાવવી એ જ્ઞાનનું મુખ્ય લક્ષણ છે. અને તેનાથી વિપરીત સ્થિતિ એ અજ્ઞાનનું બંધન છે.
જે મહાપુરૂષે સાધનના બળથી આત્માની આ પ્રકારની સમ-સ્થિતિ સિદ્ધ કરી શક્યા છે અર્થાત્ જેમના અંત:કરણને નશ્વર ક્ષણિક પદાર્થોથી ઉત્પન્ન થતી લાગણીઓનો રંગ સ્પશી શકતો નથી, તેમણે તે સિદ્ધિના તારતમ્ય અનુસાર અમૃત તત્વની ઉપલબ્ધિ કરેલી ગણાય. આ સાક્ષાત્કાર એ સર્વ શાસ્ત્રોનો મુખ્ય ઉપદેશ છે અને પ્રભુ મહાવીરના કથનનો સાર અંશ છે. જ્યાં સુધી આત્મા ઉપર ક્ષણિક ભાવની વિવિધ રંગી છાંયા પડ્યા કરે છે, અને આત્મા તેમાં એકત્વ-ભાવ અનુભવી, સુખ દુખ, હર્ષ શેક અને રાગ દ્વેષનો ભેંકતા થાય છે, ત્યાં સુધી તે સંસાર–બદ્ધ છે. જ્યાં સુધી આ કં ગ શરૂ રહે છે ત્યાં સુધી શુદ્ધ આમિક ભેગનો અનુભવ થઈ શકતો નથી. આ કંઠ–ભેગ શાંત થયા પછી જ “ભેગાં - રાયંકમ” નો વેગ બંધ પડે છે, અને શુદ્ધ ભેગની શરૂઆત થાય છે. શુદ્ધ ભેગનું આપણી વર્તમાન દ્વાત્મક અવસ્થામાં આપણને સ્વપ્ન પણ હોતું નથી, કેમકે અત્યારની આપણી દ્ર–ભેગની સ્થિતિમાં શુદ્ધ–ભેગની સ્થિતિનો બાધ થાય છે. જેમ જેમ સમભાવ આત્મામાં પરિણમતો જાય છે તેમ તેમ શુદ્ધ અમૃતત્વના ભેગની ઉપલબ્ધી થતી જાય છે. આપણું શાસ્ત્રકારોએ સામાયિક વ્રતની પ્રતિષ્ઠા આ હેતુની સિદ્ધિ માટેજ કરેલી છે. જો કે સર્વ દેશીય હિતના આ યુગમાં તેનું મૂળ રહસ્ય વિલુપ્ત થઈ ગયું છે. છતાં જેમને અંતર્દષ્ટિ છે તેઓ આ પરમ રહસ્ય પર સંકેતનું એ વિધાનમાં દર્શન કરી શકે છે અને તે હેતુ પિતા સંબંધે સિદ્ધ

Page #19

સમભાવ.
૫૧
કરવા પ્રયત્નવાન થાય છે, ક્ષણિક–ભાવાના રંગ આત્માને સ્પર્શ ન કરે તે માટે પ્રથમ આપણે ભાવેાનું સ્વરૂપ સમજવુ ઘટે છે. ભાવેાની ઉત્પત્તિ-વિલય, ચય-ઉપ ચય, વૃદ્ધિ–હાસ, ખરેાબર સમજવામાં આવે તેા, તેમની ગતિના બરાબર લક્ષ્ય કરી, આપણે તેને નિગ્રહમાં રાખી શકીએ અગર આત્મા સધી તેની દ્રભાવયુકત અસરથી મુકત રહી શકીએ.
આપણા હૃદયમાં હર્ષ શાકના જ તરગા ઉત્પન્ન થાય છે તેના સ્વરૂપ વિષે વિચાર કરતાં એમ જણાય છે કે આ ભાવ-તર ંગે। નિર ંતર પરિવર્તનશીલ રહ્યા કરે છે. આપણે આપણા પોતાના જીવનની પરીક્ષા કરીશુ તે માલુમ પડશે કે આ પણા અંતરમાં અમુક અમુક કાળે કયા ભાવા પ્રધાનપણે વર્તતા અને કાળક્રમે તેમાં કેવા ફેરફાર થયા છે. કેટલી મૈત્રીએ પ્રેમ-ભાવેશ બંધુતા ઉત્પન્ન થઇ અમુક કાળ માટે આપણા અંતરનું રાજત્વ ભાગવી પાછી કયાં વિલય થઇ ગઇ તેને પતા નથી. જેમના વિષે આપણને એકવાર ઘનીષ્ટ બંધુતાના ભાવ હતા, જેના વિના આપણે એક કાળે આપણા સુખને સુખરૂપે અનુભવી શકતા નહીં તેઓ કદાચ આપણને આજે સામા મળે તેા સલામના વ્હેવાર પણ નહી હૈાય એ મૈત્રી–ભાવનુ કેવું અદ્ભુત પિરવર્તન ? કેટલી આકાંક્ષાએ હૃદયમાં ઉત્પન્ન થઇ થોડા કાળ આપણા જીવન ઉપર અધિકાર ભાગવી વખત જતાં પાછી કયાં હવામાં ઉડી ગઇ તેના પત્તો પણ નથી. એક કાળે તમે ધર્માનુરાગના પ્રબળ તરંગની કલગી ઉપર વિરાજમાન થઈ કાંઇ કાંઇ મહુભાવાના સ્વપ્ના રચ્યા હશે. ધર્મ માટે જીવન સર્વસ્વનું અર્પણુ કરી દઇ, વ્યકિત, કુટુમ્બ, સમાજ અને દેશના કલ્યાણના મનારથામાં મસ્તિ માણી હશે પણ કાળના વહેવા સાથે એ ભાવા હવામાં અલેાપ થઈ ખીજા અસંખ્ય નરનારીઓની પેઠે આજે તમે તમારા સ્વાથની અને સસાર ભાગની સેવામાં લાગી ગયા છે. ભાવનુ કેવુ આશ્ચય પરિવર્તન ! ભાવાની રિવન શીલતાના જ્યારે વિચાર કરીએ છીએ ત્યારે વિસ્મય–સાગરમાં ડુબ્યા ૧ગર રહી શકાતુ નથી. પ્રભાતમાં ઉડયા પછી ઇશ્વરસ્મરણ કરતી વખતે જે ભાવા અને આકાંક્ષાએ અનુભવીએ છીએ તેને અનુસરાય તેા આપણુ તે રાજનુ જીવન કેવળ ઉચ્ચ અને પ્રભુ આજ્ઞા પ્રમાણે નિયમાવુ જોઇએ; તે સમયના વેગ અને ભાવ-સામર્થ્ય કાંઈ અલૈાકિકજ હાય છે પરંતુ બીજીજ ક્ષણે સંસારના કાલા હુલમાં પડયા કે તુર્ત જ તે ભાવા વિલય પામી જાય છે અને આપણા રાગ દ્વેષા હર્ષ શાકા અને સુખ દુખના દ્વંદ્વાનુ સામ્રાજય આપણા અ ંતરમાં જામી જાય છે. પ્રભાત કાળની બધી મધુર વૃતિએ સુકાઇ જાય છે, દયા, પ્રેમ, પરોપકાર, સત્યનિષ્ઠા આત્મ સમર્પણના ભાવાનુ ચિન્હ પણ રહેતુ નથી, ભાવાની પરવર્તન શીલતાનુ આથી ઉજવળ દ્રષ્ટાંત કયાં શેાધવુ ? આજે તમે તમારા સ ંબંધમાં આવનાર કેઇ વ્યકિત પ્રત્યે અનુચિત વર્તન કરી તેના હૃદયને આઘાત કર્યા છે, રાત્રિએ શયન

Page #20

૨પર
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
કાળે એ પ્રસંગ યાદ આવતા તમને પશ્ચાતાપ થાય છે, તમારી વિચાર હીનતા અને અસહિષ્ણુતા ઉપર તમને તિરસ્કાર છૂટે છે અને તે જ વખતે તે વ્યકિત પાસે જઈ તેની ક્ષમા યાચના કરવાનો વેગ પ્રકટ થાય છે. મોડી રાત્રે તેનું ઘર ઉઘડાવી ક્ષમા માગવાને બદલે તમે નિશ્ચય કરો છો કે આવતી કાલે સવારે ઉઠતા વેંત તેની પાસે જઈ તેની ક્ષમા માટે પ્રાર્થના કરવી. બીજે દિવસે પૂર્વાકાશે ઉષાનો પ્રકાશ હજી તે પુરો ઉદય પામ્યો નથી ત્યાં તમારો પૂર્વ રાત્રિને માનસિક આવેગ ઝાકળની માફક અંતર્ધાન થઈ જાય છે. સવારમાં જ તે ભાઈ તમને સામા મળે છે છતાં રાત્રિ એ સેવેલ મનોભાવોનો અંશ પણ પ્રતીત થતો નથી.
વ્યક્તિ-જીવનમાં જ આ પ્રમાણે ભાવનું પરિવર્તન થયા કરે છે એમ નથી. સમાજમાં પણ આ પ્રમાણે ભાવના ઉછાળા અને આગના ભરતી ઓટ થયાજ કરે છે. કોઈ કોઈ સમયે એક એક ભાવ લોક-હદય ઉપર એવું પ્રબળ આધિપત્ય મેળવે છે કે, તે ભાવ ઉન્માદ રોગની પેઠે સેંકડો નરનારીને થોડા સમય માટે ઉત્તેજીત કરી, તેનો સમય આવતા પાછો કયાં ઉડી જાય છે તેનો પત્તો લાગતો નથી. દરીયાના મોજાં જેમ પવનથી, ઉછળી થોડા સમય પર્વતના શિખરની ઉચ્ચતા અનુભવી પાછા તેજ પવનની ગતિથી સાગર–ગર્ભમાં વિલીન થઈ જાય છે, તેમ સામાજીક ભાવો અમુક સમય ઉછાળા મારી પાછા સમાજ-હદયના ગર્ભમાં વિલીન થઈ જાય છે. એક મહા પુરૂષ વર્તમાન સત્તા પ્રત્યે અસહયોગની ઘોષણા કરે છે, અને લેક-હૃદયના સુસ ભાવોને જાગૃત કરી અ૯પકાળ-વ્યાપી એક મહ૬ આંદોલનનો ઉછાળો કરે છે. લાખો નરનારીઓ તેમાં ભળીને તે તે પ્રકારના આવેગનો અનુભવ કરી, તે ઉછાળાને વધારે ને વધારે વેગવાન બનાવે છે. કાળકમે તે આવેગનું મેનું પોતાનો વેગ ખચી નાખે છે, અને થોડા સમયમાં જાણે કહ્યું જ બન્યું નથી તેમ લોકો તેને સંભારવાની પણ તકલીફ ન લેતાં પિતપોતાના નિત્યના વ્યવસાયમાં લાગી જાય છે.
જેમાં પર્યુષણ પર્વનો આરંભ થાય છે. એકાએક ધર્મભાવનું પ્રચંડ વાવાઝોડું સમાજ-હદયમાં ફરી વળે છે. આબાળ વૃદ્ધ સર્વ કઈ જીવનની સર્વ પ્રવૃતિને બાજુએ મુકી, “ધર્મ ” ના કાર્યમાં લાગી જાય છે. ઉપવાસ, વ્રત, જ્ઞાનોપાસના, વિરાગવૃતિ આદિ જેને જેને જે જે ઠીક લાગે તેમાં નિમગ્ન થઈ જાય છે. આઠ દિવસ પુરા થઈ નવમા દિવસના પ્રભાતનો ઉદય હજી થયો હતો નથી, ત્યાં તો એ ધર્મ–ભાવનો તરંગ ક્યાં વિલુપ્ત થઈ જાય છે તેનો પત્તો લાગતો નથી. જાણે કશું જ બન્યું નથી તેમ લોકો પોતપોતાના વ્યવહારમાં તન્મયતાપૂર્વક વળગી જાય છે. કેમકે ધર્મ–ભાવના આવેગની શક્તિ ખર્ચાઈ જાય છે. આ પ્રમાણે ભાવનું પરિવર્તન વ્યક્તિ અને સમાજમાં નિરંતર ચાલ્યા જ કરે છે, અને તેના વિવિધ રંગ અને અસરો તે આમાં ઉપર મુકતા જાય છે.

Page #21

સમભાવ,
૨૫૩
ભાવમાં જેમ પરિવર્તન ચાલ્યા કરે છે તેમ તેમાં હાનિ વૃદ્ધિ પણ થયા કરે છે, તે ભાવનું બીજું લક્ષણ છે. પુત્ર પ્રેમ, દાંપત્ય પ્રેમ, બંધુ પ્રેમ, આદિ ભાવામાં આપણે આ હાનિ વૃદ્ધિ નિરંતર થતી અનુભવીએ છીએ. બાળક રોતું રોતું માતાના વસ્ત્રને છેડે પકડી પાછળ પાછળ ફરે છે, માતા તેના તરફ પાછું વાળી પણ ન જોતાં તેના ઘરકામમાં મશગુલ થઈ ફરે છે. બાળક જેમ જેમ વધારે કંદન કરી તેની માતાનું વસ્ત્ર ખેંચે છે તેમ તેમ માતા બળપૂર્વક વસ્ત્ર છેડાવી બાળકના રૂદનની અવગણનાપૂર્વક પોતાના ગૃહકાર્યમાં નિમગ્ન રહે છે. આ દશ્ય જેનારને ક્ષણવાર તો એમજ થાય છે અહો ! માતાના અગાધ પ્રેમની વર્ણના ગ્રંથમાં કરેલી છે તે કયાં અને આ માતાનું વર્તન કયાં? પણ જરા ધીરજ રાખે. ક્ષણ પછી માતાનું લક્ષ્ય બાળકના કંદન તરફ એકાએક આકર્ષાય છે. બાળકને તે એકદમ ઉપાડી છાતી સરસું ચાંપે છે, અને પોતાની ક્ષણકાલીન અવગણના માટે આંખમાં આંસુ લાવી બાળકને સ્નેહના મહાસાગરમાં નિમજજીત કરે છે. માતૃસ્નેહ એકાએક ઉછળી ચાલે છે. ભાવની વૃદ્ધિ હાનિના આવા સ્વરૂપે આપણે અનેકવાર અનુભવીએ છીએ. કયા કાળે તે ભાવમાં ભરતી આવશે અને કયારે ઓટ આવશે તેનો કાંઈજ નિયમ નથી. બાળક માતાની નજીકમાં રમે છે. માતા ભરત શીવણનું કામ જરા દૂર બેસીને કરે છે. નેહભાવનો સાગર તદન શાંત અક્ષુબ્ધ છે. બાળક અને માતા બન્ને પિતતાના કામમાં પરોવાયેલા છે. બાળક ખસતું ખસતું માતા પાસે આવી કાંઈ નેહાર્થસૂચક અર્ધક્ટ વાક્ય માતાને સંબોધીને કહે છે. માતાના કર્ણમાં તે વાકયનો પ્રવેશ થતાં જ તેને તે અતિ મિષ્ટ લાગે છે, અને તેના સ્નેહભાવને મહાસાગર એકાએક ઉછળી આવી પિતાનું બધું કામ પડતું મુકી. બાળકને હાથમાં લઈ તેને હર્ષભેર રમાડવા લાગી પડે છે. એકજ પ્રેમસૂચક વાકયથી માતાનો પ્રેમ કુદકો મારીને બહાર નીકળી જાય છે. વળી પાછો ક્ષણ પછી તે ભાવ અદશ્ય થઈ માતા કામે લાગી જાય છે. આ પ્રકારે ભાવોના ઉછાળા અને વિલોપ, વૃદ્ધિ અને હાલ થયાજ કરે છે. જેમ વાયુથી જળસમૂહ નિરંતર તરંગિત અને ક્ષુબ્ધ રહ્યા કરે છે, તેમ ભાવોના વેગથી આત્મા નિરંતર ક્ષુબ્ધ રહ્યા કરે છે. નદીનું જળ એક ક્ષણે ધીર, સ્થીર, અચંચળ ગતિથી વહ્યા કરે છે, બીજી ક્ષણે વાયુને પ્રવાહ એકાએક તેને નૃત્યશીલ કરી મુકે છે. ભાવના આ પ્રકારના ભરતી ઓટથી આપણે આત્મા સર્વદા આંદોલિત રહ્યા કરે છે.
ભાવ જેમ પરિવર્તનશીલ, અને વૃદ્ધિહાનિયુક્ત હોય છે તેમ તેમાં સંક્રામ કતાનો ગુણ પણ હોય છે. અર્થાત્ એક હૃદયમાં ઉત્પન્ન થયેલે ભાવ બીજા હૃદયનો અધિકાર મેળવે છે. એકના હૃદયનો ઉત્સાહ બીજા અનેક હૃદયમાં સમાનભાવોને પ્રેરનાર થઈ પડે છે. એક વ્યક્તિનું સદનુષ્ઠાન દશના અંત:કરણને સ્પર્શે છે, અને તેઓ તેમાં ભાગ લેવા મંડી જાય છે. અને દેશના હૃદયમાં ઉત્પન્ન થયેલો વેગ

Page #22

૨પ
શ્રી આમાનંદ પ્રકાશ.
સેંકડેને તેવા ભાવયુક્ત કરી મુકે છે. જગતના મહાપુરૂષોએ પોતપોતાના સમયમાં જે મહાન વિલે ઉત્પન્ન કર્યા હતા, અને લાખો સ્ત્રી પુરૂષોને પિતાના આત્મસ્થિત ભાવથી રંગી નાખ્યા હતા, તેના મૂળમાં, આ ભાવની સંક્રામકતા સિવાય અન્ય કશું જ ન હતું. પ્રભુ મહાવીર કે બુદ્ધના હદયમાં, એક મહદ્ ભાવને પ્રચંડ શક્તિસંપન્ન વેગ પ્રકટ થયે. તેનો સ્પર્શ લાખ હદયને લાગે, તેઓ સર્વ તે તે ભાવના રંગથી રંગાઈને એક મહા ભાવથી આખા યુગને અંકિત કરેલ હતું.
સને ૧૮૫૭ ના મહાન બળવાના મૂળમાં પણ એક પ્રકારજ આ ભાવસંક્રામકતા સિવાય બીજું કશું કારણ ન હતું. એક જણે એવો ભાવ ફેલાવ્યું કે ભારતવાસીઓના ધર્મ અને જાતિ નષ્ટ કરવા માટે રાજકર્તાઓ ગાય અને ડુકરની ચરબીનો ઉપયોગ બંદુકની ટેટીમાં કરે છે, જેથી તેના સ્પર્શથી હિંદુ મુસલમીને ભ્રષ્ટ થાય છે. ચેપી રોગની માફક આ દુષ્ટ ભાવ લાખો ભ્રાન્ત સીપાઈઓના હદયમાં ફરી વળે અને તેના પરિણામે પ્રચન્ડ વિદ્રોહ જાગે. ભાવની સંક્રામકતાનું આથી સરસ ઉદાહરણ કયાં મળશે ?
એક કાલે સંક૯પ બળ સંપન્ન અમુક વ્યક્તિઓના હદયમાં એવો ભાવ જો કે દેશમાં સેંકડે દેરાસરો હાલ ચણાવવાની જરૂર છે, તેમણે એ ભાવને અનુસરતું કાર્ય શરૂ કર્યું, બીજા હૃદયે તે ભાવના રંગને આધીન થઈ તદનુસાર કાર્ય કરવું શરૂ કર્યું. જોતજોતામાં આખા સમાજમાં એ ભાવ ફરી વળ્યા. પરિણામે લાખ દેવાલયે ગામેગામ વગેરે સ્થળોએ નવા થયા, સમય જતાં તે વેગ બંધ પડ–ઓછો થયે અને કેટલેક સ્થળે તેને સમારવાના મનોભાવ પણ બીજા યુગમાં નજરે પડતા નથી. બીજા સમયે જ્ઞાન વિસ્તારની ભાવના જાગી. સેંકડે મનુષ્યના હૃદયમાં તેનું રાજત્વ થયું. એકેક ગ્રંથની સેંકડો નકલો લખાવા માંડી, ઠેકાણે ઠેકાણે તેના ભંડારો ભરાયા. જ્ઞાન વિસ્તાર એજ જીવનને પ્રધાન ઉદેશ હોવાનું આખા યુગને ભાન થયું. કાલક્રમે એ ભાવ નરમ પડયે. વળી કર્મકાન્ડ, અને આચાર અનુષ્ઠાનને ભાવ અમુક પ્રબળ અંત:કરણમાં જાગ્યું. તેની જવાળા આસપાસ સર્વના અંત:કરણને પશી ગઈ તેઓ પણ તેમાં સામીલ થઈ ગયા. અને સમયના પ્રવાહમાં તેની પણ શિથિલતા થઈ
આ પ્રમાણે ભાવના પરિવર્તન, હાનિવૃદ્ધિઓ, અને સંક્રામકતાઓ વ્યક્તિ અને સમાજ જીવનમાં નિરંતર ચાલ્યા કરે છે પરંતુ ભાવરાજ્યમાં જેમ આ પરિવર્તન આદિ ચાલ્યા કરે છે તેમ જ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં તેવું કાંઈ થતું નથી. વ્યક્તિ કે સમાજ જીવનમાં જ્ઞાનમાં પરિવર્તન, હાનિ, વૃદ્ધિ, કે સંક્રામકતા આવતી નથી. જ્ઞાન હંમેશા સ્થિર, ધીર અચંચળ અને ધીરે ધીરે વૃદ્ધિગત રહે છે. તેમાં ભરતી ઓટ આવતા નથી. તેમાં ચય ઉપચય કે ઉછાળા થતા નથી. ઓકસીજનવાયુને એક

Page #23

સમભાવ.
૫૫
અણું અને હાઇડ્રોજન વાયુના એ અણુ મળી એક જળ અણુ બંધાય છે તે જ્ઞાન થયા પછી તેમાં કાંઈજ ફેરફાર થવા પામતા નથી. તમે માંદા હા કે સાજા, જાગતા હા કે અર્ધ નિદ્રામાં હા તા પણુ જળના બંધારણમાં કયા તત્વ છે એમ પુછવામાં આવે તા તમે સર્વદા એકજ જવામ આપશે. દેશ કે કાળ પરત્વે જ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં ફેરફાર થતા નથી. તેમાં સંક્રામકતા પણ હાતી નથી. અલખત, ગુરૂ તરફથી શિષ્યને જ્ઞાન મળે છે પણ તે સક્રામકતા જન્ય નહી પણ શિક્ષાજન્ય છે. શિષ્ય પોતાની જ્ઞાનાપાઈની વૃત્તિને ગતિમાં મુકી તે દ્વારા જ્ઞાનના સંચય કરે છે. ગુરૂના હૃદયના ભાવેાના સ્પર્શથી જ્ઞાનાપલબ્ધિ થતી નથી, એ વાત ખરાખર સમજવી જોઇએ.
ભાવાના સ્પર્શથી આત્માને રજીત ન થવા દેવા, ભાવાના તરગથી આત્માને ક્ષુબ્ધ ન થવા દેવા, અને ભાવેાના ઉછાળાથી આત્માને અભિભૂત ન થવા દેવા. એ જ્ઞાન-જન્ય સમભાવ છે. તપ, સયમ અને સાધના દ્વારા આ સમભાવ પ્રાપ્ત કરવા એજ પરમ જ્ઞાનાપલબ્ધ છે. ભાવાની ચંચલતા વિરમ્યા પછી આત્માના શાંત મહાસ!ગરમાં રહેલુ અનંત જ્ઞાન, અનંત સત્ય-દર્શન, અને'ત સ્વરૂપાનંદ સ્વત: પ્રગટ થવા માંડશે. મનુષ્યે અત્યારે જેને જ્ઞાન સનાથી ઓળખે છે તે વસ્તુત: સત્ય જ્ઞાન નથી. તે માત્ર બુદ્ધિ આશ્રયી ક્ષયેપમિક આંશિક વિકાસ છે. આ આંશિક જ્ઞાનની પરિચાલનાથી મનુષ્ય પોતાના અભ્ય તર પ્રદેશમાં ગુપ્તપણે રહેલ મહદ્ સ ંભાવ્યતાનું દર્શન કરી, સાધનાના ખળથી તે છુપી શક્તિના પ્રવાહ જાગૃત કરે છે. અને તેમ થવામાં જે અંતરાયા, આવરણા, પ્રતિમ ધકે, વ્યવધાના અને વિઘ્ના રહેલા છે તેના નિર્ધાર કરી તેને એક પછી એક દૂર કરે છે. આ સાધના એ મુખ્યપણે ભાવ ગત ચાંચયથી આત્માને વિમુખ અને વિમુક્ત કરવામાંજ રહેલી છે. અર્થાત્ તેના રંગથી ન રંગાવુ, તેના ચાંચલ્યથી ક્ષુબ્ધ ન થવું, તેના અતિક્રમણથી અપરાજીત રહેવુ એ પ્રકારની એક સવિશેષ સામર્થ્ય યુક્ત, સમ ભાવવાળી, આત્મ-સ્થિતિ ઉપજાવવામાં છે.
સમભાવયુક્ત આત્મ-અવસ્થા એ દિવ્ય શક્તિ સ ંપન્ન અવસ્થા છે. તે લેાકેા મહુધા માને છે તેવી, ખળહીન, પ્રવૃત્તિહીન, નિશ્ચેષ્ટ અવસ્થા નથી, પરંતુ આત્માની સ્વરૂપગત શક્તિવાળી, શાંત સાત્વિક ગુણસંપન્ન પ્રમળ પ્રતાપયુક્ત અવસ્થા છે. તેના મૂળમાં રહેલા પ્રભાવ સ્થૂલ નથી તેટલા કારણથી તે ન્યૂન શકિતસંપન્ન નથી. પર ંતુ તેનુ મૂળ દિવ્યતામાં રહેલુ હાવાથી, તેના પ્રભાવથી તે વિશેષ તેજ યુક્ત છે. તે અવસ્થામાંથી ઉદ્ભવતા કાર્યો પણ તેટલાજ શક્તિપૂર્ણ અને વિશ્વવ્યાપી પ્રભાવવાળા હેાય છે. કેમકે તે કાર્ય તેના નાનકડા અહુ ભાવ પ્રસૂત હાતા નથી, પરંતુ તે અહુ ભાવની પછવાડે રહેલ પરમાત્મસત્તાના કુરણુ અને શક્તિથી પ્રેરાયલા હેાય છે, જે આત્માની ભાવ વિમુકત અવસ્થા અગર સમભાવ

Page #24

૨૫૬
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. યુક્ત સ્થિતિ પ્રકટેલી છે તેમનું જ્ઞાન તર્ક કે યુકિત જન્ય હોતું નથી, પણ સહજ અંતર્દુખ સ્વરૂપ જન્ય અને પ્રત્યક્ષ હોય છે, તેની ગતિ શંકાશીલ, ભીરૂ અને અધ
કુટ હોતી નથી. પરંતુ સુનિશ્ચિત, દ્રઢ અને સચોટ હોય છે. તે આત્માનું અંતદેશન પણ તેવુંજ પ્રત્યક્ષ, ઈશ્વર–ભાવ સંપન્ન હોય છે. જગત જ્યાં કાંઈજ પરિ. ણામ જોતું નથી ત્યાં તેવી અબાધિત અંતર્દષ્ટિ વ્યકિત સમાજ અને વિશ્વના ભાવિ પરિણામની ગતિ ચોકકસપણે નીહાળે છે. મહાન કવિઓ, રૂષિઓ, સમાજનેતાઓ, અને ઉદ્ધારક પુરૂષોએ આ સમ-ભાવ યુક્ત આત્મસ્થિતિ પ્રાપ્ત કરેલી હોય છે, અને તેનાજ પ્રભાવથી તેઓ ઈશ્વરી ભાવ અને શક્તિના સાક્ષાત સંબંધમાં આવી પિતાની મહત્તા મેળવી શક્યા હોય છે. જ્યારે મનુષ્યની સર્વ વાસનાઓ અને ઈચ્છાઓ વિરામ પામી જાય છે, કોઇપણ ભાવથી તે રંગાતો બંધ પડે છે, અનેક આંતરિક કોલાહલેની મધ્યમાં તે હિમાલયની માફક સ્થિર, ધીર, અચંચલ અને વીરતાપૂર્વક દઢપણે ઊભો રહી તેના તોફાનો ઝીલે છે, અને તેનાથી પરાજીત થયા વિના પોતાના સ્વરૂપમાં નિશ્ચલ રહે છે. અનંત સ્થળ સૂમ વિષયોથી ઉત્પન્ન થતી ભાવરાશિઓના મહા વિપ્લવમાં તે અડોલ અને અરંજીત, નિર્લેપ અને તટસ્થ રહે છે તે વખતે તેના આત્મામાં આ સમ-ભાવજન્ય અવસ્થા વિશેષનો ઉદય થે શરૂ થાય છે. આ સમ–ભાવની પ્રાપ્તિ પછી તેના જીવનમાં દિવ્યતા અને અતિ માનવતા પ્રકટ થાય છે. તે મનુષ્ય મટીને ઈશ્વરી ભાવયુકત થતો જાય છે. ટુંકામાં તે માનવ સૃષ્ટિમાં દેવ સમાન વિરાજે છે.
આપણે પ્રાકૃત મનુષ્ય નિરંતર બહારના વિષયના સંબધે હર્ષવાન કે શોક યુકત રહીએ છીએ. બહાર જેવી હવા વાય તે પ્રકારની આપણી આંતર અવ
સ્થા નિર્માય છે. નિરંતર ભાવના હીંચકામાં ઝુલતા રહીએ છીએ; ક્ષણમાં પ્રસન્ન ક્ષણમાં અપ્રસન્ન, ક્ષણમાં હાસ્ય, ક્ષણમાં વિષાદ, ક્ષણે સુખાનુભવ, ક્ષણે દુખાનુભવ, એવી ભાવપરંપરામાં આપણી જીવન નૌકા ડોલ્યા કરે છે. આ અવસ્થા એ બાળકની અવસ્થા છે. બાળકો નાની નાની શુદ્ર વસ્તુઓ સંબંધી નિરંતર હર્ષ, વિષાદ, સુખ, દુ:ખ, ઉલ્લાસ, અવસાદ અનુભવ્યા કરે છે. બે બાળક રમત હોય અને તેમાં એકના હાથમાં મીઠાઈનો કકડા હોય અને બીજાના હાથમાં તે ન હોય તે એકને હર્ષને અવધિ હોતો નથી અને બીજું બાળક મહાદુખનો ભંગ કરે છે. બે બાળકો ચાલતા હોય તેમાં એક જણને એક નાનું સરખે કાચનો કટકો જડે છે, બીજે તે ઝુટાવીને જેવા માગે છે, પેલું બાળક તે કાચ પિતા માટે રાખવા માગે છે. બંને જણ મારા મારીએ આવે છે, એક બીજાને બટકા ભરે છે, રોવા માંડે છે, રસ્તે ચાલનાર તેમને છોડાવા પ્રયત્ન કરે છે છતાં જાણે એક મહા રાજ્યની વહેંચણીનો ભારે પ્રશ્ન હોય તેટલી ગંભીરતાથી બાળકો પોત પોતાને મમત નીભાવે છે. રસ્તે ચાલનારાને

Page #25

સમભાવ,
૨૫૭
આશ્ચર્ય થાય છે કે એક કાચના કટકા માટે આ બાળકે શા માટે આટલે વૈર વિરોધ અને કલેશાનુભવ કરતા હશે? તમને પિતાને પણ બાળકનું આ દ્રઢ યુદ્ધ જોઈ જે વિષય સંબંધે આટલે ભાવાવેશનો પરિચય તેઓ આપે છે તે સંબંધે હાસ્ય આવ્યા વિના નહીં રહેતું હાય.
પણ શું તમે એમ માને છે કે આ બાળકો કરતાં તમારી સ્થિતિ વધુ જ્ઞાન યુક્ત છે? તમારામાં અને બાળકમાં ફક્ત તફાવત એટલેજ છે કે તમે જરા વયે વૃદ્ધ છો અને તમારા ભાવાવેશની અને જે વિષય સંબંધી તમે હર્ષ શેક કરે છો, તેના તુચ્છપણ વિષે હાસ્ય કરનાર કે મશ્કરી કરનાર કોઈ નથી. કેમકે તમારી આસપાસના બધાજ મનુષ્યો એક સરખા અ૮૫ વિકાસ અને શુદ્ર વૃત્તિવાળા છે પરંતુ જ્ઞાનવાનની દ્રષ્ટિમાં તમે કે અમે ઉપરોકત બાળકો કરતાં સહેજ પણ ચઢીઆતા નથી. આપણા રાગ-દ્વેષ, હર્ષ–શક અને ભાવના ઉછાળા એ જ્ઞાનવાની દ્રષ્ટિમાં બાળ ચેષ્ટાઓથી અધીક કાંઈ જ નથી. કેમકે જે પદાર્થો સંબંધે એ ભાવેનું સેવન બહુધા થાય છે તે પદાર્થો નિસાર, ક્ષુદ્ર અને માનવજીવનની પારમાર્થિક ઉન્નતિ, અભિવૃદ્ધિ અને વિકાસ સાથે સંબંધ રહિત હોય છે. આપણું આંતરિક ઉન્નતિ અને કલ્યાણ સાથે સ્થળ વિષ જેટલો સંબંધ હોય છે તેટલી જ તેની વાસ્તવિક ઉપયોગીતા છે. બાકી જેટલા અંશે સ્થળ વિષયે આપણી સ્વાર્થ વાસનાને પરિતૃપ્ત કરે છે, આપણી અહંવૃત્તિને પોષે છે, અને આપણું ભોગ વિલાસની જ્વાળામાં આહૂતિ આપે છે તેટલે અંશે તે આપણું અધોગતિ કરનારા અને દુશ્મન રૂપ છે.
આ હર્ષ શોક, ઉલ્લાસ અવસાદ, સુખ દુખ, રાગ દ્વેષ, આદિ દ્વોના ભાવ તરંગો જે નિરંતર આપણું હૃદયમાં ઉપરોકત ત્રણ અવસ્થામાં રહ્યા કરે છે અર્થાત્ જેમાં સર્વદા પરિવર્તન, હાનિ વૃદ્ધિ અને સંક્રામકતા ચાલ્યા કરે છે તેની અસરથી મુકત થઈ આત્માની સમ–ભાવ યુકત અવસ્થા પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ શું છે એમ પુછવામાં આવે તે તેને ઉત્તર આ રહ્યો.
પ્રાણી માત્રના અત્યંતર પ્રદેશમાં, તેના અભિમાનીના અંતરાળમાં, તેના પ્રાણના પ્રાણરૂપે, મનના મન રૂપે, આત્માના આત્મારૂપે, મન, પ્રાણુ ચૈતન્ય એ સર્વને તેને રૂપે નિભાવનાર, તેમને શકિત આપનાર એક મહા સત્તા, પરમાત્મા સત્તા, વિરાજમાન છે. જે મહાસત્તા, આ અનંત સૃષ્ટિઓ ઝહ, તારા, નક્ષત્ર, નદી, સમુદ્ર, પર્વતે આદિને પોતપોતાની નિયત કક્ષામાં સ્થિર રાખી, તેમને પોત પોતાના કાય પ્રદેશમાં પ્રવૃત્ત રાખે છે, તેજ મહાસત્તા ભૂત માત્રના ગૂઢતમ પ્રદેશમાં વિરાજમાન રહીને આપણું જીવનને ચલાવે છે. તે સત્તા અનંત, અક્ષય, શાશ્વત,

Page #26

૨૫૮
શ્રી આત્માનદ પ્રકાશ.
''
આનંદ રૂપ, રસરૂપ છે. જેને આપણે હું ” તરીકે ઓળખીએ છીએ તેના મૂળમાં પણ તેજ સત્તા છે. તે પણ * આપણા હું ” ના વિષય થઇ શકતી નથી. એ પરમ તત્વ પ્રત્યે શ્રદ્ધા, પ્રીતિ અને ભકિત રાખવી જોઇએ, તેની અમેઘ સહા યની પ્રાર્થના કરવી જોઇએ. મનુષ્ય પેાતાના વિકાસ અને ઇશત્વ એ મહાસત્તાની કૃપા અને શકિતથીજ પ્રાપ્ત કરી શકે. મનુષ્ય પોતાની ક્ષુ શકિતથી પાતાના ઉદ્વાર કરી શકે તેમ નથી. એ પરમ સત્તા આપણા સર્વના આત્મામાં ન્યૂનાધિક અશે જાગૃત છે. એ આપણા અંતરાત્મા દ્વારા નિરંતર આપણુને પોકારી રહ્યો છે કે “તું મારા તરફ વળ, વિષયેાની આસકિત ત્યજ, તારૂં સર્વસ્વ મને અપી દે. મારી આજ્ઞા પ્રમાણે ચાલ, મારી આજ્ઞાનેજ તું ધર્મ માન, બીજા બધા ધર્મો ત્યજી દઈને તું મારા શરણે આવ. હું તારા ઉદ્ધાર કરીશ, પણ તું તારી વ્યકિતગત ઇચ્છા મારી મહાઇચ્છામાં મેળવી દે. અર્થાત મારી ઇચ્છાને તુ તારી ઇચ્છા કર. આ મધુર વાણી કેાઇવાર શાંત પ્રવાહે, કાઇવાર ઉદ્યમ વેગે આપણા સના અંતર પ્રદેશમાંથી નીકળ્યા કરે છે. આપણે આપણા વૈષિયક ખેંચાણથી મુકત થઇ તે પરમાત્માના ચરણમાં વિરમવું જોઇએ, તેને આળખવા જોઇએ, તેના પ્રત્યે ભકિતભાવ વધારવા જોઇએ, અને તેની આજ્ઞા પ્રમાણે કાર્ય કરવા જોઇએ. આ પ્રકારે આપણી જ્ઞાન વૃત્તિ, પ્રેમ વૃત્તિ અને કાર્ય કિતને ફલિતાર્થ કરવા ઘટે; તે પ્રમાણે કરતા કરતા કાળક્રમે આપણી અહુતાની ભાવનાઓ, ક્ષુદ્ર સ્વાર્થ વાસનાએ અને રાગદ્વેષના ક્રૂઢો ઢીલા પડતા જશે. અને આપણા આત્મા ઉપર આવતી દ્ર-ભાવાની ભરતી આટા આત્મા સાથે અથડાઇને કાંઇ પણ અસર કર્યા વિના હિમાલય ઉપર અથડાતા છતાં તેને લેશ પણ ચલિત કર્યા વિના પસાર થતા વાવાઝોડાની પેઠે ચાલ્યા જશે. સર્વ અવસ્થાએ, સંચાગે! અને પરિસ્થિતિ વચ્ચે તે એક નિશ્ચલ દૃઢ અપ્રતિહત અને અપરાજીતપણે સ્થિર રહી શકશે.
પરંતુ આ કાર્ય સિદ્ધિ માટે જરૂરની શકિત મનુષ્યને નથી, તે તેણે તેના અંતરના નિગૂઢ પ્રદેશમાં રહેલા અનંત શિકતવાન, જ્ઞાનવાન, પરમકારૂણિક પિતૃ સ્વરૂપ પરમાત્મા પાસેથી મેળવવી જોઇએ. મનુષ્યની ઇચ્છા અને માગણીનીજ ફકત અપેક્ષા છે. તે સાચા દીલથી માગે તેટલીજ વાર છે. પરમાત્મા સર્વના અંતરમાં એ ઇચ્છા અને તેની આવશ્યકતાનું ભાન પ્રકટાવા એવી પ્રાર્થના છે.
અધ્યાયી.

Page #27

જય મહાવીર'! જય મહાવીર !
જય મહાવીર ! જય મહાવીર !
( વીર વિજય છઃ )
જય
જય મ્હારા જૈના વીરા !
શત્રુંજય પત્તુ કાજ અધીરા, આવા ધર્મ ધજા લઇ હાથ, આજે કરવાં છે કેસરિયાં, ગરાવા સૈા એકી સાથ;
જય મહાવીર ! જય મહાવીર ! આવા, વીર પ્રભુના પુત્રા,
આપણુ ધમ નીતિના સુત્રા, રગરગમાં રેડે નવનર. સર કરવા સિદ્ધાચળ જીરા, કરવા કુસંપને ચકચૂર, જય મહાવીર ! જય મહાવીર ! જ્યાં જુગ જુનાં દહેરાં રાજે,
દેવ–દુદુભિ નાખત વાજે, જ્યાં લાધે મુક્તિના પથ; જ્યાં આપણા શાસન, કીતિને લક્ષ્મી છાજે છે જયવંત. જય મહાવીર ! જય મહાવીર ! જયવતા જગ-તીર્થં પ્રતાપે,
ડગલે ડગલે શુચિતા વ્યાપે, પગલે પગલે પુન્ય પ્રકાશ; રગરગમાં વીરતા ઉછળાને, ગર્જનથી ગજવા આકાશ, જય મહાવીર !
નવ દાઝે ?
થાતી અવગત જોતાં આજે, આપણુ રાજવીરને હાથ ! રાજ્ય નીતિ ને બુદ્ધિ જગવા ઉત્તમ, અંતરમાં જગનાથ ! જય મહાવીર ! જય મહાવીર ! શી રીતે કેસરિયાં કરશે! ?
જય મહાવીર ! વીરા ! હૈયા શું
૨૫૯
૨.
3
૫
શુ હિંસત્વ તમેા ઉર ધરશે! ? જ્યાં જૈનત્વ પોષતુ પ્રાણ; અંતર અરિએને હણુશે! તે હૃદયે હૃદયે તીથ પ્રમાણ, જય મહાવીર ! જય મહાવીર !
જુએ છઠ્ઠી કડી. (અતરના શત્રુ ક્રોધ, માન, માયા વગેરે કષાયાને હણવા તે રૂપી કેસરીયા કરવા.)

Page #28

૨૬૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
વીરા ! સત્ય, દયા, તપ ભાવે, વિયેદ્રાણું લઈને આવે, કુંકુમ થાળ અને વરમાળ; કરી તિલેક આરોપણ કરશે, થાશે જગમાં જયજયકાર,
જય મહાવીર ! જય મહાવીર !
શુરા ! બિરદ આપણા પળજે ! શત્રુંજયને વિજોગ ટાજો ! વીરશાસન વર્તો જ્યવંત ! કરતા પુષ્પવૃષ્ટિ ઉચ્ચરજે કોટી દેવો જય અરિહંત— –જય મહાવીર ! જય મહાવીર !
વજેચંદ લક્ષ્મીચંદ શાહ-વાંસદા) –- 02 -—
પ્રકીર્ણ
દેસERS, ASSISTAN આખરે જેનેતર સાક્ષરે જે જૈન ધર્મ અને તેના મહાન પુરૂષોની વિના કારણ નિંદા કરી સત્ય સાહિત્યને ધ્વંસ કરેલ છે, તે મી. મુન્સીના લખાણ માટે જૈન સમાજ ખળભળી ઉઠી છે અને જેકે લાંબી મુદતે તેમ થયાં છતાં અવસર ઉચિત પ્રોટેસ્ટ ઉઠાવેલ છે. અમેએ ગયા અને કમાં સુવર્ણ માળા માસિકમાં આવેલ “ઝમોરના લેખ માટે અમારા વિચારો આવા લખાણ લખનારાઓ માટે શું કરવું તે જણવ્યા હતા, અને ત્યારબાદ થોડા દિવસ પછી મુંબઈ શહેરની શ્રી જેન વેતાંબર કેન્ફરન્સ, શ્રી માંગરોળ જેન સભા-શ્રી જેન સ્વયં સેવક મંડળ, પાલણપુર જેન મંડળ, પાટણ જૈન મંડળ, શ્રી સ્થંભતીર્થ જૈન મંડળ આદિ સંસ્થાઓ તરફથી બે જાહેર સભા, પ્રથમ શેઠ છોટાલાલ પ્રેમજીભાઈ તથા બીજી ઝવેરી મોહનલાલ મગનભાઈના પ્રમુખપણું નીચે મળી હતી, તે માટે ઠરાવો થયા હતા. શ્રી જેન વેતાંબર કોન્ફરન્સ મી. મુન્સી સાથે સભ્યતા પૂર્વક તે માટે પત્રવ્યવહાર ચલાવ્યો હતો, તે માટે વાટાઘાટ કરવા મુદત પણ આપવામાં આવી હતી. ગુજરાતનો નાથ, પાટણની પ્રભુતા, રાજાધિરાજ અને ગુજરાતના જ્યોતિધર ગ્રંથમાં જૈન ધર્મ અને મહાન પુરૂષની કરેલી નિંદા માટે દિલગીરી બતાવી ફરી તેવું કાંઈ પણ ન લખે તે માટે કરેલી સુચના તે પત્રમાં જણાવ્યા છતાં, મી. મુન્સીએ તેને એવો જવાબ આપે છે કે તે પત્રકે જેને સમાજની દુખાએલ લાગણીની ગણના પણ કરી નહિં. જેથી તે બે સભાઓમાં થયેલ ઠરાવ પ્રમાણે તેમના પુસ્તકા યુનીવરસીટીમાં નહિં દાખલ થવા માટે શ્રી જેન કોન્ફરન્સ ઓફીસે કરેલ ઠરાવ, તેમજ ધારાસભામાં મેમ્બર થવા માટે મી. મુન્સીને જેન ગ્રેજ્યુએટ મત ન આપવા માટેની સૂચના અને છેવટે કાયદેથી પગલાં લેવા માટે કરેલા ઠરાવ માટે અને તે તે સંસ્થાઓને ધન્યવાદ આપીયે છીયે, અને દરેક શહેરમાં જૈન સંઘની જાહેર સભાઓ મેળવી શ્રી જેન કોન્ફરન્સ ઓફીસે લેખિત સુચનાઓને મોકલી છે, તે પ્રમાણે કરવા દરેક ગામના સંઘોને અમો પણ વિનંતિ કરીએ છીએ.

Page #29

આત્માને ઉપદેશ. ગુજરાતી જ્ઞાનકોષ અને તેમાં સુધાર કરાવવાની આવશ્યકતા.
કેટલાક વખત પહેલાં પુના શહેરમાં એક વિદ્વાને મરાઠી જ્ઞાનકેષ પ્રક્ટ કરેલ છે, તેમાં જેનો સંબંધી કેટલુંક ખાસ લીધેલ છે. જે પ્રક્ટ કર્તાના જૈન ધર્મના અભાવે કેટલીક ભૂલે સુધારવા જેવી રહી ગઈ છે. તેના લેખકને જૈન વિદ્વાન મદદ આપે તે પોતે બીજી આવૃતિમાં સુધારો દાખલ કરવા ઈછા ધરાવે છે, હવે એજ મરાઠી કોષના કર્તા ગુજરાતી જ્ઞાનકેપ તૈયાર કરે છે, કેટલાક ફેર્મ પણ છપાયા છે, મૂળ મરાઠી કેષ ઉપરથી સુધારા વધારા સાથે અનુવાદ થતાં કેટલીક ભૂલે રહી જવા સંભવ છે, જેથી જૈન સંસ્થાઓ અને શ્રી જેન કેન્ફરન્સ મુંબઈ એફીસે તેમની સાથે પત્ર વ્યવહાર ચલાવી તેમાં જૈન ધર્મના પારિભાષિક શબ્દો અથવા કોઈપણ વિષય માટે જે ભુલ હોય તે સુધરાવવા પ્રયત્ન કરવા જરૂર છે, આ પ્રમાણેની સુચના પુનામાં બિરાજમાન મુનિરાજશ્રી દર્શનવિજજી મહારાજ જણાવે છે અમોએ તે માટે પત્ર તે કેષના પ્રકટ કર્તાને લખે છે. શ્રી કોન્ફરન્સ મુંબઈ ઓફીસના ૨. જનરલ સેક્રેટરી સાહેબે તે માટે પત્રવ્યવહાર કરશે. એવી નમ્ર સુચના કરીયે છીયે.
( પત્ર વ્યવહાર કરવાનું ઠેકાણું. રા. ર ગુજરાતી જ્ઞાનમેષના તંત્રી અને મેનેજર.
નં. ૮૪૧ સદાશીવ પિંઠ—પૂના સી ટી.
શ્રી શત્રુંજય યાત્રા શરૂ થવા માટે તપશ્ચર્યા.
શ્રી સિદ્ધાચલજીની યાત્રા ખુલ્લી કરવાના ધ્યેય માટે એક મારવાડી યતિશ્રી મોતીલાલજીએ છેલ્લા બે માસથી માત્ર રોટલો અને પાણુ ઉપર રહેવાની તપશ્ચર્યા શરૂ કરેલ હતી. દરમ્યાન થોડા દિવસ પહેલા તે પણ બંધ કરી દશ ઉપવાસનો ઉગ્ર તપ કર્યો હતો, જો કે તે વખતે એમ લાગતું હતું કે એ યતિ મહારાજ કદાચ જ્યાંસુધી શજયની યાત્રા ફરી શરૂ નહિં થાય ત્યાંસુધી ઉપવાસ ચાલુ રાખશે તેમ લાગતાં અનેક શ્રદ્ધાળુ મનુષ્યો ઉપવાસને બદલે માત્ર આયંબિલથી સંતોષ માનવા વિનવતા હતા. છેવટે અગ્યારમે દિવસે ઉપવાસથી મુક્ત થઈ આયંબીલની તપશ્ચર્યા પ્રથમ મુજબ શરૂ કરેલ છે. તેમની સાથે તેમના ભકત શેઠ સિદ્ધિકરણજીએ પણ ઉપવાસ વગેરે કરે છે. યતિ મહારાજ કોઈ સાથે બેલતા નથી. માત્ર ઇશારનથી વાત કરે છે, તપ સાથે તેઓશ્રી આ દિવસ ધ્યાનપણ કરે છે, શ્રી શત્રુંજય તીર્થની ફરી યાત્રા શરૂ થવા, અશાંતિ દૂર થવા અને કર્મ યોગે જૈન સમાજને ઉભું થયેલ અંતરાય કમ દૂર થવા અનેક ત્યાગી મહાત્માઓ અને શ્રદ્ધાળું શ્રાવક વર્ગ વગેરેના ધ્યાન અને તપની જ જરૂર છે. પરમા માની કૃપાથી ધ્યાન અને તપના બળે તે યાત્રાને લાભ જલદી પ્રાપ્ત થાઓ એવી પરમાત્મા પાસે પ્રાર્થના કરીયે છીયે.

Page #30

૨૬૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
વર્તમાન સમાચાર.
તા. ૧૮-૩-૭ ના રોજ મુંબઈ માંગરોળ સભાના હોલમાં મી. મુન્શીના કેટલાક વાંધા ભરેલા લખાણ સંબંધે વિચાર કરી યોગ્ય ઠરાવ કરવા જેનોની જાહેર સભા મોટી સંખ્યામાં શ્રી જેન વેતાંબર કોન્ફરન્સ, જોન એસોસીએશન ઓફ ઇંડીયા “શ્રી” માંગરોળ જેન સભા આશ્રય નીચે બોલાવવામાં આવી હતી. પ્રથમ જૈન શ્વેતાંબર કોનફરન્સના જનરલ સેક્રેટરી રે. મકનજીભાઈએ સભા બોલાવવાને હેતુ કહી બતાવ્યા બાદ રા. રા. શેઠ છોટાલાલ પ્રેમજીભાઈને પ્રમુખસ્થાન લેવા વિનંતિ કરી હતી. પ્રમુખશ્રીએ ટુંક વિવેચન કરતાં જેનોની લાગણી કેવી દુખાઈ હતી તે જણાવ્યું હતું. મુશીના પુસ્તકો સંબંધે વિચાર કરી રીપોર્ટ કરવા કોન્ફરન્સ નીમેલ કમીટીનો રીપોર્ટ તથા મશી સાથે થયેલે પત્ર વ્યવહાર રજુ કરવામાં આવ્યો હતો. બાદ નીચેના જે ઠરાવો સર્વાનુમતે પસાર થયા તે માટે તે ઉપર જુદા જુદા વકતાઓએ પિતાની લાગણી પ્રદર્શિત કરી હતી. તાઃ ૧૮-૩-૨૭ શુક્રવારની જાહેરસભામાં સર્વાનુમતે પસાર
થએલા ઠરાવો. ૧ આજેજ મળેલી જેનોની જાહેર સભા ઠરાવે છે કે, મી. કયાલાલ માણેકલાલ મુનશીએ પિનાના પુસ્તકમાં દાખલા તરીકે “પાટણની પ્રભુના -ગુજરાતનો નાથ-રાજાધિરાજ-ગુજરાતના ધરો”ગેરેમાં જેનધર્મ તથા ધર્મગુરૂઓ તેમાં ખાસ કરીને કાલકાલ સર્વસ શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય અને અહિસિક જૈન મહાપુરૂષેપર અસત્ય અને અણઘટતા આક્ષેપ કરી જેનોના મહાપુરુષોની લાગણી અત્યંત દુભવી છે. તે માટે આ સભા પિતાનો તિરસ્કારપુર્વક સુખને વિરોધ જાહેર કરે છે. દરખાસ્ત-મી. ઓધવજી ધનજીશાહ, ટી-શેઠ મણીલાલ
મકમચંદ, અનુમોદનમી. સાકરચંદ માણેકચંદ ઘડીઆળી. ૨ શ્રી જેન વેનાંબર કોન્ફરન્સે ભી મુનશીને આવા વાંધા ભર્યા લખાણે લખી જેન કામની
લાગણી દુભાવી છે તે માટે દિલગીરી જાહેર કરવા અને ભવિષ્યમાં તેવાં લખાણ લખશે નહિં અથવા પ્રકટ કરશે નહિં તેવી ખાત્રી આપવા માટે પૂરતી તક આપવા છતાં તેમણે તેમ કર્યું નહિ તેથી આ સભા એ ઠરાવ કરે છે કે જ્યાં સુધી મી: મુનશી સતાકારક જવાબ તથા ઉપરોક્ત પ્રકારની ખાતરી આપે નહિં ત્યાં સુધી વિરોધની નિશાની તરીક જેને મતદારોએ મી. મુનશીની તરફેણમાં મત આપવો નહિ તેમ કાઈપણ જેને તેમને મત મેળવી આપવામાં સીધી કે આડક્તરી રીતે મદદ કરવી નહિ......દરખાસ્ત-શેઠ લલુ
ભાઈ કરમચંદ દલાલ. ટેક-શેઠ સારાભાઈ મગનભાઈ મેદી. ૩ મી. મુનશી પાસેથી-સતિષકારક જવાબ તથા ખાત્રી મેળવવા માટે કોન્ફરન્સે જે પગલાં
ભય છે. તેને આ સભા સંપૂર્ણ ટેકો આપે છે અને વિનંતી કરે છે કે આ બાબતમાં જયાં સુધી સતિષકારક નીવેડે ન આવે ત્યાં સુધી તે દિશામાં દરેક પ્રકારની હિલચાલ ચાલુ રાખવી તથા જરૂર જણાય તો કાયદેસર પગલાં પણ લેવાં. દરખાસ્ત શેઠ લલુભાઈ ગુલાબ ચંદ ઝવેરી. મો-મી. ઉમેદચંદ દોલતચંદ.

Page #31

આધ્યાત્મિક બલ. મુંબઈ યુનિવર્સીટી અને સરકારી કેળવણી મંડળ તરફથી લેવાતી જુદી જુદી પરીક્ષાઓ તે માટે પાઠ્ય પુસ્તકે તરીકે જે સમાજની લાગણી દુઃખવનારા અને વાંધા ભર્યા લખાણોથી ભરેલાં મી. મુનશીનાં પુસ્તકે પૈકી “પાટણની પ્રભુતા-ગુજરાતનો નાથ–રાજાધિરાજઅને ગુજરાતના જ્યોતિર્ધર” માંથી કોઈપણ પુસ્તક પાઠ્ય પુસ્તક તરીકે દાખલ કરવા તરફ આ સભા સખ્ત વિરોધ જાહેર કરે છે. દરખાસ્ત-શેઠ વીરચંદ પાનાચંદ. ટંકા-ડે. મેહનલાલ હેમચંદ. અનમેદન–શેઠ મેહનલાલ મગનલાલ ઝવેરી.
શહેર ભાવનગરમાં જાહેર સભા. તા. ૨૮-૩-૧૯૨૭ ના રોજ શ્રીયુત જીવરાજભાઈ ઓધવજીના પ્રમુખપણ નીચે જેનોની જાહેર સભામેટા દેરાસરજીમાં મળી હતી. - ૧ મી. મુશીના જેનો વિરૂદ્ધના અયોગ્ય લખાણેને અંગે વિરોધ દર્શાવતા ઠરાવ વોરા ખાન્તિલાલ અમરચંદે મુક્યો જેને માસ્તર માણેકલાલ નાનજીભાઈના અનુમોદનથી પસાર કરવામાં આવ્યું, બીજે ઠરાવ કોનફરન્સ ઉપાડેલ આ પ્રશ્નને અંગે અભિનંદન આપતો ઠરાવ ગાંધી વલ્લભદાસ ત્રિભુવનદાસે મુક્યો અને જેને શાહ ફતેચંદ ઝવેરભાઈએ ટેકો આપતાં પસાર કરવામાં આવ્યું. મી. મશીના પુસ્તકા યુનીવરસીટીમાં નહિ દાખલ કરવાની મતલબનો ઠરાવ પ્રમુખ સ્થાનેથી મુકવામાં આવ્યો જે ત્રણે સર્વાનુમતે પસાર કરવામાં આવ્યા હતા.
૨ મલંદ-મુંબઈ નિવાસી શાહ ઝવેરભાઈ રામજીએ શ્રી શત્રજયના સંબંધે અસંબંધ અને વિચિત્ર તેમજ અવિચારી હેન્ડબોલ હાલમાં પ્રકટ કરે છે તે સંબંધમાં વિચાર કરવા શ્રી તપાસંધ, શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા શ્રી જૈન ધર્મ પ્રસારક સભા, શ્રી લેવા સંધ અને શ્રી સ્થાનકવાસી જૈન સંધની એકત્ર યોજનાથી ઉપરોક્ત મુનશી પ્રકરણને અંગે મળેલી સભા સમક્ષ આ સવાલ પણ રજુ થયો હતો. ઝવેરભાઈ રામજીના તે ગાંડાઈ ભરેલા, અને સ્વપ્નને નામે વિચિત્ર કરેલા લખાણ સામે સખ્ત આ સભામે વિરોધ જાહેર કર્યો હતો. અને આ તીર્થના હકને કાંઈપણ નુકસાન થાય તેવું લખાણ લખવા કે હિલચાલ નહી કરવા ઠરાવ થતાં તેઓ કુલ વતની ઉમરાળાના હોવાથી ત્યાંના શ્રી સંઘને આ ઠરાવ મોકલી આપવા પ્રમુખશ્રીને સત્તા આપવામાં આવી હતી. ( ૩ તા. ૧-૪-૧૯૨૭ ના યાત્રાત્યાગના દિવસે અત્રેના શ્રી સાથે શું કરવું તેનો નિર્ણય થો હતો.
શહેર ભાવનગર જૈન કેમની જાહેર સભા. તા. ૧–૪–૧૯૨૭ આજરોજ પરમ પવિત્ર શ્રી સિદ્ધાચળ તીર્થની યાત્રાત્યાગ કર્યાને એક વર્ષ પુરૂ થતાં યાત્રાના વિરહ દુભાયેલી લાગણીઓ પ્રદર્શિત કરવા મોટા દેરાસરથી શ્રી ચતુવિધ સંધ (સાધુ, સાધ્વી મહારાજ અને શ્રાવક શ્રાવિકાને સમુદાય) સવારના ૯ વાગે શહેરના મુખ્ય લત્તાઓમાં ફરી દાદાસાહેબ મંદિરમાં ગયું હતું, જ્યાં પટના સમક્ષ દર્શન કરી યાત્રાત્યા ગના નિર્ણયને બહુમાન પૂર્વક વળગી રહેવા અને આગળ લડત ચલાવવા સુચનાઓ થઈ હતી. છેવટે ચૈત્યવંદન કરી સૌ વિખરાયા હતાં.
રાત્રિના સવા આઠ વાગે મોટા જિનાલયમાં જેનોની એક જાહેર સભામાં આ શહેરના નગરોડ પ્રભુદાસ ભગવાનદાસ પ્રમુખપણા નીચે મળી હતી. પ્રથમ પ્રાર્થના ચા બાદ જુદા

Page #32

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
જુદા વક્તાઓએ તીર્થભકિતની લાગણીઓ ભાષણ દ્વારા રજુ કરી હતી. અને જ્યાં સુધી આપણે સફલતા ન પામીએ ત્યાંસુધી યાત્રાત્યાગના ઠરાવને પ્રેમ પૂર્વક શાન્તિમય માર્ગે વળગી રહેવા, રાવો ચાલુ રાખવા અને અંતઃકરણ પૂર્વક શાન્તિના માર્ગે લડત ચલાવવા વગેરે માટે વિવેચન થયા હતા. છેવટે પ્રમુખશ્રી જૈનેતર હોવા છતાં આ તીર્થ પ્રત્યે પોતાની લાગણી અને જેની દુખાયેલી કામ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ બતાવી હતી. આજે પાખી પાળવામાં આવી હતી અને યથાશક્તિ સર્વેએ આયંબીલ વગેરે તપશ્ચર્યા કરી હતી.
શ્રી મહાવીર પ્રભુની જયંતી. ચિત્ર સુદ ૧૩ બુધવારના શ્રીમાન મહાવીર પ્રભુના જન્મ દિવસના રોજ શ્રી વિજયધર્મ પ્રકાશક સભા–ભાવનગર તરફથી શ્રી વીર પ્રભુની જયંતી ઉજવવાનો એક મેળાવડે અત્રેની કાલેજના પ્રોફેસર રા. હનુમંતરાવ ભીડે સાહેબના પ્રમુખપણ નીચે શ્રી ત્રિભુવનદાસ ભાણજી જૈન કન્યાશાળામાં દિવસના નવ વાગે થયો હતો, વકતાઓ, પંડિતવર્ય સુખલાલજી ભાઈ, રા. સીંહપ્રસાદ ભટ, રા. સુશીલ, રા. અમૃતલાલ દાણી વગેરેએ અને છેવટે પ્રમુખશ્રીએ વિદ્રત્તા પૂર્ણ વિવેચનો કર્યા હતા. પંડિત સુખલાલજીનું વિવેચન એક કલાક પણ સુંદર, સચોટ અને અસરકારક ચાહ્યું હતું. બીજા જૈનેતર વિદ્વાન છતાં આકર્ષક ભાષણ આપ્યાં હતા. રાત્રિના દાદાસાહેબ મંદિરમાં શ્રી મહાવીર પ્રભુની આંગી રચાવા સાથે ભાવના કરવામાં આવી હતી. મેળાવડા કરનાર સંસ્થાના પ્રમુખ, સેક્રેટરી તથા કાર્યવાહીના ઉત્સાહ માટે તેઓ ધન્યવાદને પાત્ર છે એમ કહેવું પડે છે.
શ્રી જૈન શ્વેતાંબર કોન્ફરન્સ.
આવતું અધિવેશન. આ કોન્ફરન્સનું તેરમું સામાન્ય અધિવેશન મારવાડમાં સજત મુકામે મળવા માટે ખાસ અધિવેશનની બેઠક વેળાએ સોજિત તરફથી રા. શ્રીયુત હીરાલાલ સુરાણુએ આમંત્રણ આપ્યું હતું જે સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. આ અધિવેશન માટે પ્રાથમિક કેટલાક ઉહાપોહ થયો અને તે
વેશનને અંગે સોજત જેવા સ્થળે કેટલીક સગવડાની ખાસ જરૂરીઆત અમને માલૂમ પડી હતી. આ ઉપરથી જોધપુરના નામદાર મહારાજા સાહેબને અત્રેથી એક રેપ્રીઝેન્ટેશન તા. ૧૭ મી જાન્યુઆરી ૧૯ર૭ ના દિને મોકલવામાં આવ્યું હતું, જેમાં કેટલીક જરૂરીઆતો પૂરી પાડવા માટે તે નામદારને વિનંતિ કરવામાં આવી હતી. ઉકત રેપ્રીટેશનને જવાબ ધાર્યા કરતાં ઘણે મેડ એટલે કે ગઈ તા. ૧-૪-૨૭ ના નં. ૬૫૫ ને આ સંસ્થાને તા. ૩-૪–૧૭ ના રોજ મલ્યો છે. જેમાં નામદાર મહારાજા સાહેબે લગભગ બધી માંગણીઓ સ્વીકારી છે. તે બદલ તેઓથી આભાર માનવામાં આવે છે. જણાવવામાં આવેલા ઉકત પ્રત્યુત્તરમાં સજન એશનથી સાજત ગામ જે આશરે ૬-૭ માલ્ફ દૂર છે તે વચ્ચેનો રસ્તો ખરાબ થઈ ગએલો હોવાથી તેનું સમાર કામ જે ઝડપથી પુરું કરવા તાકીદ આપવામાં આવી છે તો પણ તે મે માસ કરતાં વહેલ પુરૂં થ સંભવ નથી. એમ જણાવવામાં આવે છે. ‘અધિવેશનનું સ્થળ મારવાડમાં હાઈ ચાલુ ગરમીની મોસમ ઘણી જ મુશ્કેલીવાળા ગણાય. સિવાય કે પ્રથમ ઈસ્ટરના દિવસે

Page #33

જૈન સખાવત.
૨૬૫
નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા તે સમયે બેઠકો મળે જે બનવું અસંભવિત થઈ પડયું છે. ગરમીની રૂતુ મારવાડની બેકને માટે તદન અસહ્ય ગણાય. તેમજ ચોમાસું એ બહાર ગામથી આખા હિંદમાંથી આવનાર ડેલીગેટ વગેરેને મુશ્કેલીવાળું હોઈ સાધારણ અધિવેશન માટે તે સમય અોય અને મુશ્કેલીઓ વાળા ગણાય જેથી આ અધિવેશન ઈસ્ટરને તહેવાને બદલે દીવાલી બાદ કોઈ પણ સમયે યાતો નાતાલમાં અનુકૂળ દિવસોએ ભરવાપર મુલતવી રાખવા ફરજ પડી છે,
લી. શ્રી જૈન શ્વેતાંબર કોન્ફરન્સ.
ગ્રંથાવલોકન અને સાભાર સ્વીકાર.
શ્રી શત્રુંજય અને જેન વેકેનફરન્સ. છેલ્લા અધિવેશન પછી આપણી વિજયવતી જેને કેન્ફરન્સ જે કાર્ય કર્યું તેનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન જેમાં ખાસ શ્રી શત્રુંજયપ્રચારકાર્ય, સમિતિકાર્ય તથા તે માટે થયેલ ફંડ વગેરે આ લઇ બકમાં આપી જેનસમાજને જાગૃત રાખેલ છે. અમારે કહેવું જોઈએ કે રેસીડેન્ટ જનરલ સેક્રેટરીએ રા. મકનજીભાઈ તથા ઝવેરી મોહનલાલભાઈનો આ વખતનો ઉત્સાહ, લાગણી અને ખત આટલા ઉપરથો પૂરતા જણાય છે તેથી તેઓ વિગેરે કાર્યવાહકોને ધન્યવાદ ધટે છે. તેઓ આ લધુ બુક માત્ર પ્રગટ કરી તેમ નથી પરંતુ દૈનિકપત્રોમાં પણ કોન્ફરન્સની ચાલુ કાર્યવાહી આપણે સમાજને જાણ કરી છે.
આ વખતના મેળાવડામાં શ્રી શત્રુંજય માટે સરકાર પાસે કમીશનની માંગણી કરવાનો એક ઠરાવ થયેલો હતો તે માટે હીંદીપ્રધાન ના. વોઇસરોય અને મુંબઈના ગવરનરને પત્રો લખવા ઉપરાંત શેઠ શ્રી આણંદજી કલ્યાણજીની કમીટીની સાથે તે સંબંધમાં આવેલો પત્રવ્યવહાર પણ આ બુકમાં પ્રક્ટ કરવામાં આવ્યો છે જેથી જેન કોન્ફરન્સના આ કાર્યવાહકો આ પ્રો માટે કેટલા ઇંતેજાર છે અને કાર્યો પર કેટલું લક્ષ આપે છે તે આ લઘુ બુક વાંચવાથી જણાય છે. આવા તાર્થોના હક વગેરેના સ્વાલે, ચર્ચા કે ઝગડાના છેવટ લાવવા માટે આવી તૈયારી જાગૃતિ અને ખંત હોવી જોઈએ. અમો કોન્ફરન્સના કાર્યવાહકો પોતાની આ કાર્યવાહીથી યશ પ્રાપ્ત કરે તેમ ઈચ્છીયે છીયે. આ બુક સર્વને વાંચવાની ભલામણ કરીયે છીયે.
શ્રી ભારતીય જૈન સ્વયંસેવક પરિષદના પ્રથમ સંમેલનનો રીપોર્ટ.
આ રીપોર્ટ તેના પ્રસિદ્ધકર્તા મંત્રીઓ તરફથી સમાલોચના માટે મળેલ છે. આ સંસ્થાનું પ્રથમ અધિવેશનનું કાર્ય પૂર્ણ ઉત્સહ અને લાગણીથી તેમજ તેના કાર્યવાહકોની પૂર્ણ ચીવટથી સંતોષકારક થયું છે. હિંદના જૈન સમાજની પૂર્ણ સહાનુભૂતિ પણ પૂર્ણ રીતે જોવાયેલ છે. સ્વયંસેવકોની આવશ્યકતા છે તેનું ભાન પણ આ સંમેલનથી જેનસમાજને થયું છે તેમજ જૈનધર્મની પ્રગતિના આવા કેટલાક કાર્યોમાં આ સંસ્થાની ઉપયોગીતા કેટલી છે તે હવે અજાયું નથી. બીજે ઠરાવ વ્યાયામશાળાની સ્થાપનાને આ સંમેલને કર્યો છે અને તેનો અમલ બે માસ પહેલા થયેલે જઈ તેની જરૂરીયાત સ્વીકારી મુંબઈમાં વ્યાયામશાળાની આ સ્વયંસેવક મંડલે કરેલી સ્થાપનાને માટે તે ધન્યવાદને પાત્ર છે. આરોગ્યતા માટે વ્યાયામ એ જેમ જીવન છે તેમ ત્રણ પ્રકારના શિક્ષણમાં શારીરિક કેળવણી પણ તેટલી જ ઉપયોગી હોઈ આ મંડલે કરેલી

Page #34

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
વ્યાયામશાળાની સ્થાપના તે શારીરિક કેળવણીનું એક અંગ કહો કે શરૂઆત કહે કે જે જરૂરીયાતના પ્રસંગે જ તેને જન્મ આપવામાં આ મંડળને અમે અભિનંદન આપીયે. આ મંડળનો રીપોર્ટ ખાસ વાંચવા જેવો છે અને તે મંડળના ઉત્સાહી બંધુઓ પોતાના ધારેલા જૈનશાસનની સેવાના દરેક કાર્યોમાં તેઓ આગળ વધે તેમ પરમાત્માની પ્રાર્થના કરવા સાથે આ મંડળને જેનસમાજે દરેક પ્રકારની સહાય આપવાની સુચના કરીયે છીયે જે અસ્થાને નથી. પાટણ શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય જેનસભાને સંવત ૧૯૭૮ થી સંવત ૧૯૮૧
સુધીનો રીપોર્ટ. ત્રેવીસ વર્ષથી ચાલતી આ સંસ્થાએ આ ચાર વર્ષોમાં પાઠશાળા, ગ્રંથાવળી અને પુસ્તકાલય સંબંધી જે જે પ્રગતિ કરી તેની હકીક્ત આ રીપોર્ટમાં આપવામાં આવેલ છે. ઉત્સાહી અને સેવાભાવિ કાર્યવાહકની ખંતને લઈને દિવસાનદિવસ તે આબાદ થતી જાય છે તેમ તે રીપોર્ટમાં મળેલી મીટીંગના હેવાલ અને કાર્યવાહી ઉપરથી જણાય છે. આવક જાવક હિસાબ વગેરે ચોખવટવાળા છે તેમજ ગ્રંથ પ્રસિદ્ધિનું કાર્ય પણ ચાલે છે તે ગ્રંથે ઉપયોગી છે અને તેની સાહિત્યસેવા પણ આ સંસ્થા કરે છે અને તેની ઉન્નતિ ઇચ્છીએ છીએ.
આગમાનુસાર મૂહપત્તિકા નિર્ણય આર જાહેર ઉપણું ન. ૧-૨-૩ કર્તા–મહોપાધ્યાયજી શ્રી સુમતિસાગરજી મહારાજના શિષ્ય શ્રી મણિસાગરજી મહારાજ
કિંમત ભેટ. સ્થાનકવાસીઓ તરફથી મુહપત્તિ બાંધી રાખવાને ઠરાવેલ છે તેમજ હાથમાં મુહપત્તિ રાખી જયણાપૂર્વક બોલનાર સર્વ જૈનીઓ ઉપર જે અનુચિત કેટલાક ગ્રંથો પ્રકટ કરી આક્ષેપ કરવામાં આવ્યા છે કે જે જિનસત્તા વિરૂદ્ધ છે; તેથી સત્ય વાતનો નિર્ણય કરવા માટે તેના બંડન રૂપે અનેક આગમ અને ગ્રંથની સાધતો આપી યુક્તિપૂર્વક આ ગ્રંથકર્તાશ્રીએ તૈયાર કર્યો છે જે દરેક જેનાએ વાંચવા જેવું છે. ઘણેજ પ્રયાસ કરી પ્રયત્ન કર્યો છે. જે જૈન સમાજને ઉપકારક છે. આ ગ્રંથની વીશહાર કોપી છપાવેલી છે. પ્રચાર કરવાના હેતુથી કેટા આદિના જેન વેતાંબર સંધે કાંઇપણ કિમત રાખેલ નથી.
બંધુ હરગોવનદાસ ડાહ્યાભાઇનું શેકજનક અવસાન
તા. ૧૪-૪-૨૭ ગુરૂવારના રોજ, માત્ર છ માસની બિમારી ભોગવી માત્ર ૪૨ વર્ષની ભર યુવાન વયે ભાઈ હરગોવન ડાયાભાઈ અને પંચત્વ પામ્યા છે. બધુ હરગોવનભાઈએ સ્વાતિ બળે ઘણું વર્ષ પરદેશ વેઠી લીમી પ્રાપ્ત કરી હતી, છેલ્લા બે વર્ષથી તેઓ અત્રે પોતાના વતનમાં શાંતિ ભોગવવા અને મળેલી લક્ષ્મીનો સદ્દવ્યય કરવાની ઈચ્છા થતાં અને ઘણે ભાગ રહેતા હતા, અને તે લક્ષ્મીનો ઉપભોગ અને તે વડે મનુષ્ય જન્મનું સાર્થક કરવાની શરૂઆત થતાં જ અચાનક ભવિતવ્યતાના યોગે કાળના ભોગ થઈ પડ્યા છે. તેઓ સ્વભાવે શાંત, સરલ, મિલનસાર ધર્મ ઉપર દઢ શ્રદ્ધાવાળા હતા. અને સજજન પુરૂષ હતા. તેમના સ્વર્ગવાસથી તેમની જ્ઞાતિ અને અત્રે સંધમાં અને આ સભાના સભાસદ હોવાથી તેવા એક લાયક પુરૂષની ખોટ પડી છે, જેને માટે અમે સંપૂર્ણ દીલગીર થયા છીયે. તેના બાળ પુત્રો અને સુપત્નીને દિલાસે દેવા સાથે તેમના આત્માને અખંડ શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ ઈચ્છીએ છીએ.

Page #35

શ્રીમાન હરિદ્રસૂરિ વિરચિત (શ્રી ધર્મપ્રિન્દુ ગ્રંથ. ”
(મૂળ તથા મૂળ ટીકાના ભાષાંતર સહિત ) (જિનવચનામૃત મહોદધિમાંથી ધુરંધર ગીતારથ પૂર્વાચાર્ય વચનતરંગ બિન્દુરૂપ)
e ( બીજી આવૃત્તિ ) ગ્રહસ્થ અને યતિધર્મનું શુદ્ધ સ્વરૂપ બતાવનાર, આ ગ્રંથની રચના સંસ્કૃત નાના નાના સરલ સંરકૃત સૂત્રરૂપે કરવામાં આવી છે કે જે આ ગ્રંથના અભ્યાસીઓ સરલતાથી કંઠાગ્ર કરી શકે. ટીકામાં મૂળ સૂત્રના ઉત્તમ ગૌરવ સચવાવા સાથે તે તે વિષયનું ઘણું જ સરલ અને સાદું ઑાટન કરવામાં આવેલું છે, કે જેથી મૂળના અધિક પ્રકાશ મળવા સાથે જીજ્ઞાસુઓ તેનું રહસ્ય સહેલાઇથી જાણી શકે છે. આ ગ્રંથમાં આઠ પ્રકરણા આપેલ છે. શ્રાવકૅાને સામાન્ય વિશેષ ધર્મ, મુનિઓના સામાન્ય વિશેષધમ વગેરે અષ્ટાધ્યાયી મુક્તામણિની માળાની જેમ કંઠમાં ધારણ કરી રાખવામાં આવે તો તેના અભ્યાસી માવજીવિત સદાચાર, સન્નીતિ અને સાધમના પરમ ઉપાસક બની પરિણામે પરમપદના અધિકારી બને છે. વિશેષ લખવા કરતાં મનનપૂર્વક વાંચી જવાની નમ્ર સુચના કરવામાં આવે છે. કિંમત રૂા. ૨-૦-૦ પાસ્ટેજ જુદુ. અમારે ત્યાંથી મળશે.
૮૮ શ્રી આચારાપદેશ ગ્રંથ. ?? આચાર એ પ્રથમ ધર્મ છે, તે શું છે તે આ ગ્રંથમાં બતાવેલ છે. રાત્રિના ચતુર્થ પહેરે (બ્રાહ્મમુહૂર્ત વખતે) શ્રાવકે જાગ્રત થઈ શું ચિતવવું? ત્યાંથી માંડીને આખા દિવસની તમામ વ્યવહારિક તેમજ ધાર્મિક કરણી કેવા આશયથી તથા કેવી વિધિથી શુ કરવી ? રાત્રિએ શયનકાળ સુધીમાં, મન, વચન, કાયાની શુદ્ધિપૂર્વક ધર્મ આજ્ઞાપાના પાલન તરીકેનું આચાર વિધાન કેવું હોવું જોઈએ ? વગેરે અનેક ગૃહસ્થ ઉપયોગી જીવનમાં પ્રતિદિન આચરવા ચાગ્ય સરલ, હિતકર ચાજના આ ગ્રંથમાં બતાવેલ છે. શ્રાવકધર્મને માટે શરૂઆતથી પ્રથમ શિક્ષારૂપ આ ગ્રંથ હાઈ એક ઉત્તમ કૃતિ છે. કેઈ પણ જૈન નામ ધરાવનાર વ્યક્તિ પાસે તેના પઠન પાઠન માટે આ ગ્રંથ અવશ્ય હોવા જોઈએ. કેટલેક સ્થળે જૈન શાળાએમાં ધાર્મિક શિક્ષણ માટે ચલાવવા નકી થયેલ છે. કિંમત મુદલ રૂા. ૭-૮-૦
૮૮ શ્રી ધર્મરત્ન પ્રકરણ. ?? | સર્વ ધર્મ સ્થાનની ભૂમિકારૂપ એકવીશ શ્રાવક્રના શુશુનું વર્ણન, ભાવશ્રાવકના લક્ષણો, ભાવ સાધુના લક્ષણા, સ્વરૂપ અને ધર્મરત્નનું અનંતર, પરંપર ફળ, અનેક વિવિધ અઠ્ઠાવીશ કથાઓ સહિત આ ગ્રંથમાં આપવામાં આવેલ છે. પ્રથમથી છેવટ સુધીના તમામ વિષયે ઉપદેશરૂપી મધુર રસથી ભરપુર હાઈ તે વાંચતા વાચક જાણે અમૃત રસનું પાન કરતા હોય તેમ સ્વાભાવિક જણાય છે. વધારે વિવેચન કરતાં તે વાંચવાની ખાસ ભલામણ કરવામાં આવે છે. કિંમત રૂા ૧-૦-૭

Page #36
SEXBENEVENKINEZ3Z9052030308 ભગવાન મહાવીર. | 6 અમાધ વીર્યવાન આત્મશકિતને જળ ધેધજ લેાકાના રથવાહક-તેતા થઈ શકે છે. એ પ્રખર વિરાટ પુરૂષ પ્રકૃતિથીજ નેતા ' a leader by instinet ' હોય છે. પિતાને નેતૃત્વ મળે કે નહિ તેની એને પરવા હોતી નથી. એ નિષ્કામ કર્મચારીને માત્ર * વાસંગ્રહ’ ની કાળજી હોય છે. એ પાતાની અગાધ શકિતના સામર્થ્ય થકી સ્વય નેતૃત્વ ભોગવે છે. દુધ મઠ્ઠાવીર સાગર સમા ઉડે અને વિશાળ હૃદયવાળા તથા ગઝrfજ વાટોરા િવૃનિ કુમાજ તેમજ ગુપ્ત દ્રષ્ટા ( mystic ) હોય છે. આવા પ્રભાવશાળી મહાત્માના જન્મ દર્જ કૂતરતે રતા: પ્રાણી માત્રના હિત માટે જ હોય છે. એટલે જ પ્રજાવગ આવા વીરાની વિભૂતિની પૂજા કરે છે. તિથિએ ઉજવે છે. પરંતુ એમના જીવન–રહસ્યનું— અTRા અને વિશ્વપ્રેમી સમાનતાનું–પ્રજ અનુકરણ પૂર્વ કે આચરણ કરે તો જ પૂજી સાચી ગણાય. પૂજનીય ભાવ ઝળકી ઉઠે તી સ્થાને ગણાય. જે પ્રજા વીર બને છે તેજ વીરની વિભૂતિની પૂજા કરી શકે છે. પૂજા કરવાને લાયક ગણાય છે. ત્યારે જ પૂજ્ય ભાવની સાર્થકતા થાય છે. કાર્લાઇલ કહે છે કે ' valets cannot worship heroes ' શ્રુતિ પણ કહે છે કે સેવ મૂરવા જેઉં ઝનેસ શ્રી મહાવીરે અને શ્રી બુધે અહિંસા અને વિશ્વ પ્રેમી સમાનતાને વરસાદ વરસાવ્યો અને મ. magnanimity of soul ( આત્માનું ઔદાય ) એજ મનુષ્ય પ્રાણીએ જીવનધ્યેય રાખવાનું શીખવ્યું. આમ શકિતને કુવારા વધુને વધુ ઉડે ત્યારેજ વીરપૂજા સાચી ગણાય. બાકી તો ગુલામાને શુરવીરની પૂજા કરવાનો હક્ક નથી. વીર બની અને વીરની પૂજા કરેા. " આ ચરિત્રા જ એવા અગાધ સાગરદેવ સમા વિશાળ છે કે જ0ાતું વિતુ: જુના ગુરાજા: સર્વ દેશના અને સર્વ ભાષાના મનુષ્યએ ગુણાનુવાદ ગાયા છે. છતાં કાઈ પાર પામ્યા નથી, અને ગાશે તા પણ પાર પામવાના નથી. વાણી અનત છે તેમ બુદ્ધ મહાવીર સમા મહાપુરૂષોના ગુણે પણ અનંત છે; એને પાર જ નથી. અને ! તેથી જ કુળ: જૂનાદાન જુનિg ન જ સ્ટિf જ રાઃ અને એ સદગુણાના ભંડારના સામર્થ્ય ખજાના પણ સનો નિત્યં શાશ્વ ગાથે પુરાણમ્ છે. વાચક ! જન્મ ચારીઓના ચમત્કૃતિથી ભરેલા તુલનામક ચારિત્ર્યમાંથી તને તારા ચારિત્ર્ય બળ માટે કંઈ પણ સારું લાગે અને ગમે તો તે પડ્યું gsઉં વર્સ્ટ તરીકે તારા શુષ મવીર | આત્માને ચરણે ધરજે; અને તે પણ પૂનtfg જ્ઞનને પુનzfg wTM ના ભય ટાળવા તારી આત્મ જ્યોતિ પ્રકટાવજે. સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ બનજે. જો પશુપાણૉ અષતિ જે પુરૂષ જેવી ઉપાસના કરે છે તે તેના સ્વરૂપને પામે છે. " * જૈન યુગ માંથી. ---ઋ૯ )|-- For Private And Personal Use Only