Page Text
________________
|ઃ કલ્યાણઃ ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર : ૧૯૫૮ : ૪૫૩ : કઈ સિદ્ધિ નથી. આત્માને શુધિના માગે તે દ્વારા જીવનને સર્વોચ્ચ સ્થિતિએ પહોંચાડન લઈ જનારી, ત્યાગ-વૈરાગ્યભાવને પરંપરા નારા અધિકારી છે. માનવને સાત્વિક પ્રતિજ્ઞાઓ નહિ પિષનારી પ્રતિજ્ઞાઓના પરિણામ ભયંકર માટે અણમલ તક છે. પણ આજે માનવ હેય છે, તેથી એની શિષ્ટ સમાજમાં કશી જડ વસ્તુઓના મેહમાં એ ફસાવે છે, જ કિંમત નથી.
મૂંઝાય છે કે સાત્વિક પ્રતિજ્ઞાઓનું માહાસ્ય મનની સાથે પ્રતિજ્ઞાધમને ગાઢ સંબંધ એ સમજી શકતા નથી. જીવનઘડતરમાં એ છે. નાનીશી પ્રતિજ્ઞા પણ મનવગરને પ્રાણી પ્રતિજ્ઞાઓ કેટલી મહત્વની છે તે પીછાણી લઈ શકતો નથી. મનવાળા પ્રાણીને પણ મને - શકતા નથી, માત્ર ક્ષણિક પદાર્થોની પ્રાપ્તિ બળ વિના પ્રતિજ્ઞાને સ્વીકાર અશકય છે. માટે આંધળીયા દેટથી દુર્ગતિના જ વિકરાળ એકેન્દ્રિયથી માંડીને અસંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય સુધીના ખાડા તરફ તે ધસી રહ્યો છે. અનંતાનંત પ્રાણીઓ મનવગરના છે. ચોરાસી સંસારમાં સર્વ કેઈનું એકાન્ત હિત કરલક્ષ નિઓમાં પંચેન્દ્રિયપણે દેવતા, નારકી, નારી સાત્વિક પ્રતિજ્ઞાઓને પણ સમજવાની. તિર્યો અને મનુષ્ય જ સંજ્ઞી એટલે સ્વીકારવાની અને તેમાં અણીશુદ્ધ પાર ઉતરમનવાળા ગણાય છે, તેમાં નારકીઓ દુઃખથી વાની તક કે વિરલ આત્માને જ પ્રાપ્ત અને પરાધીનપણે રીબાતા હોવાથી તેઓ થાય છે. સાવિક પ્રતિજ્ઞાઓ પણ મનોમન પ્રતિજ્ઞાના અધિકારી નથી. દેવતાઓ નિરંતર લેવા કરતાં દેવગુરુ, અને સંઘની સમક્ષ લેવી દિવ્ય સુખમાં આસક્ત હોવાથી પચ્ચકખાણ જોઈએ. તે રીતે લીધેલી પ્રતિજ્ઞાઓ અધિકાધિક (પ્રતિજ્ઞા) કરી શકતા નથી. કાદવમાં ખૂંચેલે ફળ આપે છે, દઢ મનથી પાળી શકાય છે. હાથી કિનારે દેખાવા છતાં બહાર નીકળવાની ઈચ્છા કર્તવ્યહીન માણસ શું માણસ ગણાય ? હોવા છતાં નીકળી શકતું નથી, તેમ દેવતાઓ મનુષ્ય તે પિતાના કર્તવ્ય તરફ ધ્યાન આપપણ સુખરૂપી કાદવમાં ગળાબૂડ ડૂબી ગયા વું જ જોઈએ. માત્ર વાતે કરવાથી બીજાના છે, પ્રતિજ્ઞાના રહસ્ય અને તેનાં ઉત્તમ ફળે મોઢા સામે જોઈને બેસી રહેવાથી પ્રમાદના જાણવા છતાં તેને સ્વીકાર કરવામાં તેમજ પ્રતિકૂળ સાગના બહાના કાઢવાથી કાર્ય પાલનમાં સર્વથા અસમર્થ હોય છે. તિર્યો સિધ્ધ થવાનું નથી. આહારાદિ પાશવી સંજ્ઞાપણ બિલકુલ વિવેકશૂન્ય હવાથી પ્રાયઃ ઓથી ભરચક એવા પાશવી જીવનમાંથી દિવ્ય પ્રતિજ્ઞાને સારી રીતે સમજી સ્વીકારી તેનું આધ્યાત્મિક જીવનમાં આવવા માટે વીતરાગપાલન કરી શક્તા નથી. છતાં એકાન્ત નથી, દર્શનની, જિનપૂજાની, સમતા-સામાયિકની, કઈ તિર્યંચ વિશેષ નિમિત્તવાળી પ્રતિજ્ઞા પાવન પ્રતિક્રમણની, સપ્ત વ્યસનનાં ત્યાગની, એમાં સફળતા મેળવે છે, છતાં તેઓ માટે જિનવાણી શ્રવણની, રાત્રીજનના પરિહારની, એ રાજમાર્ગ તે નથી જ.
અભક્ષ્ય ભક્ષ, અપય પાન, અગમ્ય ગમનના માત્ર મનુષ્ય જ સાત્વિક પ્રતિજ્ઞાઓનું નિષેધની, તીર્થયાત્રાની, મંગળકારી મહામંત્ર માહાઓ સમજવાના, તેને ગ્રહણ કરવાના નવકારના જાપની, શ્રાવકધર્મની, સાધુધર્મની અને તેનું પાલન કરી આત્મશુદ્ધિના અને તે દાન-શીલ અને તપ ધમની શાસ્ત્રવિહિત
| SR No. | 539176 |
| Book Title | Kalyan 1958 08 09 Ank 06 07 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Somchand D Shah |
| Publisher | Kalyan Prakashan Mandir |
| Publication Year | 1958 |
| Total Pages | 124 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Kalyan, & India |
| File Size | 19 MB |