________________
સરજ્યે, પણ કેવલ આ બધું મેળવવુ, ભોગવવુ કે સાચવવુ, એ ત્રણ ખાતર જ કે બીજું કાંઈ ? આ વસ્તુ માનવના જીવનમાં શું, અરે ! સંસાર સમસ્તનાં જીવનમાં અનંત કાળથી ચાલુ છે! હા, પહેલાના કાળમાં માનવ મેળવવા, સાચવવા કે ભાગવવા ખાતર કાંઈ કરતા તેનામાં કદાચ આજના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનાની સહાય નહિ હોવાના કારણે સરળતા હતી, દંભ નહાતા, હૃદય પાપભીરૂ હતુ, કઠારતા ન હતી, અને તેનામાં થોડી ઘણી સભ્યતા હતી, સંસ્કારિતા હતી, અને કાઈનેયે સ્હેજે દુભવીને પોતાના સ્વાર્થને સાધવા માટે એનું મન ના પાતું.
જ્યારે આજના વૈજ્ઞાનિક માનવસસારે તે હૃદયને જ વેચી નાંખ્યું છે, કડ્ડા, યા કે પરગજુપણાને જાણે દેશનિકાલ કર્યાં છે. મન, વાણી કે કાયામાં ક્યાંયે એકવાક્યતા જેવું રહેવા દીધું નથી. બુદ્ધિ, હૅશિયારી કે આવડતના અતિરેકમાં ઉન્મત્ત બનીને તેણે ચામેર અધ્યાત્મદૃષ્ટિના વિનિપાત સરજ છે. આમ છતાં તે આજે પાતાની જાતને પ્રગતિમાન તથા ક્રાંતિની દિશામાં ખૂબ આગળ વધેલી માને છે.
પણ માનવે—આજના વૈજ્ઞાનિક યુગના માનવે, નવું શું કર્યું ? ખાવાનુ ભૂલી, તપ કરતાં તે કાંઇ શીખ્યા કે ? સ્વચ્છંદાચાર ભૂલી સંયમમાં કાંઈ વચ્ચે કે ? સાચવવાનું ભૂલી તે છેડતાં શીખ્યા કે ? ભોગવવા કરતાં તે ત્યજતા શીખ્યા વારૂ ? આમાં એણે પૂર્વકાલ કરતાં કાંઇ પ્રગતિ કરી કે ? જો ના, તા માનવની એમાં ક્રાંતિ કઇ ? પ્રગતિ કે જીવનની ઉન્નતિ કઈ? આજે ભારતદેશના શાણા ગણાતા દેશનાયકને અમે એક જ વસ્તુ ફરી-ફરીને પૂછી રહ્યા છીએ કે, દેશે પ્રગતિ સાધી, દેશમાં વિકાસ થઇ રહ્યો છે, અને દેશ નંદનવન ખની રહ્યો છે! એમ ચામર જે મગ પાકારાઈ રહી છે, તે એક જ પ્રશ્ન રહે છે કે, આ મેળવવા, સાચવવા કે ભોગવવા સિવાયની કાઇ નવી દિશામાં આજના માનવે કોઇ ઉચ્ચ ધ્યેયલક્ષી પ્રગતિ કે વિકાસ સાચ્ચેા છે ?
"
દેશના ઉત્થાનમાં રસ ધરાવનારાઓને અમારા આ એક જ પ્રશ્ન છે, આના જવાબ શે ? જીવનની ઉન્નતિ કે સસાર સમસ્તના સાચા વિકાસ આમાં જ સમાઈ ગયે કે ? આજના વૈજ્ઞાનિક માનવ સંસારને ફરી આ એક જ પૂછવાનું રહે છે!
તમે છેલ્લા ૫૦ વર્ષીમાં પ્રગતિ કઈ કરી તે અમને સમજાવા ! અમારે આ પ્રગતિ ન જોઇએ, અમારે ખપે છે, આત્માની ઉન્નતિ, તેના સદ્ગુણાદ્વારા તેનું ઉન્નત ભાવિ ! અમારે મન તે જ પ્રગતિની સાચી પારાશીશી છે !
ત્યાગ છે