________________
ખંડ: ૪:
પડી છે અને સહીઓ વગેરે સઘળું પતી ગયું છે. અને એ રીતે ચાલતું વિશ્વ યુદ્ધ આજે તે થાળે પડયું છે. યુદ્ધના પરિણામે જર્મન અને
જાપાન વિષમ પરિસ્થિતિમાં અને બંધનની જાળમાં પડયું છે. - બ્રિટન, અમેરિકા, જાપાન, જર્મન, ચીન, ફ્રાન્સ અને રશિયા વગેરે દેશની ભૌગોલિક પ્રગતિ વિજ્ઞાનના પરિબળે વધી હશે પણ તે શક્તિ અને પ્રગતિ જડવાદના પાયા ઉપર રચાયેલી હેવાથી લાભને બદલે નુકશાન ઘણું કરી જાય છે. આર્યાવર્ત દેશે બીજા દેશને સહવાસ અને સમ્પર્ક સાધવાથી થોડે–ઘણે અંશે ભૌતિક પ્રગતિનું અનુકરણ અને અનુસરણ લીધું છે. પ્રગતિને મજબૂત પાયે સત્ય, અહિંસા અને ચૈતન્યવાદ ઉપર નહિ રચાય ત્યાં સુધી વિશ્વશાંતિ ભયમાં મૂકાયેલી રહેશે. પ્રગતિના સત્યસ્વરૂપને ઓળખી જનતા સન્માર્ગે વળે તે જ દેશ સમાજ અને ધર્મને ઉદ્ધાર છે એટલે કે આપણે ઉદ્ધાર છે. અવળા માગે પ્રયાણ આદરનારા પ્રગતિની મૌલિકતાને પામવા જતાં અર્ધગતિના મૂળમાં પહોંચી જાય છે.
યુદ્ધ શહિવાદ અને મુડીવાદમાંથી પ્રેરાયેલું છે” આ જાતની માન્યતા કેટલાક ધરાવે છે પણ એ માન્યતા પિકળ છે કારણ કે, સમાજવાદી હેય કે સામ્યવાદી હોય, નાઝીવાદી હોય કે શાહીવાદી હોય, લેકશાહી હોય કે ગાંધીવાદી હોય પણ વ્યક્તિ માત્રનું માનસ જ્યાં સુધી જડવાદી મટી ચૈતન્યવાદી ન બને ત્યાં સુધી જગતની પવિત્ર ભૂમિ પર નાનાં-મોટાં યુદ્ધોએ ભૂતકાળમાં જન્મ લીધે છે, વર્તમાનમાં લે છે અને ભાવીમાં લેશે. શાહીવાદ કે મુડીવાદને નાશ કરવાથી વિશ્વમાંથી યુદ્ધને નાશ થશે એમ માનવાને કાઈ એવું સબળ કારણ નથી. મનાતાં સામ્યવાદી રશિયાએ પણ યુદ્ધના મહાતાંડવમાં યુદ્ધની ભયંકરતા સર્જવામાં મેટો હિસ્સો આપ્યો છે. પૂણ્ય–પાપની નાસ્તિકતામાંથી અથવા તે પાપના અતિરેકમાંથી યુદ્ધ જેવા મહાભયંકર તો ફાટી નીકળે છે. યુદ્ધ એ પણ પાપનું પરિણામ છે.
કોડે માનવીઓના મસ્તકથી અને અબજોના ખર્ચથી મળેલા મેઘા
