Page Text
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
6
' 'ક્ષમાશ્રમણ ! ધર્મદાસગણિકૃત ' વએમમાલા (ઉપદેશમાલા): રેખાદર્શન
[નામસામ્ય, પદ્ય સંખ્યા, ભાષા, છંદ, કર્તા, વિષય, રચનાસમય, રચનાસ્થળ, પ્રકાશનો, પ્રથા, છવ્વીસ, વિવરણે, અનુવાદો, કથાએ, યંત્ર, શકુનાવલી, જત અને અ ંગ્રેજીમાં નોંધ, વિશેષતા
સ્વાત્યાય અને સુચન
નામસામ્ય-આજે પણ કેટલાયે માનવીઓનાં નામ એકસરખાં જણાય છે, આવી પરિસ્થિતિ સાહિત્યક્ષેત્રને અંગે પણ અનુભવાય છે. પ્રસ્તુતમાં જૈન સાહિત્યને વિચાર કરીશું તે જણાશે કે ઉવએસમાલા નામની ત્રણેક કૃતિ છે. એ પૈકી ધર્માંદાસણ કૃત ઉએસમાલા અને મલધારી’ હેમચન્દ્રસૂરિએ રચેલી અને સ્વાઘ્ન વૃત્તિથી અલ’કૃત ઉવએસમાલા સુપ્રસિદ્ધ છે. આ ઉપરાંતની એક કૃતિ તે જિનદાસર્ગાણુએ પ૪૨ ગાથામાં રચી છે તે છે. એમણે કે અન્ય કાએ “ રેવયં ચ વન્દ્ર'થી શરૂ થતી અને ૫૪ર ગાથા પૂરતી રચેલી કૃતિનુ નામ પણ ઉવઍસમાલા છે. આ પ્રમાણે વએસ માલા નામની ચાર કૃતિની નેાંધ જિનતારા (પ્રથમ વિભાગ પૃ ૪૯-૫૧ )માં છે.
૧ જુએ પ્રતિમાશતક ( લેા ૮ )ની સ્ક્રેપ વૃત્તિ (પત્ર ૧૫૯)
૨ આને પુમાલા પણ કહે છે.
૩. આને બદલે ધર્માંદાસણ નામ હશે એમ લાગે છે.
લે પ્રો, હીરાલાલ ર. કાપડિયા એમ. એ. નહિ અન્યકારે પેતે તે અંતમાં આ ઉત્પ્રેસમાલા --પગરણમાં ૫૪૦ ગાથા હોવાનું કહ્યું છે.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ભાષા-પ્રસ્તુત વઐસમાલાની બધા પાય
"
છે, નહિ કે સ ંસ્કૃત. તેમાં પણ વળી એ ભ ષા પાયિના વિવિધ પ્રકારો પૈકી જષ્ણુ ભરતી’ (જૈન મહારાષ્ટ્રી) તરીકે ઓળખાવાતા પ્રકારની છે, નહિ કે આચાર (સુયòધ ૧) વગેરેની જેમ અમાત્રહી ( અધર્ધમાગધી ).
છંદ-સમગ્ર કૃતિ પાય સાહિત્યમાં મુખ્યતયા પ્રચલિત ‘ આર્યા’ છંદમાં રચાયેલી છે.
ફર્તા-ઉચઐસમાલાના કર્તા ધર્મદાસગણિ છે.
એમણે આ કૃતિમાં એમના પરિચય આપ્યો નથી. એ ત્રષ્ણુ ભગવાન મહાવીરસ્વામીના હસ્તદીક્ષિત શિષ્ય હોવાનું કેટલાક માને છે, પણ એ વાત વિચાીિય ગણુાય છે.
રત્નપ્રભસરિએ ‘દોટ્ટી”માં પ્રારંભમાં રખુસિંહની કથા આપી છે. એ વૃદ્ઘાના ઉપદેશનું ફળ છે એમ એણે કહ્યુ છે. એમાં એમણે સિંહના વિજયસેન રાજ્ન અને વિજયા રાણીના પુત્ર તરીકે નિર્દેશ કર્યો પદ્ય-સ`ખ્યા-ધમ દાસગણુએજેએસમાલા. એ પતીએ દીક્ષા લીધી ત્યારે એમને વિજય
સૈનમુનિ અને વિજ્રણી તરીકે ઓળખાવાયા
મે વિજયસેન મુનિ તેજ ધનદાસ છે અને અમો અવિધાનો હાઇ એમણે રણસિંહને માટે
રચી છે એને સ ંસ્કૃતમાં ‘“ ઉપદેશમાલા ' કહે છે. આ કૃતિની જે વિવિધ હાથપોથી તેમજ વૃત્તિ મળે છે તે જોતાં આ કૃતિના પદ્યની સંખ્યા પરત્વે એક વાકયતા જોવાતી નથી. સામાન્ય રીતે વિચારતાં એમાં ૫૪૧ ગાથા જણાય છે. આથી ત્રણેક ગાથા પ્રક્ષિપ્ત હાવાની સ’ભાવના રહે છે. આની ચર્ચા ચકાસણી આ લેખમાં એની મર્યાદા જોતાં થઈ શકે
એસભાલા રચી રાખી હતી. ઉવએસકાલા ( બા. ૫૪૦ )માં આ કૃતિ સુશિષ્ય વર્ગને ધર્માંદાસ• વિશ્વનુખસડન નામના બૌદ્ધ કૃતિના પ્રણેતાનુ
મેં પણ ધર્મદાસ' છે.
- જી જૈન સાહિત્યના સંક્ષિપ્ત ઇતિહાસ ( રૃ. 31. ( 30 ).
ૐ આ કથા સર્પિની પ્રકાશિત વૃત્તિમાં નથી,
4 રણસિંહની કથાના લગભગ અંતમાં-૪૭૫ મી ગાથાનાં આ ઉલ્લેખ છે.
*>( ૭૮ )+સ
For Private And Personal Use Only
| SR No. | 533960 |
| Book Title | Jain Dharm Prakash 1966 Pustak 082 Ank 09 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Jain Dharm Prasarak Sabha |
| Publisher | Jain Dharm Prasarak Sabha |
| Publication Year | 1966 |
| Total Pages | 16 |
| Language | Gujarati, Hindi |
| Classification | Magazine, India_Jain Dharm Prakash, & India |
| File Size | 6 MB |