Page Text
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
અંક |
રાજકુમારના લગ્ન હોવાને અંગે આખું નગર શણુગા” અને ઠામઠામ મહોત્સવ મંડાઇ ગયો. લેકા સારાં વસ્ત્ર પહેરી રાજદરબારે આવ્યા અને સુંદર સ્ત્રીઓએ ખૂબ ગીતે તે દેરાના રિવાજ પ્રમાણે ગાઇ પેાતાને હ બતાવ્યા. સારાં વચ્ચે પહેરી સુવાસણ સ્ત્રી અને વતી જ્યારે સામસામી ગીતો ગાય છે ત્યારે તે જાણે દુનિયામાં રવ જ ખડું થાય છે, અને તેમાં પણ ઊ'ચા સ'ગીત સાથે ગાય છે ત્યારે ખરેખર સ્વ હાજર થતું લાગે છે અને એ ગાનારી જાણે દુ:ખ વગરની છે એવું સાંભળનારને ઘણીભર તા લાગે છે.
શ્રી વમાન-મહાવીર
એમાં પણ કેટલાંક ચાલુ ગીતા તા ભારે ભાવવાહક છે અને તે યુગના રીતિરવાજો પર પ્રકાશ પાડનારાં હોય છે. ‘લાડકડી ચડી રે ચમાડ, લાડા વરવાને નીરખવા રે.' એ ગીત પ્રાચીનકાળમાં પણ સ્ત્રી કે કન્યાશિક્ષણના રિવાજ હતો તે સાબિત કરે છે. ‘નિશાળે ભણવાને ગયા'તા, અક્ષરે મારાં મન મેાદ્યા રે' એ કાંઈ નહિં તે ઉચ્ચ વર્ગોમાં તે કન્યાશિક્ષણુ હતું એમ સાબિત કરવા માટે જરૂરી છે, અને • ઉછળી જૂના ગઢ ઉછળ્યો, કે શુ' હલકા હાલાર રે' એ વરપક્ષની મહત્તા અને તે વખતની ધન-ધાન્યની વિપુલતા સાબિત કરવા માટે પૂરતું ગીત છે, આ કાંઠે ગંગા મેં પેલે કાંડે જમના, તે વચમ! સરસતી (સરસ્વતી) નદી વહે છે' તે ગીત । ગીત બનાવનારની કવિત્વશક્તિ સાબિત કરે છે અને આવા આવા અનેક સાંસારિક અને સાંસ્કારિક રિવાજોને સમજવા માટે તેની પ્રાચીનતા બતાવે છે. આને માટે આ લેખક લઘુવયા હતા તે વખતે તેને ‘લગ્નપ્રસ ગે ગાવાનાં કેટલાક ગીતા ના સગ્રહ શ્રી જૈન ધર્મ પ્રસા રક સભા તરફથી મેન જસકાર કુંવરજીને નામે પ્રગટ કર્યાં હતા તે જોઈ જવા ભલામણ કરવામાં આવે છે.
રાજદરબારમાં લગ્નમ`ડપ થયા અને પરિપૂર્ણ રીતે વ માનકુવરના તરૂણી યશોદા સાથે લગ્ન કરવામાં આવ્યા અને સ્નેહી સૌંબધી-સગાંને રાજા સિદ્દારથ તરફથી એક જમણુ આપવામાં આવ્યું. અને સગાંને તે દિવસો સુધી ખાનપાનથી નવા
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
( ૭૫ )
જવામાં આવ્યા એમ દેખાય છે. આ જમણવારની હકીકત ખાસ ઉલ્લેખવાનું કારણ આ અન્નના અંકુશના યુગમાં ખાસ ઉલ્લેખવા છે, લગ્ન વખતે તે લગ્નનાં ગીત-ગાણાં જ શાબે અને તે વખતે કાંઇ મરશિયાં ન ગવાય તે વાત ધ્યાનમાં રાખવા ચાગ્ય છે.
જેવુ
લગ્નપ્રસંગ સગાં-સ્નેહીઓને ઘેલા કરવામાં અને એક બીજાને થાપાં મારવા માટે જાણીતે થયેલા છે. અત્યારે એ વાત જૂની પુરાણી લાગે, પણ પ્રાચીન તા એ રિવાજ સારી રીતે પ્રચલિત હતા એમ જણુાય છે. ખાસ કરીને વરના સગપણવાળાં સગાંએને થાપા મારવામાં આવતા હતા. કુંકુની આખી થાળીમાં પેાતાના હાથ ખેળીને સામા સબંધીને વાંસા ઉપર આ થાપા હેતથી મારવામાં આવતા હતા અને લગ્ન થવાની સાક્ષીરૂપ અથવા તેના પ્રતીક હતા.
એ જ પ્રમાણે સપ્રવેદીની ક્રિયા તે યુગમાં પણુ લગભગ એ જ આકારમાં પ્રચલિત હતી. વરનું ધ્યાન આ ક્રિયા તરફ જ ન હતું, અને તે પરણવાનું જ કાર્યં હતુ, જ્યારે સગાં-સબંધીએ ગીત ગાવાના, થાપા ખાવાનાં અને સારૂ` ભાજન કરવાનાં કામમાં પડી જતાં. આવી રીતે જાનૈયાને જમવાને લાભ અને વરને કન્યાના લેાભ' એ કહેવત તે કાળમાં પણ સત્ય નીવડતી, અને વાજા વગડાવવાં, ઢાલત્રાંસાના અવાજ કરવા એ તે યુગમાં પણ પ્રચલિત િરવાજ હતા અને તે સ` કામા સામાન્ય રિવાજ હતા. આ સર્વ રિવાજો તે તે પ્રાચીન કાળમાં પણ એવા જ પ્રકારે ચાલુ હતા અને આપણે તેા તે રિવાજના વારસદારો છીએ કાઈ પણ કામમાં લગ્નની ધામધુમ તે એક અથવા બીન આકારમાં થતી જ હતી અને તેથી આપણને તે। તે વારસામાં ઊતરી આવેલી હકીકત છે. માતા ત્રિશલાને તે! હરખ ન માય, તે તેા યોગ્ય કન્યા સાથે પુત્રને જોઇને ખુબ રાજી થઈ ગયા અને માબાપનું લક્ષ્ય તે સારી કન્યા મેળવવાનુ જ હોય છે.
કેટલાક લેખકા આ સમરવીરને એક સામત કહે છે અને કેટલાક તેને રતનપુરના રાજા તરીકે ગણાવે છે. રતનપુર કયાં આવ્યું તે સબંધી કાંઈ
For Private And Personal Use Only
| SR No. | 533960 |
| Book Title | Jain Dharm Prakash 1966 Pustak 082 Ank 09 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Jain Dharm Prasarak Sabha |
| Publisher | Jain Dharm Prasarak Sabha |
| Publication Year | 1966 |
| Total Pages | 16 |
| Language | Gujarati, Hindi |
| Classification | Magazine, India_Jain Dharm Prakash, & India |
| File Size | 6 MB |