Jain Dharm Prakash 1947 Pustak 063 Ank 12

SR No.: 533749
Original Sutra Author: N/A
Author: Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha
Publication Year: 1947
Total Pages: 32
Language: Gujarati, Hindi
Classification: Magazine, India_Jain Dharm Prakash, & India
File Size: 3 MB

Page 6

UELSUSUELSUSUFLEUEUEUEUEUEUEUEUEUEU-UCUSUF
( પંડિત સુખલાલજીનું પ્રવચન પણ
UCUCULUSuI545
ובהבהבהבהבתל
ભાવનગરને આંગણે ભાદરવા શુદિ ૧૩ ના રોજ ઉજવાઓલ શ્રી વિજયધર્મસૂરિ સાહિત્યચંદ્રક–સમર્પણ પ્રસંગે પંડિત સુખલાલજીએ આપેલ પ્રવચનને મહત્ત્વનો ભાગ.
મેં સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય દષ્ટિએ વિચાર કર્યા છે તે કરતાં ધર્મ અને તત્ત્વજ્ઞાનની વ્યાપક દૃષ્ટિએ કાંઈક વધારે વિચારો કર્યા છે. અથવા એમ કહે કે એવા વિચારો મારે કરવા પડ્યા છે. એને લીધે મેં જૈન-જૈનેતર સમાજમાં ચાલતી અનેક સંસ્થાઓમાં અપાતા ધર્મ તત્ત્વજ્ઞાન વિષયક શિક્ષણ અને તેના પાઠ્યક્રમનું થોડું પરિશીલન પણ કર્યું છે. મને અનભવે લાગ્યું છે કે આપણે ત્યાં અપાતું ધર્મ અને તત્વજ્ઞાનનું શિક્ષણ બહુ જ સંકુચિત દૃષ્ટિથી તેમજ અયોગ્ય હાથે અયોગ્ય રીતે અપાય છે. પરિણામે એવું શિક્ષણ લેનાર આગળ જતાં જે તેજસ્વી હોય તે ધર્મ અને તત્વજ્ઞાનના શિક્ષણ પ્રત્યે અથડાળ બની જાય છે. અને જે તે મધ્યમ શક્તિને અગર પ્રથમાધિકારી હોય તો સાવ જડ બની જાય છે. તે પોતાનું સત્ય બીજાને બુદ્ધિપૂર્વક સમજાવી નથી શકતો અને બીજાનું ગમે તેટલું સારું તેમજ સચોટ વક્તવ્ય હોય તે પણ તેને કાં તે સમજી જ નથી શકતા. અગર તે સમજવાની પરવા નથી કરતો તેથી જ્યાં દેખો ત્યાં ધર્મ અને તત્વજ્ઞાનના શિક્ષણને પરિણામે નિસ્તેજ માસ્તરનું જુથ નજરે પડે છે. અધ્યયન, વિચાર અને વિવેકની વધારેમાં વધારે સામગ્રીના આ જમાનામાં પણ જૈન સમાજના ધર્મ કે તત્વજ્ઞાનના શિક્ષકો સાવ તેજોહી જ દેખાય છે અને પૈસાદાર કે સત્તાધારી કે ગુરુવર્ગના રમકડાં માત્ર બની જાય છે. તેમનું ધર્મ અને તત્ત્વજ્ઞાનનું શિક્ષણ તેમને જ કેદમાં પૂરે છે અને સમાજ તો જ્યાં હતું ત્યાં જ રહે છે. જૂની ઢબની જે પાઠશાળાઓ ધર્મ શિક્ષકને તૈયાર કરે છે અગર જે પાઠશાળાઓ એવા ધર્મશિક્ષકોને આશ્રય આપે, છે તેમજ નવી ઢબના ગુરુકળા, બ્રહ્મચર્યાશ્રમો. છાત્રાલય કે કલેજે આ દિશામાં કામ કરે છે તે બધાની એકંદર ઓછેવત્તે અંશે આ જ સ્થિતિ છે. તેમાં શિખનાર વિદ્યાર્થી હાય, શિખવનાર પંડિત, માસ્તર કે અધ્યાપક હોય તે બધા જાણે પરવશપણે અને અરુચિથી જ એ શીખવે છે એમ ગમે તે જોનાર જોઈ શકશે.
એક તરફ ધર્મ અને તત્ત્વજ્ઞાનના શિક્ષણ પ્રત્યે અનુરાગ આપણને હાડોહાડ વ્યાપેલો છે અને બીજી બાજુ તેવું શિક્ષણ લેનાર કે દેનાર પ્રત્યે આપણું જોઈએ તેવી બહુમાન વૃત્તિ નથી એટલું જ નહીં પણ મોટે ભાગે તે આવું શિક્ષણ લેનાર કે દેનારને આપણે તુચ્છ દૃષ્ટિથી જોઈએ છીએ. આને પડધે ધર્મ અને તત્ત્વજ્ઞાનનું શિક્ષણ લેનાર વિદ્યાર્થી અને દેનાર શિક્ષકો ઉપર પડે છે. તેઓ એક અથવા બીજી લાચારીને લીધે તેમાં પડેલ હોય છે. પણ તેઓ પોતાના મનને વીસે કલાક કહ્યા કરે છે કે તું આ ચક્રમાંથી મુક્ત થા. ધર્મ તત્ત્વજ્ઞાનના શિક્ષણમાં જેમણે અનેક વર્ષો ગાળ્યાં હોય એવા અનેક
( ૨૯૨ )