________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
રતવર્ષની એકતા છે એ વચન સ્પષ્ટ સમન્ત્રતુ નથી.
મુખ્યત્વે કયા ફળ પ્રતિ લક્ષ્ય રાખીને માણસ કામ કરે છે તે વ્હેવાથી તેના સ્વભાવને પરિચય થાય છે. અને લાભ થશે એ લક્ષ્ય રાખીને ધનસચય થઈ શકે અને હું કલ્યાણ કરીશ એ લક્ષ્ય રાખીને પણ ધનસ ંચય થઈ શકે. જે વ્યક્તિ કલ્યાણને માનનાર છે તેને ધનસંચય કરવાના પ્રયાસમાં અનેક અપ્રાસગિક વિઘ્ન આવે છે અને તે સઘળાં સાવધ રહી દૂર કરી તેને આગળ વ પવું પડે છે. જે વ્યક્તિ પાતાના લાભને વિચાર કરનાર છે તેને આવાં કોઇ વિઘ્ન નડતાં નથી.
હવે સવાલ એ છે કે કલ્યાણને શા માટે માનવું ? સમરત ભારતવર્ષ શુ સમજીને લાભ કરતાં કલ્યાણને, પ્રેય કરતાં શ્રેયને અધિક માને છે? તેના વિચાર કરવા જોઇએ.
જે વ્યક્તિ સંપૂર્ણ છે તેને સારૂ નરસું કાંઇ નથી. આત્મ-અનાત્મના ચેગમાં સારા નરસા સફળ કર્મના ઉદ્દભવ છે. એટલે પ્રથમ આ આત્મ-અનામના સત્ય સબંધને નિર્ણય કરવો આવશ્યક છે. આ સંબંધને નિર્ણય કુંરવા અને તેને સ્વીકાર કરીને જીવનકાર્ય ચલાવવુ એ હંમેશાં ભારતવર્ષની સથી મુખ્ય પ્રવૃત્તિ હતી.
ભારતવર્ષોમાં આશ્ચય તે એ દેખાઇ આવે છે કે ભિન્ન ભિન્ન સોંપ્રદાયે આ સંબંધને નિર્ણય ભિન્ન ભિન્ન રીતે કર્યા છે, છતાં વ્યવહારમાં સર્વ એક જ સ્થળે આવીને મળ્યા છે. ભિન્ન ભિન્ન અને સ્વતંત્ર રીતે ભારતવષૅ એક જ વાત કહી છે.
એક સંપ્રદાય કહે છે: આત્મ-અનાત્મ વચ્ચે કાંઈ ખરે ભેદ નથી, ભેદની પ્રતીતિ થાય છે તેનું કારણ અવિદ્યા છે.
પરંતુ જ્યારે કાંઈ ભેદ નથી ત્યારે તે સારા નરસાને કાંઈ સવાલ જ રહેતે! નથી. પણ એમ સહેલથી તેને ફચે આવતા નથી. જે અજ્ઞાનથી એક વસ્તુ તે એ છે એમ જણાય છે તે અજ્ઞાનને નાશ કરવા ઇએ, નહીં ત માયાના ચક્રમાંથી દુઃખના અંત નહિ આવે. આ લક્ષ્ય તરફ ષ્ટિ રાખીને અમુક કા સારૂ કે નરસુ તે નક્કી કરવું જોઇએ.
ખીજે સંપ્રદાય કહે છેઃ--આ સંસારના આવરણમાં આપણે વાસનાને લીધે અંધાઇને પડીએ છીએ અને દુ:ખી થઇએ છીએ, એક કમાંથી બીન્તકમાં એમ અન્તહીન કર્મશૃંખલા રચ્યા જઇએ છીએ. તે ક પારાનુ છેદન કરી મુકત થવું એ જ મનુષ્યનું એક માત્ર ધ્યેય છે.
પરંતુ ત્યારે તે સકળ કર્મ જ બંધ કરવાં પડે પણ તેમ નથી. એટલે સહેલથી ફડચે! નથી આવતું. કમને એવી રીતે નિયંત્રિત કરવાં જોઇએ કે
For Private And Personal Use Only
