________________
કેશર અને કેન.
પ૭
ઉપરના કોષ્ટકથી ચેખું જણાય છે કે કારમીરી–સ્વદેશીને નામે આવેલ કેશરને નમુને પણ શુદ્ધ માલુમ પડેલ નથી. મહોટે ભાગે કેશરજ નહીં, બનાવટી માલુમ પડે છે. કેટલાએકમાં તે તેલ ચરબી કે માખણને પાસ પણ માલમ પડેલ છે. જેથી શુદ્ધ સ્વદેશી કાશ્મીરી કેશર બધાને મળી શકે તે તે સંભવિતજ નથી. '
હવે પરદેશી કેશરને વિચાર કરીએ --
પરદેશી અશુદ્ધ કેશર તે બધાને ત્યાજ્ય હોવું જોઈએ, તેમ બધા કબુલ કરે છે. ઉપરનાજ કેષ્ટક ઉપરથી જણાશે કે માત્ર સુરજ છાપને નમુને.તેપણ બેમાંથી એકજ નમુને-શુદ્ધ માલુમ પડેલ છે, બાકી બીજા વિદેશી કેશરમાં પણ કાંઈ ને કાંઈ ભેળસેળ તે હોય છે. જેથી શુદ્ધ વિદેશી કેશર પણ કેટલાકને મળી શકે તેને સુજ્ઞ માણસોએ વિચાર કરી લેવું ઘટે.
કેટલાએક એમ કહે છે કે–પરદેશી કેશર ગમે તેવું શુદ્ધ મળે તે પણ ના વાપરીએ. કારણકે ધર્મને નામે વપરાતા પૈસા વિદેશી માંસાહારી પ્રજાને નજ આપીએ.” કેટલાએક એમ કહે છે કે-“શુદ્ધ કેશર મળે તે પછી ભલે તે વિદેશી હોય–તે જે ન વાપરીએ તે “ આજ્ઞાભંગ”નો દૈષ લાગે.” શાસામાં કેશર વાપરવાની વાત છે કે કેમ? તે બાબત ઘણી ચર્ચા ચાલે છે અને મતભેદ છે, છતાં દલીલ ખાતર માની લઈએ કે– કેશર મિશ્રિત ચંદન પૂજા સાસામાં છે.” તેણુ જે જૈન શાસ્ત્રકારોએ કેશર વાપરવાનું ફરમાવ્યું હશે તેના ખ્યાલમાં ૬૦૦૦ માઈલ દૂરથી મંગાવેલ પેઈનનું કેશર તો ન જ હોય, તેમ કેઈપણ વ્યવહારિક બુદ્ધિવાળા માણસ કબુલ કરશેજ. તેવા શાસ્ત્રકારના મગજમાં હિદુસ્થાનમાં પેદા થતું કાશમીરી કેશરજ હોવું જોઈએ કારણકે કેટલેક ઠેકાણે કેશરને બદલે “કાશ્મીરજ' શબ્દ શાસ્ત્રમાં છે એમ ઘણું કહે છે. જે આ વાત ખરી માનીએ તો વિદેશી કેશર પછી ભલેને શુદ્ધ હાય-૫ણ તે વાપરવાથીજ આજ્ઞાભંગનો દોષ લાગ જોઈએ, નહિ કે ન વાપરવાથી; કારણ કે શાસ્ત્રકારે શુદ્ધ સ્વદેશી કેશરજ વાપરવા સૂચવેલું છે. તેને બદલે માપણે વિદેશી કેશર વાપરીએ તે “નાજ્ઞાભંગ”ના દેષિત થઈએ. .
પૂજ્ય મુનિ મહારાજને મારી વંદણ સહિત ફરી ફરી વિનંતિ છે કે તેઓશ્રી આ બાબતનો વ્યવહારિક દષ્ટિએ ઉપરની દલીલ ધ્યાનમાં લઈ વિચાર કરે અને કેશરને ઉપયોગ બંધ કરવામાં જે મુનિ મહારાજ વિરૂદ્ધ છે તેમના મગજમાં જે ઉપર દલીલ વ્યાજબી લાગે તે તેઓશ્રી બધા શ્રાવકને તેવી સલાહ આપે અને કેશરને ઉપગ સદંતર બંધ કરાવે.
- મૂળચંદ ઉત્તમચંદ પારેખ
