Page Text
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
. દંડગ(દણ્ડક)ની પૂર્તિ છે
(લે. . હીરાલાલ ૨. કાપડિયા એમ. એ.)
ગતાંક પૃષ્ઠ ૧૫૮ થી શરૂ શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ”માં છપાવવા માટે પ૩ મા ઉદ્દેસનું ૭૯ મું પદ્ય ચેર્યાસી અક્ષરના દંડગ(ક) નામને મેં લેખ મોકલ્યું ત્યાર પછી દંડકમાં છે. આ લેખમાં ઉમેરે થઈ શકે એવી કેટલીક બાબતો ધ્યાન-કંડક-સ્તુતિ–આ નામની એક સ્તુતિ મારા જાણવામાં આવી છે. એટલે “પૂતિ’ તરીકે છે. શું એ છપાયેલી છે? એ હું અહીં રજૂ કરું છું.
દંડક-પાઠ–તત્વાર્થસૂત્ર(સભાખ્ય)ની સિદ્ધ- દંડક-ધાતુ–કાતંત્રવિભ્રમ એ નામથી એક- સેનગણિકૃત ટીકા (ભા. ૧, પૃ. ૧૭૪)માં “દંડકવિસ કારિકાઓ મળે છે. આના ઉપર “વાદી” પાઠ એવો ઉલ્લેખ છે. દેવસૂરિના અનુરાગી ગુણચન્દ્રસૂરિએ તવપ્રકાશિકા
' દડાન્વય–સંસ્કૃતાદિ ભાષામાં પદ્યમાં રચાયેલી નામની વૃત્તિ રચી છે. એમાં કેટલેક સ્થળે “દંડક
કૃતિને અર્થ સમજાવવા માટે બે રીતે એના શબ્દોની ધાતુ” એવો ઉલ્લેખ જોવાય છે. જેમ કે પૃ. ૧૯ માં
યોજના કરાય છે-બે રીતે એને “અન્વય” કરાય છે. “ઝટ પર ત ા ઘાત” આવા અન્ય
એકને “દંડાન્વય” કહે છે તે બીજાને “ખંડાય.’ ઉલે પૃ. ૨૨, ૨૬ અને ૨૯ માં પરુ જોવાય છે.
દંડાન્વયમાં કર્તા, કર્મ અને ક્રિયાપદને જ કરી દેવેન્દ્રસૂરિએ કમ્મસ્થય નામના બીજા કર્મચન્થ
કદિન વિશેષણોને બેધ કરાવાય છે. કેટલાકનું (ગા. ૬)ની સ્વોપ૪ ટીકામાં નીચે મુજબ ઉલ્લેખ
એમ કહેવું છે કે–સમગ્ર પઘની સંપૂર્ણ પણે પદ્યકર્યો છે –
સ્વરૂપ કર્યાદિની પ્રધાનતાપૂર્વકની રજુઆત તે બજ ાિર રુલ્લાવિકvgધાતુર્દિવાર્થ ” “ ડાન્વય” છે,
આ ઉપરથી એમ કહી શકાય કે “દંડક-ધાતુ' “દૂન્વય” એ પ્રયોગ નૈષધ ચરિતની એ પ્રયોગ જૈન કૃતિઓમાં તે છે જ, અને એ મહિનાથક્ત ટીકામાં હોવાનું કહેવાય છે. એ ગમે લગભગ નવ સૈકા જેટલે તે પ્રાચીન છે. એ પૂર્વે તે હે, સૌથી પ્રથમ કઈ જેન કૃતિમાં તેમજ કઈ આ પ્રયોગ કોઈ કૃતિમાં હોય તો વિશેષ એ અને કૃતિમાં આ પ્રયોગ છે અને એને અર્થ કયાં સૂચવશે?
કોણે ક્યારે સમજાવ્યું છે તેની તપાસ કરવી બાકી દંડક-છંદ–વીર સંવત્ પ૩૦(ઈ. સ. ૪)માં રહે છે. અહીં તે “દંડક’ સામે દંડાન્વયનો સંબંધ વિમલસૂરિએ જે પઉમરિય રચ્યું છે તેના હોવાથી આટલી હકીય મેં નોંધી છે.
૧ આ વૃત્તિ સહિત મૂળ કૃતિ હૈમવિભ્રમ એ નામથી “શેવિજય જૈન ગ્રંથમાલા”માં વીર સંવત ૨૪૩૯ માં છપાઈ છે. થાય . આના પરિચય માટે જુઓ પાઠય (પ્રાત) ભાષાઓ અને સાહિત્ય (પૃ. ૮૫-૮૯).
For Private And Personal Use Only
| SR No. | 531569 |
| Book Title | Atmanand Prakash Pustak 048 Ank 10 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Jain Atmanand Sabha Bhavnagar |
| Publisher | Jain Atmanand Sabha Bhavnagar |
| Publication Year | 1950 |
| Total Pages | 23 |
| Language | Gujarati, Hindi |
| Classification | Magazine, India_Atmanand Prakash, & India |
| File Size | 4 MB |