________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૩૧૨
શી માત્માના પ્રકાર
પંદરમી સદીમાં બોલાતી ગુજરાતી ભાષા.*
લે. મુનિરાજશ્રી કલ્યાણવિજયજી. ભાષા એ મનુષ્ય જીવનનું સર્વોપયોગી સાધન છે, એ સાધન વિનાનું કોઈ પણ જીવન પિતાનું અસ્તિત્વ ધરાવી શકે જ નહિ. એ વાત નિર્વિવાદ છે. આ ઉપરથી ભાષા વસ્તુ કેટલી કિંમતી છે અને તેની ઉન્નતિ કરવાની કેટલી જરૂર છે તેને આપણને કાંઈક ખ્યાલ આવી જઈએ.
મને જાણીને આનંદ થાય છે કે ગુર્જરભૂમિનાં નરરત્નો આજ કેટલાક સમયથી પિતાની માતૃ તુલ્ય માતૃભાષા ગુજરાતીની ઉન્નતિને માટે સારી મહેનત કરી રહ્યા છે, અને તેમના શુભ પ્રયાસનું ફલ આપણે પ્રત્યક્ષ જોઈએ છીએ કે આજે ઘણું સારી સંખ્યામાં એ ભાષાના ગ્રન્થો બહાર આવવા પામ્યા છે.
એટલું છતાં પણ એક વાત મહારે સખેદ જણાવવી પડે છે કે આ ભાષા જેટલી પ્રાચીન મનાય છે તેટલા પ્રમાણમાં એનું પ્રાચીન સાહિત્ય બિલકુલ બહાર આવવા પામ્યું નથી. આનું કારણ તેવા સાહિત્યને અભાવ નહિ, પણ તેની શોધ ખોળની ખામી હોવી જોઈએ એમ હારું માનવું છે.
ગુજરાતી ઉત્પત્તિથી માંડીને લગભગ ૩૦૦-૪૦૦ વર્ષ સુધીની તેની થિતિની આજે યથાર્થ રેખા દેરવી તે અશક્ય છે. સાધનાભાવથી તેનું નિર્દોષ અનુમાન થવું પણ કઠિન છે, તેથી જે સમયનું પુષ્કળ ગુજરાતી સાહિત્ય અસ્તિત્વ ધરા વે છે, જે સમયમાં ગુર્જર ભાષા આજના કરતાં લગભગ બમણ વિસ્તારમાં વ્યાપક હતી તે સમયની તેની સ્થિતિનું વર્ણન કરવું અત્ર ઈષ્ટ છે. તે સમય વિક્રમ પંદરમી સદી છે, આજકાલ ઘણા વિદ્વાનોની એવી માન્યતા જોવામાં આવે છે કે કઈ પણ
ભાષાનું પ્રાચીન સ્વરૂપ જાણવા માટે તે વખતના કવિની ભાષા તે સમયમાં કવિઓના લખાણ પર વિશેષ આધાર રખાય છે. બોલાતી ભાષાનું યથાર્થ પણ હારી માન્યતા એવી છે કે કઈ પણ કવિના સ્વરૂપ જણાવી શકે નહિ. લખાણને આધારે તે વખતની બોલાતી ભાષાનું
યથાર્થ સ્વરૂપ જાણવું અશકય છે. કહેવાને આશય એ નથી કે કવિની ભાષા તે સમયની ભાષા જાણવાનું સાધનજ નથી. અલબત, કવિ પિતાના સમયની ભાષાને પોષક છે, ભાષાપર સામાન્ય વર્ગ કરતાં તેનું પ્રભુત્વ વિશેષ છે.
*छठी गुजराती साहित्य परिषदने माटे लखायेलो अने पास थयेलो निबंध
For Private And Personal Use Only
