________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સાત્વિકી વૃત્તિનું ઝરણું.
૧૫ સાત્ત્વિકી વૃત્તિના આનંદને સ્વાદ પ્રાપ્ત થયેલ હેતે નથી. સત્ત્વગુણને મદદ કરનાર ખેરાકમાં પણ સાવચેતી રાખવાની ઓછી અગત્ય નથી. કહેવાય છે કે “આહાર તે એડકાર” જે આહાર તેવી બુદ્ધિ થાય છે. તમે ગુણ અને રજોગુણ ઉત્પન્ન કરાવે તે ખોરાક સદંતર તજી દેવાની આવશ્યકતા છે. મનુષ્યએ પિતાનું આત્મબળ તામસી અને રાજસી સ્થાન, ખોરાક અને સંગતિમાં ગુમાવવાને બદલે જે તેને સાત્વિક વૃત્તિને ઉત્તેજક કાર્યોમાં વ્યય કરવામાં આવે તે પિતાને અનુકૂળ ફળ પ્રાપ્તિ થાય એટલું જ નહિ પરંતુ જગન્ના અનેક પ્રાણીઓના અનુગ્રહને નિમિત્તભૂત બને છે અને સાત્વિક વૃત્તિમાંથી નીકળતી જીવનસુવાસ ઉભય સંસર્થીઓને અપૂર્વભૂત આનંદ આપે છે.
સાત્વિક વૃત્તિનું લક્ષ્યબિંદુ પૂર્વોકત ત્રણ પરિસ્થિતિના સંગમ સ્થાન ઉપર છે, પૂર્વકાળના ઐતિહાસિક ચિત્રો કે જેમાં સર્વપ્રધાન ગુણ વૃદ્ધિ પામે છે તેને ગુણ દષ્ટિએ અવેલેકવાં, શ્રીજિનેશ્વરની પ્રતિમામાં મૂર્તિમાન ગુણરૂપ શ્રીજિનેશ્વરનું સ્વરૂપ દર્શન કરવું, નિર્દોષ પ્રવૃત્તિમાં નિરંતર ઉત્સુક રહેવું અને દયાને ઝરે નિરંતર વહેતે રાખવે એ સાત્વિકી વૃત્તિને આત્મા સાથે ઓતપ્રત કરવાની કળા છે.
આ સંક્ષિપ્ત નિવેદન અનુસાર મુમુક્ષુ પ્રાણીઓએ સાત્વિકી વૃત્તિ ઉપર સ્વા. મિત્વ મેળવવા પ્રયાસ કરવાની આવશ્યકતા છે સશાસ્ત્ર પુનઃપુનઃ એમજ સંબંધેછે; સર્વ શુભ અનુષ્ઠાને તેવી વૃત્તિ ઉપર સ્વામિત્વ પ્રાપ્ત કરવા માટેજ છેએજ હકીકતને સ્તુતિના રૂપમાં શ્રીમદ્ આનંદઘનજી કહે છે કે,
શુદ્ધ આલંબન આદરે, તજી અવર જાલરે;
તામસી વૃત્તિ સવિ પરિહરી, ભજે સાત્વિક શારે. જેઓ અપ્રશસ્ત આલંબનને તજી પ્રશસ્ત આલંબનનું સેવન કરે છે તેમની તામસી વૃત્તિ દુર થઈ મનોહર સાત્વિકી વૃત્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. શ્રી ભગવદ્દગીતા પણ આ સંબંધમાં કહે છે કે,
सर्व धारेषु देहेऽस्मिन् प्रकाश उपजायते ।
झानं यदातदा विद्याहिं सत्त्वमित्युत ॥ જ્યારે આ શરીરમાં સર્વ દ્વારમાં જ્ઞાન પ્રકાશ થઈ રહે છે ત્યારે કેજોય! સત્ત્વગુણની વૃદ્ધિ થયેલી તું જાણુ.” - સારાંશકે સત્ત્વગુણની પ્રાપ્તિ એ પ્રબળ ઉદ્યમ વગર બની શકતી નથી, સાત્વિકી વૃત્તિનો પ્રવાહ અખૂટ છે પરંતુ તે ઝરણરૂપે પ્રાપ્ત થવી એ કાંઈ અલ્પ
For Private And Personal Use Only
