Prabuddha Jivan 2019 01

SR No.: 526126
Original Sutra Author: N/A
Author: Sejal Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2019
Total Pages: 56
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 5 MB

Page 32

- અહિંસા-અપરિ
-
જેમ ઘસાઈને ખુશબો આપનાર એ દિગ્વિજયી આત્માનું શરીર હૈ.'' ઉદાર ભાવના અને શુભ કાર્યો દ્વારા દેવકરણ શેઠ લોકોના ચંદનની ચિતામાં જલીને ધૂપસળી બની ગયું. આજે પણ તેની સુવાસ દિલમાં સમાઈ ગયા છે. ધર્મ અને શિક્ષણના ક્ષેત્રે તેમણે કરેલાં કાર્યો ચોમેર પ્રસરેલી છે.
અને તેમનું યોગદાન અજરઅમર રહેશે. આ મહામાનવને કોટિકોટિ જીવન મિલના ભાગ્ય કી બાત હૈ, મૃત્યુ હોના સમયકી બાત વંદના... હૈ, પર મૃત્યુ કે બાદ ભી લોગો કે દિલમેં જિવિત રહના કર્મોકી બાત
મો. ૯૩૨૨૨૭૪૭૮૯ ગાંધીવાનગાથા
એ પળ જીવન) નવી પેઢીએ વાંચવા જેવું પુસ્તક “ઇન્ડિયા આફ્ટર ગાંધી : બાપુ.
- ડો. રસોનલ પરીખ ૨૦૦૩માં ભારતીય દૂતાવાસમાંથી નિવૃત્ત થઈ અમેરિકા જતી લેખક જણાવે છે કે અમેરિકન અને ફ્રેંચ ક્રાંતિ પર કે પશ્ચિમની વખતે અમેરિકન એલચી રોબર્ટ બ્લેકવિલે કહ્યું હતું, “વિવિધતાઓથી લોકશાહી પર ખાસું સંશોધન થયું છે, અનેક પુસ્તકો લખાયાં છે; ભરેલી પ્રજા, લોકશાહી શાસન, સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્ય અને કોમી પ્રશ્નો જ્યારે ભારતની લોકશાહી વિરાટ અને જટિલ હોવા છતાં તેનો - ભારતમાં એ બધું જ છે, જે એક બુદ્ધિજીવીને પડકાર આપે... અભ્યાસ થવો જોઈએ તેવા પ્રયત્ન થયા નથી. આપણો ઈતિહાસ ભારતને ફરી ફરી તલાશવા માટે હું આ દેશમાં દસ વાર જન્મ લઉં પણ સ્વાતંત્ર અને ભાગલા સુધી આવીને અટકી જાય છે. લોકો પણ તો કેવું સારું.''
તેનાથી આગળ જતા નથી. ઈતિહાસ અહીં અટકે છે તે પણ બરાબર ભારતના આજના ગાંધીસ્કોલર અને ઈતિહાસવિદ્ રામચંદ્ર નથી – પણ રાજ્યશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્ર - પોલિટિકલ સાયન્સ ગુહાએ પોતાના પુસ્તક ઈન્ડિયા આફ્ટર ગાંધીમાં આ વાત લખી અને સોશ્યલ સાયન્સે પોતાની ક્ષિતિજો વિસ્તારવી જ જોઈએ. છે. જાણે ભારતને ફરી ફરી શોધવા-સમજવાની એમની પોતાની જ ૧૯૪૭ની ૧૫મી ઑગસ્ટની મધરાતે ઈતિહાસ પૂરો થયો હોય તો ઈચ્છાનો પડઘો ન હોય એવું આ દળદાર પુસ્તકમાંથી પસાર થયા ભલે પણ રાજ્યશાસ્ત્ર અને સમાજશાસ્ત્રનો તો એ ઘડીએ પ્રારંભ પછી ચોક્કસ લાગે.
થયો છે એ ભૂલવું ન જોઈએ. પુસ્તકનું શીર્ષક સૂચવે છે તેમ એમાં ગાંધી પછીના ભારતની બ્રિટિશ શાસન ગયું એ પછી ગણતરીના મહિનાઓમાં બ્રિટિશ વાત છે જેમાં સ્વાતંત્ર પહેલાના અને સ્વાતંત્ર્ય પછીના બંને ભારતને શાસનના સૌથી મોટા વિરોધી મહાત્મા ગાંધી પણ ગયા. દેશના સમજવાનો પ્રયત્ન થયો છે.
લોહિયાળ ભાગલા, કોમી વિખવાદનો અંત ન હતા. લેખક કહે છે, “જ્ઞાતિ, ભાષા અને ધર્મ - આ ત્રણે પ્રશ્નોએ સ્વતંત્રતા, વર્ગવિગ્રહનો અંત આણી શકી ન હતી. રજવાડાઓનું ભારતનો કબજો લીધેલો હતો અને આજેય લીધેલો છે. ભારતનો વિલિનીકરણ આ બધા વચ્ચે થયું હતું. ૧૯૫૬૦માં ભારતની આખો ઈતિહાસ આ ત્રણ ધરીઓ પર ર્યો છે. ઉપરાંત સાંસ્કૃતિક નવી વિદેશનીતિ ઘડાઈ. આર્થિક આયોજનો થયાં. શિક્ષણનીતિ બની. વૈવિધ્ય, ગરીબી અને અજ્ઞાન. આટલી બધી વસ્તી અને મોટો વિસ્તાર. બંધારણની રચના થઈ. સ્વતંત્ર, સાર્વભૌમ, ધર્મનિરપેક્ષ, પ્રજાસત્તાક દુનિયાના ૧૩૫ લોકશાહી દેશોમાં ભારતની લોકશાહી સૌથી વધુ રાષ્ટ્ર તરીકે ૨૧મી સદીમાં પગ મૂકતા ભારતે પોતાની લોકશાહી મુશ્કેલીઓ અને પડકારોનો સામનો કરી રહી છે.'
સાથે કેવા પ્રયોગો કર્યા હતા? ત્યાર પછી કેવા વળાંકો આવ્યા - આ એમના મતે ૧૯૪૭ સુધીનો ભારતનો સમય લોકશાહી નામના બાબતો પ્રત્યે આપણે સૌ વત્તેઓછે અંશે ઘોર અજ્ઞાનમાં રાચીએ છીએ. એક રાજકીય સાહસનું સ્વપ્ન જોવાનો હતો. અમેરિકન અને ફ્રેંચ પાંચ ભાગ, ૩૦ પ્રકરણ અને 60 પૃષ્ઠોમાં રામચંદ્ર ગુહા
અને વિશ્વ સમક્ષ મૂક્યો ત્યારથી ભારતે આ પોતાની આગવી શૈલીથી દેશની સ્થિતિ પર, તેની સિદ્ધિઓ અને સ્વપ્ન જોયું હતું. તેને સાકાર કરવાના દરેક પ્રયત્નમાં ગાંધીની રાહબરી સમસ્યાઓ પર, તેની પ્રજા અને તેના નેતાઓ પર પ્રકાશ પાથરવાનો. નીચે પ્રજાના દરેક વર્ગે કમર કસી હતી. અભુત ઊર્જાનો જાણે સ્તુત્ય પ્રયાસ કરે છે. ઘણી વિવિધતાઓથી ભરેલા અને ઘણા મોટા વિસ્ફોટ થયો હતો. આ પ્રયાસોને કેટલીય વાર ઘોર નિષ્ફળતા પણ જથ્થામાં રહેલા ભારતના નાગરિકો ઘણી બધી રીતે વહેંચાયેલા પણ સાંપડી હતી. લોકશાહીનો ખ્યાલ ભલે પશ્ચિમમાંથી આવ્યો પણ છે. તિરાડોની સંખ્યા અને કદ વધતાં ચાલ્યાં છે, જો આંખો નહીં સ્થાનિક માનસિકતાઓ અને પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે તેને અમલી ખોલીએ તો અથડામણો થશે. આ અથડામણો સિવિલ વૉર સુધી બનાવવામાં આપણા દેશના નેતાઓએ કેવી મથામણ કરી છે? કયાં પહોંચશે, એવું ભવિષ્ય કેટલાક લોકો ભાખે છે. આ સંજોગોમાં પાછા પડયા છે? જનસામાન્યએ શું પ્રાપ્ત કર્યું છે? શું ગુમાવ્યું છે? ૨૦૧૨માં પ્રગટ થયેલું પુસ્તક 'ઈન્ડિયા આફ્ટર ગાંધી' મહત્ત્વનું લોકોની ભૂમિકા લોકો સમજ્યા છે? આ બધા પ્રશ્નોની છણાવટ કરતા છે. (૩૨)
પ્રજ્ઞા જીવન
(નાવડાઆરી - ૨૦૧૭