Prabuddha Jivan 2018 09

SR No.: 526122
Original Sutra Author: N/A
Author: Sejal Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2018
Total Pages: 52
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 5 MB

Page 43

| ઓગસ્ટ અંક વિશેષઃ કેલિડોસ્કોપીક નજરે : ગયા અંકની વાત |
ડૉ. અભય દોશી આદરણીય તંત્રી શ્રી,
માધુરી ઝળકે છે. “વાત્સલ્યદીપ' ઉપનામે પ્રસિદ્ધ આચાર્યશ્રી | ‘પ્રબુદ્ધ જીવનની અવનવા વિશેષાંકોની શૃંખલામાં આ વર્ષે ઉત્તરાધ્યયનસૂત્રની એક પ્રતનો પરિચય આપે છે. આ પરિચયમાં પર્યુષણ નિમિત્તે ચિત્રકલા વિશેષાંક' નું આયોજન કર્યું. એ ખરેખર કળાને પારખવાની સૂક્ષ્મદષ્ટિનો અનુભવ થાય છે. જ આનંદની વાત છે. પર્યુષણમાં સંવત્સરીપર્વના દિવસે બારસા તીર્થકરચરિત્રો બાદ હવે એક ગુજરાતના ઈતિહાસ તરફ સૂત્રવાચન નિમિત્તે તીર્થકરોના જીવનસંબંધિત ચિત્રપટોનું દર્શન ગતિ કરે છે. સિદ્ધરાજના રાજ્યમાં હેમચંદ્રાચાર્યનો ગ્રંથ “સિદ્ધહૈમ'નું થતું હોય છે. આમ, પર્યુષણ સંદર્ભે યોજાયેલ આ અંક પ્રાસંગિક જે ભવ્ય સ્વાગત કર્યું, તેનું અપૂર્વ ચિત્ર તેમ જ તેમના જીવનપ્રસંગના હોવાનું ગૌરવ પણ ધારણ કરે છે.
અન્ય ચિત્રો અંગે આ ચિત્રોના પ્રેરક આચાર્યશ્રી પ્રદ્યુમ્નસૂરીશ્વરજી આ અંકના અતિથિ તરીકે શ્રી રમેશ બાપાલાલ શાહની મહારાજની વિશિષ્ટ પ્રસંગોને જીવંત કરતી શૈલીમાં થયેલું આલેખન પસંદગી પણ ખૂબ યોગ્ય છે. 'કુમાર' સામાયિકથી જેમની કલારૂચિનું કાળના પટને ઓળંગી દે છે. તો પુનઃ શીલચંદ્રસૂરિ જહાંગીરના ઘડતર થયું છે, તે પ્રદ્યુમ્નસૂરિજીની પાઠશાળા'ના સંપાદન દ્વારા દરબારમાં થયેલ અહિંસાના વિજયઘોષ સમા અમારિપટ્ટકનો પરિચય આપણે સૌને તેમની કલાસૂઝનો પરિચય મળ્યો છે, એવા કલામર્મીને કરાવ્યો છે. જહાંગીરના દરબારમાં જૈનમુનિઓ દ્વારા થયેલ સંપાદન સોંપી તંત્રીએ અડધી બાજી જીતી લીધી છે. પ્રારંભિક અમારિપરિવર્તનનું કાર્ય અને તેનો સૂચિત્ર દસ્તાવેજ પર્યુષણ પ્રસંગે અગ્રલેખ સુંદર છે, પરંતુ શ્રી રમેશભાઈ પાસે વધુ વિસ્તૃત લેખની પ્રાસંગિક પણ છે. અકબર પ્રતિબોધક હીરસૂરિની પરંપરામાં જ તેમ જ જૈન-ચિત્રકળાના આવિષ્કારોની વિશદ્ ચર્ચાની અપેક્ષા થયેલા સમર્થ દાર્શનિક ઉપાધ્યાય યશોવિજયજીનાં જીવનના સુંદરતમ્ હતી.
ચિત્રો અને સાથે પ્રેરક આચાર્યશ્રી પ્રદ્યુમ્નસૂરિજી દ્વારા અપાયેલ પ્રારંભે જ પુણ્યવિજયજીની પુણ્યપ્રસાદી સમો ઋષભચરિત્રના પરિચય જૈન જગતના આ મહાન સારસ્વત સાથે આત્મીય નાતો ચિત્રોનો સુંદર પરિચયલેખ મૂક્યો છે. ‘પ્રબુદ્ધ જીવન'માં વર્ષો પૂર્વે બાંધી આપે છે. છપાયેલ આ લેખનું ચિત્તાકર્ષક પુનઃમુદ્રણ ખરે જ આપણા અંતઃકરણને ડૉ. અભય દોશીનો લેખ જૈન ચિત્રકળાની દાર્શનિક પશ્ચાદુર્ભ અજવાળે છે. બીજો લેખ મુનિ પ્રશમરતિવિજયજીનો છે. પ્રસન્નરમ્ય પર પ્રકાશ પાથરે છે. આચાર્ય નંદીઘોષસૂરિ કલાત્મક યંત્રચિત્રેલી ગદ્યના સ્વામી આ મુનિભગવંતે બાહુબલિજીનાં બે ચિત્રોનો ખૂબ સાધના પાછળના રહસ્યોને ઉજાગર કરે છે. અહીં પ્રસિદ્ધ કલાકાર ઝીણવટથી રસાસ્વાદ આપ્યો છે. ત્યારપછી જૈન ચિત્રકળાને મળેલા ઉદયરાજ ગડનીસે કરેલ દિવ્ય યંત્ર, મંત્ર, તંત્ર'ના ચિત્રોનો પરિચય વૈશ્વિક સન્માન વિશે જિતેન્દ્ર શાહનો લેખ છે. જૈન-કળાના મર્મી પણ સાંકળી શકાયો હોત. શ્રી સારાભાઈ નવાબે કરેલા યંત્રચિત્રો શ્રી જિતેન્દ્ર શાહે ખૂબ સુંદર રીતે શ્રી લા.દ. વિદ્યામંદિરમાં સંગ્રહિત અને અન્યચિત્રોના સંગ્રહો પણ આ સંદર્ભે અવશ્ય નોંધપાત્ર છે. ‘શાંતિનાથ ચરિત્ર'ની યુનેસ્કો દ્વારા સન્માનિત પ્રતનો પરિચય વિહારયાત્રામાં મુનિભગવંતોની સંશોધક આંખો ભળે તો કેવું કરાવ્યો છે.
ઉત્તમ પરિણામ પ્રાપ્ત થાય, તે મુનિ સંયમચંદ્રવિજયજી દ્વારા ત્યારબાદ પુનઃ એ જ ભંડારની એક અન્ય શાંતિનાથ ચરિત્ર'ની લખાયેલ ‘બિકાનેરની ઉતા ચિત્રશૈલી' લેખમાં જોઈ શકાય છે. કલાત્મક પ્રતની શ્રી વિજયશીલચંદ્રસૂરિશ્વરજી મહારાજ લિખિત આ અંકની આ વિશેષ ઉપલબ્ધિ છે કે, જે મુનિની કલમથી જૈન રસાÁ પરિચય પ્રાપ્ત થાય છે.
જગત ભાગ્યે જ પરિચીત હતું, તેવા મુનિઓની કલમને 'પ્રબુદ્ધ સર્જકની વિશિષ્ટ રંગસૃષ્ટિને પારખવાની ઝીણવટનો પરિચય જીવન'ના માધ્યમથી આપણા સૌ સુધી પહોંચાડી છે. થાય છે.
પૂ. આચાર્યશ્રી મુનિચંદ્રસૂરિની કલમે જૈનચિત્રકળાના કેટલાક ત્યારબાદ, ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈએ વિવિધ સમવસરણ-ચિત્રોની સુંદર આવિષ્કારોનો પરિચય પ્રાપ્ત થાય છે. ભારતી બી. શાહે સુંદર રીતે તુલના કરી છે. આ તુલનાને પટ માં તેમજ જિનમંદિરરૂપે પણ આ જ પદ્ધતિથી પાટણ ગ્રંથભંડાર આદિના સુંદર આવિષ્કારોનો નિર્મિત સમવસરણની આકૃતિ સુધી વિસ્તારી શકાય. શ્રી પરિચય કરાવ્યો છે. ત્યારબાદ પાલીતાણા હસ્તપ્રત' નામે પ્રસિદ્ધ કુમારપાળભાઈએ યોગ્ય રીતે જ સમવસરણના ચિત્રનિર્માણને “કલ્પસૂત્ર'ની પ્રતનો પરિચય અપાયો છે. એ જ રીતે ભારતી ‘ચિત્રકારનું ઉત્કૃષ્ટ શિખર, ચિત્રકારની પૈર્યપૂર્ણ અગ્નિપરીક્ષા' દીપક મહેતાએ પણ રસપ્રદ શૈલીમાં હસ્તપ્રતોમાં રહેલી ચિત્રકળાનો તરીકે ઓળખાવેલ છે. ત્યારબાદ આચાર્ય યશોવિજયસૂરિજીની પરિચય કરાવ્યો છે. સી. નરેન અને ડૉ. થોમસ પરમાર શત્રુંજય કલમે ગણધરવાદનો વિશિષ્ટ દૃષ્ટિકોણથી પરિચય મળે છે. ચિત્રપટ અને પુષ્પોની કળાત્મકતાનો પરિચય કરાવે છે. આચાર્ય ભક્તિયોગાચાર્ય એવા આ સૂરિદેવની કલમમાં આત્મસમર્પણની રાજહંસસૂરિએ શત્રુંજયગિરિરાજના સુંદર ચિત્રોનો પરિચય કરાવ્યો સપ્ટેમ્બર- ૨૦૧૮ )
પ્રબુદ્ધજીવન
૪૩