________________
૨૪
પ્રબુદ્ધ જીવન
भविष्यति कलौ तत्र, वर्त्तनं धर्महेतवे ।। देशकालाऽनुसारेण, स्वातन्त्र्यशक्तिवर्द्धकाः । ૩પાયા યત્નત: સેવ્યા, વિદ્યાક્ષાત્રવાપ્રવા:।। श्री वीरस्यार्पणं कृत्वा, संप्राप्तसर्वसंपदाम् । जैनैरैक्य विद्यायैवं, साध्या सर्वोन्नतिः सदा ।। પ્રતિપક્ષિનને: સાર્જ, સાવધાનતા સવા । सर्वशक्तिबलेनैव, वर्त्तितव्यं सुयुक्तितः ।। राज्यधर्मादिसाम्राज्यरक्षकवर्द्धकानि वै । कर्माणि जैनसंघेन, कर्त्तव्यानि विशेषतः ।। प्रजाराष्ट्र महासंघविकासाय मनीषिभिः । उदाराशयबन्धेन, संपाद्याः सर्वशक्तयः ।। चतुर्विधप्रजासंघस्वातन्त्र्यशक्तिवर्द्धकाः । औत्सर्गिकाऽपादाभ्यां, संस्थाप्या धर्म्यनीतयः । शक्तियोगः सदा श्रेष्ठो, वर्द्धमानेन भाषितः । संप्रति भारते तस्य, महत्ता भाविनी तथा ।। भविष्यज्जैनसंघेन, शक्तियोगाप्तये सदा । वर्त्तितव्यं प्रयत्नेन, तत्र श्रीर्विजयो ध्रुवम् ।। देशकालसमाजाऽनुसारिणो धर्म्यनीतितः । शक्तियोगं समालम्ब्य, जैना जयन्तु सर्वदा ।। शक्तियोगः समाख्यातो, महावीरेण सर्वथा । संस्तुत: शक्तियोगस्तु, श्रेणिकाऽभयमन्त्रिणा ।। યુવરાજ અભયકુમારે ‘શક્તિયોગ’ (વિશે) સાંભળીને હર્ષ અને ઉલ્લાસ વડે ગુણના ભંડાર સમા ‘શક્તિયોગ’ના વખાણ કરવા લાગ્યોઃ
‘સર્વ શક્તિઓ વડે સિંહની જેમ જૈન સંઘે રહેવું જોઈએ, એમ સિંહ અંકિત (એટલે સિંહ જેમનું ચિહ્ન-લાંછન-છે તેવા) મહાવીર આજ્ઞા આપે છે.’
જૈન ધર્મના પ્રકાશક શ્રી મહાવીર જય પામો. જૈનોને સર્વશક્તિ આપનાર ચરમતીર્થેશ જૈનોનું રક્ષણ કરો.'
‘સિંહ લાંછનસંજ્ઞાથી સર્વ પરાક્રમ વડે પ્રખ્યાત મહાવીરસ્વામી પાંચમા આરામાં શ્રેષ્ઠ છે, તે સર્વ શક્તિ આપનાર છે.’
‘સર્વ જાતની શક્તિઓ જૈન સંઘે પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ (સર્વ રીતે સમર્થ બનવું જોઈએ) કલિયુગમાં શક્તિ વિના જૈનોનું જીવન નથી.’
‘મન, વચન અને કાર્ય શક્તિનો વિકાસ યોગ્ય શિક્ષણ દ્વારા (કરવો જોઈએ), દેશ અને કાળ અનુસાર સર્વ સંઘે (સામર્થ્ય) પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ.’
જુલાઈ ૨૦૧૦
‘કલિયુગમાં ધર્મ અનુસાર સર્વ જાતિની શક્તિ માટે જૈનોનું વર્તન, ધર્મ, ઐક્ય અને સર્વ શક્તિ આપનાર છે.’
ચાર વર્ણના લોકોએ અલ્પ દોષવાળા, મહાલાભ આપનારા કાર્યો અને શક્તિ આપનારા કાર્યો કરવા જોઈએ.’
‘આત્મ રક્ષણ માટે શસ્ત્ર વગેરેનું શિક્ષણ સર્વ યુક્તિ વડે પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ. (અને તેમ કરીને) ધર્મસ્વાતંત્ર્યનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.’
‘વિદ્યા, વ્યાપાર, સત્તા વગેરે શક્તિઓના રક્ષણ કરનારાઓએ સિંહની જેમ શૌર્ય વડે સર્વ કર્મમાં (પ્રવૃત્ત) રહેવું જોઈએ.'
શક્તિ, ધન વગેરેના નિર્બળ માણસો જીવતા નથી. સર્વશક્તિનું પ્રાકટ્ય થવાથી જૈન સંઘની ઉન્નતિ થાય છે.’
‘પાંચમા આરામાં સૂરિ, વાચક, સાધુઓ અને સાધ્વીઓના શક્તિવર્ધક કાર્યો શુભ હોય છે !
‘કલિયુગમાં-કઠિન કાળમાં ધર્મના હેતુ માટે શક્તિવર્ધક કાર્યો કરવા જોઈએ.'
‘દેશ અને કાળ અનુસાર વિદ્યા અને ક્ષાત્રબલ આપનારા તથા સ્વાતંત્ર્ય શક્તિ વધારનારા ઉપાયો પ્રયત્નપૂર્વક કરવા જોઈએ.’
‘શ્રી મહાવીર સ્વામીને અર્પણ કરીને, સર્વ સંપત્તિઓ અર્પણ કરીને, જૈનોએ ઐક્ય સાધીને સદા સર્વદા ઉન્નતિ સાધવી જોઈએ.’
‘યુક્તિ-પ્રયુક્તિપૂર્વક, સર્વશક્તિ અને બળથી સાવધાનીપૂર્વક, પ્રતિપક્ષના લોકો સાથે વર્તવું જોઈએ.’
‘જૈન સંઘોએ રાજ્ય, ધર્મ, સામ્રાજ્યવર્ધક એવા કાર્યો વિશેષ કરવા જોઈએ.’
‘વિદ્વાનોએ પ્રજા, રાષ્ટ્ર, મહાસંઘ વગેરેના વિકાસ માટે ઉદાર આશય/વિચારથી, સર્વશક્તિથી સંપાદન કરવું જોઈએ.’
ચાર પ્રકારના પ્રજાના(ચતુર્વિધ)–સંઘના સ્વાતંત્ર્ય શક્તિ વધારનારા ઔત્સર્ગ, અપવાદ, વગેરે દ્વારા ધર્મનીતિઓ સ્થાપવી જોઈએ.’
‘વર્ધમાન સ્વામીએ સદા શ્રેષ્ઠ શક્તિયોગ કહ્યો છે. આજે ભારતમાં
તેની મહત્તા વિશેષ છે. ભવિષ્યમાં પણ તે વધશે.’
ભવિષ્યમાં જૈન સંઘ વડે શક્તિયોગની પ્રાપ્તિ માટે પ્રયત્નપૂર્વક વર્તવું જોઈએ, તેમાં જ નિશ્ચિત વિજય છે.’
‘ધર્મ અને નીતિથી દેશ, કાળ, સમાજ શક્તિયોગનું આલંબન કરીને જેનો સદા જય પામો.’
‘શ્રી મહાવીરે સર્વથા શક્તિયોગ કહ્યો છે. શ્રેણિક વગેરે તથા અભય મંત્રી વગેરેએ શક્તિયોગની સ્તુતિ કરી છે.’
શ્રીમદ્ બુદ્ધિસાગર સૂરીશ્વરજીનું જીવન અને કાર્ય જાણનારને ખબર છે કે તેઓ કેટલા પ્રભાવી અને પ્રતાપી સાધુપુરુષ હતાઃ તેમની ગદ્ય કે પદ્યની તમામ રચનાઓમાં ખુમારી, ઝિંદાદીલી, સમર્પણ અને સામર્થ્યના સુપેરે દર્શન થાય છે. જૈન સંઘ પણ, સત્ત્વથી ભરપૂર અને શક્તિથી પરિપૂર્ણ હોય તેવી તીવ્ર અપેક્ષા સાથે ‘શક્તિયોગ અનુમોદના’ની રચના તેમણે કરી છે. ‘શક્તિયોગ’ની કલ્પના જ વિરલ અને વિશિષ્ટ છે. આ અધ્યાયનો સંદેશ જૈન સંઘમાં પ્રસારવો જોઈએ, સર્વત્ર.
શક્તિયોગનો સંદેશ એટલે સર્વોન્નતિનો સન્માર્ગ. (ક્રમશઃ) (આચાર્યશ્રી મુંબઈમાં પ્રાર્થના સમાજ ચંદ્રપ્રભુ દેરાસરના ઉપાશ્રયમાં ચાતુર્માસ અર્થે બિરાજમાન છે.)