Prabuddha Jivan 2009 04

SR No.: 526009
Original Sutra Author: N/A
Author: Dhanvant Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2009
Total Pages: 28
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 461 KB

Page 8

પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૬ એપ્રિલ, ૨૦૦૯ ઉપસંહાર :
અહીં આચારાંગની ગાથા યાદ આવે છે. ડૉ. હોમના તિરોહિત ક્રમ (Implicit Order) અનુસાર સૃષ્ટિ ને નાગ સે સત્ર નવરૃ કે બ્રહ્માંડ સનાતન અને ક્ષણિક એમ બન્ને રીતે દેખાય છે. “કણ” કે ને સવૅ નાળઃ રે | ગાડું ! ‘તરંગ'નો દ્વિસ્વભાવ પણ તિરોહિત ક્રમ અંતર્ગત્ ઘટક પ્રગટ થવાની એક એટલે સમગ્ર બ્રહ્માંડના દરેક પદાર્થના મૂળભૂત દ્રવ્ય રૂપ તૈયારીમાં હોય તે સમયે તેના માર્ગમાં અવરોધ મૂકતા તેનો પુદ્ગલનો એક સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મ પરમાણુ - સકલ પદાર્થના સર્જન આવિર્ભત ક્રમ બદલાય જાય છે.
માટેનો એકમ છે; અને એ એક પરમાણુને સંપૂર્ણ રીતે જાણવો ક્વોન્ટમ્ ફિઝિક્સ અને થિયરી ઓફ રિલેટિવીટીએ જગતનો એટલે સમગ્ર બ્રહ્માંડના દરેક પદાર્થને જાણવા, કારણ કે એ એક દૃષ્ટિકોણ બદલી નાંખ્યો છે. અનંત વિશ્વોના એક એક ઘટક બાકીના પરમાણુ આ બ્રહ્માંડના દરેક પદાર્થોના ભાગ રૂપે રહેલો હતો અને એક એક ઘટક સાથે જોડાઈને રહ્યા છે. એક પરમાણુ કણ બીજા ભવિષ્યમાં દરેક પદાર્થના મૂળભૂત એકમ તરીકે રહેવાનો છે, એટલે પરમાણુ કણાથી જુદો છે એમ જોવું કે માનવું જ ભૂલ ભરેલું છે. બન્ને તે એક જ પરમાણુને જાણવા માટે સમગ્ર બ્રહ્માંડના દરેક પદાર્થનું થિયરી બ્રહ્માંડ અવિભાજ્ય સમગ્રતા ધારણ કરે છે તે વાત સાથે સંમત જ્ઞાન જરૂરી છે. તેથી કહ્યું છે કે એક પરમાણુનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન મેળવે છે પણ તેમના સિદ્ધાંતોમાં ક્યાંક ક્યાંક મતભેદ પડી જાય છે અને છે તેને સમગ્ર બ્રહ્માંડનું જ્ઞાન થઈ જાય છે અને જેને સમગ્ર બ્રહ્માંડનું વિભક્ત થઈ જાય છે. ડૉ. વ્હામે બન્નેનો ઊંડો અભ્યાસ કરી તે
જ્ઞાન છે, તે દરેક પરમાણુને પણ સંપૂર્ણ જાણે છે.” આચાર્યદેવ શ્રી સિદ્ધાંતોમાં રહેલી ત્રુટિઓ અને સીમિતતા દૂર કરી.
શીલાંક સૂરિનું આ વિવેચન કેટલું સ્પષ્ટ દર્શન કરાવે છે. સાપેક્ષવાદ સંકેતો (Signal) પર ભાર મૂકે છે અને માને છે કે
- આ રીતે ડૉ. વ્હોમનો આવિર્ભત ક્રમ (explicate order) સંકેતો ખંડોને જોડી રાખે છે. સ્પેશ્યલ રિલેટીવીટી થિયરીમાં સંકેત “
ભૌતિક વાસ્તવિકતાને જૈન દર્શન નિર્દિષ્ટ વ્યવહાર નયના નિરૂપણ પ્રકાશની નિયત કે બદ્ધ ઝડપે જ ગતિ કરી ખંડોને જોડે છે તેમ સ
સાથે ઘણે અંશે મળતો આવે છે. માનવામાં આવ્યું. પ્રકાશ-ઊર્જા કે રેડિયો તરંગો જેવી બીજી વસ્તુ
જૈન આગમોમાં નિશ્ચય નયનું સ્વરૂપ અને ભાવ નિક્ષેપનું વર્ણન
મળી આવે છે. ભાવ નિક્ષેપની મુખ્યતાનો સ્વીકાર કરી નિશ્ચયનયના કોઈ તંત્રના એક સ્વતંત્ર ભાગથી બીજા સ્વતંત્ર ખંડ તરફ પ્રેષણ કે
પ્રકાશમાં આત્મતત્ત્વનું નવું જ રૂપ જૈન દાર્શનિકોએ જગત સમક્ષ સંચરણ કરે છે ત્યારે આપણે પદાર્થગત પૃથક્કતાને તો માન્યતા મળે જ છે એ વિસંગતતા હોમે સમજાવી. ક્વોન્ટમ્ મિકેનિકસમાં
મૂક્યું છે. તેમાં પર દ્રવ્ય, પર્યાય, ગુણ, ધર્મ અને ધર્મી, અવયવ
અને અવયવીનો ભેદ સમાપ્ત થઈ સ્વતઃ અભેદ સ્થપાઈ જાય છે. પણ સંપૂર્ણ અખંડિતતા જળવાઈ રહેતી નથી કારણ કે ‘વેવ ફંક્શન'
વસ્તુનું પારમાર્થિક અને શુદ્ધ સ્વરૂપનું ગ્રહણ નિશ્ચય નયથી થાય તરંગવિધેયનો ખ્યાલ પણ વસ્તુ ગત છે. ‘વેવ ફંક્શન' અનુસાર
છે. જ્યારે અપારમાર્થિક અને અશુદ્ધ સ્વરૂપનું ગ્રહણ વ્યવહાર નથી સત્તાની જુદી જુદી પ્રશાખાઓમાં એક બીજાથી સાવ જુદું ઘટિત
થાય છે. બન્ને નય પરસ્પર સાપેક્ષ છે અને પરમ તત્ત્વ-પુદ્ગલનુંથાય છે તેમ દર્શાવેલ છે. ક્વોન્ટમ્ સ્થિતિનો ઉલ્લેખ એક પૃથક્ક
વર્ણન બન્ને નયો દ્વારા જ પરિપૂર્ણ થાય છે. તે જ રીતે બહોમના હયાતીનું જ પ્રમાણપત્ર છે. જ્યારે વાસ્તવિક રીતે તો તેનો મૂળ
આવિર્ભત ક્રમ અને તિરોહિત ક્રમના પરસ્પર સાપેક્ષ નિરૂપણથી મંત્ર એમ કહે છે કે પૃથક્ક હયાતી જેવું કંઈ જ નથી.
જ અખંડિત સમગ્રતો સિદ્ધાન્ત પૂર્ણ થાય છે. ડૉ. હોમ કહે છે કે ગ્રાન્ડ યુનિફિકેશન થિયરીમાં પણ ક્વોન્ટમ્ ફિલ્ડસને time and
આવિર્ભત ક્રમદશામાં પૃથક્ક ભૌતિક વિશ્વનો આપણને અનુભવ બિદુએ સ્વતંત્ર હયાતી ધરાવતા દશાવવામાં આવ્યાં થયા કરે છે એટલે આપણું અસ્તિત્વ મહદંશે તેનો જ ખ્યાલ રાખે
છે. પરંતુ ટાઈમ અને સ્પેસસમય અને અવકાશની પરંપરાગત ડૉ. હોમના આ પ્રકારના વિશ્લેષણથી આપણે એમ વિચારવા મર્યાદાઓને અતિક્રમી તિરોહિત દશામાં અંત:જ્ઞાન કે પ્રજ્ઞાન પ્રેરાઈએ છીએ કે કોઈપણ વિચાર, સમજ કે અનુભવ પર આધારિત પ્રાગટ્ય થાય છે. સિદ્ધાન્ત કે વૈજ્ઞાનિક થિયરી એ કેવળ એક પરિપ્રેક્ષ્ય કે દૃષ્ટિકોણ આવિર્ભત વિશ્વ અંગોના સરવાળા (Sub totals) થી બને છે. છે, જે કુદરત કે પ્રકૃતિ સાથે એક રહસ્યમય સંબંધ (mysterions અને પદાર્થની સંરચના સ્થિર લાગે છે. આવિર્ભત ક્રમ કે તિરોહિત relation) ધરાવે છે જે સીમિત માત્રામાં હોય છે. તત્ત્વજ્ઞાની માર્ટિન ક્રમ પરસ્પર વિરોધી કે સ્વતંત્ર ક્રમ નથી. તે એક જ સિક્કાની બે હીડેગરે આપેલું દષ્ટાંત અહીં ઉપયુક્ત છે. પીવાના પ્યાલાનું રૂપક બાજુઓ જેવા છે. તેઓ પરસ્પર પૂરક બની ભૌતિક વાસ્તવિકતાનો સમજીએ તો તેનો એક ભાગ તમારી સામે ધરો તો બાકીનો ભાગ પરિપૂર્ણ કે સમગ્રતાથી અનુભવ કરાવે છે. આપોઆપ દૃષ્ટિથી જાણે ઓઝલ થઈ જાય છે. આ રીતે સમગ્રતાને જો સંસાર નથી તો મોક્ષ નથી એવું ક્યાંક વાંચેલું યાદ આવે છે પણ ઈન્દ્રિયો પૂરેપૂરી પકડી શકતી નથી. સમગ્રતાને સમજ્યા વિના તેમ અહીં પણ કહી શકાય કે જો આવિર્ભત ક્રમ નથી તો તિરોહિત આપણે સમગ્ર અને તેના ભાગો વચ્ચેનો સંબંધ ગૂંચવી દઈએ તેવું ક્રમ પણ નથી. બને. સાચી સમજ અને ઊંડી અનુભૂતિથી એકમાં અનેકનું જ્ઞાન ૬૫, શિવાલિક બંગલોઝ,૧૦૦’ રોડ, સેટેલાઈટ, અમદાવાદ–૧૫. થઈ શકે છે.
Phone No. : (079) 26930998