Page Text
________________
પ્રબુદ્ધ જૈન
તા. ૧-૧૦-૪૩
પ્રબુદ્ધ જૈન
૧૯૪૩
. सच्चस्स आणाए उबहिए मेहाबी मारं तरति । તેના સિદ્ધાન્તોને માનવ સમાજ સ્વીકારે છે. ઈશુ ખ્રિસ્ત કે સત્યની આણમાં રહેનારે બુદ્ધિમાન માનવી મૃત્યુને તરી જાય છે. મહમદ પૈગંબરના જીવન જોતાં આ વાત જણાઈ આવે છે.
ગાંધીજી એ બન્ને મહાપુરૂષના અર્થમાં ધર્મસંસ્થાપક નથી, પણ તે ભારતવર્ષના એક મહાન દ્રષ્ટા પુરૂષ છે. ધર્મની વિશિષ્ટ પ્રણાલિ કે પંથ સ્થાપવાને તેમને હેતુ છે જ નહી. સમગ્ર માનવ
જીવનને સુખ અને શાંતિને પથે લઈ જવાને તેઓ મથે છે. હિંદુ" સત્યપૂતો ઉમ્
સ્થાનની આર્થિક અને રાજકીય ગુલામીની શૃંખલાઓ તેમના માર્ગમાં અકબર ૧
વિધ્વરૂપ છે, તેથી જ સમગ્ર દુનિયાને શાંતિને પ્રશ્ન કરે મૂકીને
તેઓ હિંદના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામના અજોડ સેનાપતિ બન્યા છે. ઘણું જીવો ગાંધીજી!
રાજકારણ ગાંધીજીનું ક્ષેત્ર હોઈ શકે જ નહીં અને તેથી જ મહાપુરૂષોના જીવન રહસ્યના ચિંતનથી સામાન્ય માણસને રાજકારણની પ્રચલિત વ્યાખ્યાને અનુસરતું રાજકારણ તેઓ જીવન વિકાસમાં નવી પ્રેરણા મળે છે, તેથી જ મહાપુરૂષોની ચલાવી શકયા નથી. ઉલટું ગાંધીજીના સંપર્કથી રાજકારણનું જયંતીઓ બધે ઉજવાય છે. પૂ. ગાંધીજીને પોતેરમે જન્મદિવસ પ્રચલિત સ્વરૂપ બદલાઈને રાજકારણ એટલે સત્યાગ્રહ એવું સમીએજ દૃષ્ટિએ આજે ભારતભરમાં ઉજવાય છે. દૈવની વાત ' કરણ રાષ્ટ્રભરમાં સ્થાપિત થયું છે. રાજકારણના કાવાદાવા, એટલી જ છે કે આ જયંતીના ઉત્સવ વખતે ગાંધીજી આ૫ણી જુઠાણ, છેતરપિંડી અને મારામારીએ ગાંધીજીના સત્યાગ્રહમાં વચ્ચે હોવા છતાં આપણી વચ્ચે નથી. ગઈ ગાંધી જયંતીની ' નથી. તેમાં તે ઋજુતા છે, સત્ય છે, પ્રમાણિકતા છે. અહિંસા જેમ આ જયંતી પણ ગાંધીજીને જેલના સળીયા પાછળ રાખી- છે. રાજકારણના ક્ષેત્રમાં ગાંધીજીને આ મેટામાં માટે ફાળે છે. ને જ રાષ્ટ્ર ઉજવશે. આ વાત હિંદુસ્તાનની જનતાને માટે હિંદુસ્થાનના રાજકારણી પુરૂષે ભલે ગાંધીજીને રાજકારણમાં જેટલી ખપ્રદ છે તેટલી જ શરમાવનારી છે. પણ તેથી ગાંધી- ધર્મને દાખલ કરવા બદલ દેષ આપે, પણ ગાંધીજીના સંસર્ગથી જીના મહાન વ્યક્તિત્વના સ્મરણનું મહત્વ ઘટતું નથી અને હિંદુસ્થાનનું રાજકારણ ઘણું જ તેજસ્વી પ્રભાવશાલી થયું છે, એ જ દષ્ટિએ એમની મહત્તાનું ઉડતું દર્શન કરવા પ્રયત્ન એમાં શંકા નથી. આ લેખધારા કરવામાં આવ્યો છે.
હિંદુસ્થાનની સ્વતંત્રતા લોકોના બળ ઉપર આધાર રાખે ગાંધીજીનું વ્યક્તિજીવન જેટલું મહાન છે, તેટલું જ મહાન છે, ગાંધીજીના નહીં. લડવૈયાનું લશ્કર હિંસક હો યા અહિંસક, તેમનું રાષ્ટ્રકવન પણ છે. ઘણું સંતમહંતે વ્યક્તિજીવનમાં લડતની છતને કે હારને આધાર લશ્કરના બળાબળ ઉપર હોય ઘણી ઉંચી કક્ષાએ ચઢેલા હોય છે, પણ તેમનું સાર્વજનિક જીવન છે. ગાંધીજીને ભાર્ગ ભૂલભરેલું છે એમ કેટલાક માને છે; નહીં જેવું જ હોય છે. વ્યક્તિજીવનમાં ગાંધીજી એક મહાન સંત એટલું જ નહીં પણ કેટલાક એમ પણ કહે છે કે ગાંધીજી હિંદના તરીકે જગતભરમાં પૂજાય છે, તેની સાથે સાથે જ તેમના સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્તિના માર્ગમાં આડખીલી રૂપ છે. આ બન્ને વિચારના ઉજ્જવલ સાર્વજનિક જીવનને લીધે આજે તેઓ દુનિયાના સર્વ- લોકો સ્વાતંત્ર્યની લડતને ઓળખતા જ નથી. એમાં ગાંધીજીના
માર્ગની ત્રુટી નથી કે ગાંધીજીના નેતૃત્વની ખામી નથી. આને માટે વિધમાન મહાપુરૂષોમાં જ ગાંધીજીનું પહેલું સ્થાન અંકાય . રાષ્ટ્રની નિર્બળતા જવાબદાર છે. એ નિર્બળતા જેટલા પ્રમાણમાં છે એમ નથી. પણ દુનિયાભરમાં થયેલા બધા જ મહાપુરમાં ઘટતી જશે, તેટલા પ્રમાણમાં હિંદની આઝાદી નજીક આવશે તેમનું સ્થાન ઘણું ઉંચું છે. દુનિયાના ઈતિહાસમાં કોઈ પણું અને એ નિર્બળતાને ઘટાડવા માટે ગાંધીજીના માર્ગ જે મહાપુરૂષ પિતાનાં જીવતાં ગાંધીજીના જેટલે અનુયાયી વર્ગ, બીજો અસરકારક એક પણ માર્ગ નથી. ગાંધીજીએ રાજકારણમાં મેળવી શક્ય નથી એ વાત ગાંધીજીની મહત્તા દર્શાવે છે, કે પ્રવેશ કર્યા પછી આખા રાષ્ટ્રમાં જે નિર્ભયતા પેદા કરી છે. પણ ધર્મસંસ્થાપકના જીવતાં તેનાં તત્તને સંપૂર્ણ પ્રચાર અને પરદેશી સત્તા વિષેને જે તિરસ્કાર જાગૃત કર્યો છે, તેને થયેલો જોવામાં આવતું નથી. ધર્મસંસ્થાપકના અવસાન પછી જ ઇનકાર ગાંધીજીના દુશ્મનોથી પણ થઈ શકશે નહીં.
મારા પતિએ શરૂ કરેલી કુવાઓ બંધાવવાની પ્રવૃત્તિને હિંદુસ્તાનની સ્વતંત્રતાને પ્રશ્ન કરે મૂકીને ગાંધીજીના આગળ ચલાવવાની મને ઘણી હોંશ છે-કારણ કે તે જીલ્લાની કાર્યને વિચાર કરીએ તે ગાંધીજીની મહત્તા ઉડીને આંખે કુવાઓની જરૂરિયાત હજુ ઘણું મટી છે, પણ આજે બધી વળગે એવી સ્પષ્ટતાથી દેખાઈ આવે છે. પાછલા મહાન ચીજોના ભાવ ખુબ વધી ગયા છે અને ભાવ આપતે પણ પુરૂષોએ વ્યકિતજીવનના વિકાસ માટે નવા નવા ધર્મ અને સીમેન્ટ, યુને, પથ્થર વગેરે મેળવવાની ઘણી મુશ્કેલી છે તેથી નવા નવા પથ સ્થાપ્યા. વ્યકિતજીવનના વિકાસ દ્વારા આ પ્રવૃત્તિને હાલ આટલેથી જ સંકેલવા સિવાય બીજો કોઈ સમાજજીવનમાં પણ વિકાસ થશે એવી એમની વિચારસરણી ઉપાય નથી. .
દેખાય છે. પણ ગાંધીજીએ વ્યક્તિજીવન અને સમાજજીવન આ કાર્યમાં દાન આપનારાં ભાઈ બહેનને, કુવાઓ બંધા- બને માટે વિકાસનો માર્ગ સ્પષ્ટતાથી બતાવ્યું છે. ભગવાન વવાના કાર્યમાં સાથ આપનારા સરકારી અધિકારીઓને તથા બુદ્ધ અને મહાવીર પ્રભુએ વ્યક્તિજીવનના વિકાસની દૃષ્ટિએ જુદા જુદા લોકલ બોડૅના પ્રમુખ તેમજ સભ્યોને તથા ખાસ અહિંસાને આદેશ આપ્ય; ત્યારે ગાંધીજીએ સમાજજીવનના કરીને શ્રી. ભગવાનજી ખંડુભાઈ જેશી તથા તેમના પિતાશ્રી વિકાસની દૃષ્ટિએ સમુહગત અહિંસાને મહામંત્ર દુનિયાને આપે ખંડુભાઈ. અખુભાઈ જોશી કે જેમની તનતોડ મહેનત અને છે. આ પહેલાં સત્ય એક વ્યકિતધર્મ હતો; પણ ગાંધીજીએ સહકાર સિવાય આ કુવાઓ બંધાવવાનું શક્ય જ નહોતું તેમને સત્યને પણ સમાજધર્મ બનાવ્યો છે. સત્ય અને અહિંસાને હું અંતકરણથી આભાર માનું છું.
સ્પષ્ટ માર્ગ માનવસમાજ આગળ મૂકીને ગાંધીજીએ ઇતિહાસમાં તા. ૨૦-૪૩ તેમના બહેરામ ખંબાતા, * મહાન પરિવર્તન કર્યું છે. એક વખત ચર્ચામાં આજની સર્વ
બેડીયર, ચર્ચગેટ રેલેમેશન શ્રેષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક શોધ કઈ એ પ્રશ્નના જવાબમાં એક વકતાઓ
શ્રેષ્ઠ પુર ગામમાં ગાંધીજીનું પહેલું સ્થાન એ કયા
પ્રમાણમાં હિંદની આઝાદી ને
આ
| SR No. | 525928 |
| Book Title | Prabuddha Jivan - Prabuddha Jain 1943 Year 05 Ank 01 to 15 - Ank 06 and 08 is not available |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Manilal Mokamchand Shah |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1943 |
| Total Pages | 126 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 15 MB |