Prabuddha Jivan - Tarun Jain 1935 Year 02 Ank 01 to 15 - Ank 10 is not available

SR No.: 525920
Original Sutra Author: N/A
Author: Tarachand Kothari
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1935
Total Pages: 122
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 9 MB

Page 75

જેનોના દર વર્ષે અઢી કરોડ રૂપિયા
નિરર્થક ખર્ચાય છે.
માટે થયું છે અને
અર્તિઓ લીવરાશના અનેક સાધના
વીતરાગદેવની મૂર્તિ એ આત્મકલ્યાણના અનેક સાધને માંહેલુ એક સાધન છે. એ આપણા પૂર્વાચાર્યોએ કહ્યું છે અને આપણે તેને માન્ય રાખ્યું છે, પણ નિરંજન નિરાકાર વિતરાગદેવની એ મૂર્તિને તેના ભકતોએ ભકિતના અતિરેકમાં તણાઈ જઈ કેવું વિકૃત સ્વરૂપ આપ્યું છે! મંદિરમાંથી ધંધાદારી દુકાનદારીને કેવી રીતે જન્મ થયો છે. અને એ દ્વારા સમાજના લાખો રૂપિયા કેવી રીતે બીન ઉપયોગી વેડફાઈ જાય છે. એ દાખલા દલીલથી સમજાવતો એક લેખ મુનિ જ્ઞાનસુંદરજીએ જેને પત્રના પર્યુષણના અંકમાં હિંદી ભાષામાં લખેલો છપાયો છે તેનું ગુજરાતી ભાષાંતર નીચે મુજબ આપ્યું છે. જૈન સમાજ વાંચે અને વિચારે. અને આવી રીતની ધર્મના નામે-- વીતરાગના નામે ચાલતી દુકાનદારી સામે પિતાનો અવાજ બહાર પાડે.
લી. મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ. જેન મન્દિરા અને મૂર્તિઓનું નિર્માણ માત્ર આત્મ કલ્યાણ માટે થયું છે, અને એ આત્મ કલ્યાણ આત્માના વિકાસથી ધીમે ધીમે થાય છે, આત્મ વિકાસના અનેક સાધનમાં મૂર્તિ પૂજા એ પણ એક સાધન છે. જે મૂર્તિઓની ઉપાસના કરવામાં આવે છે, તે મૂર્તિઓ વીતરાગ-તીર્થકર દેવાની છે. જિનેશ્વર દેએ રાજઋદ્ધિ મણિમાણિક્યાદિ પાગલિક સુખો છોડીને પિતાના પરમ નિઃસ્પૃદ્ધપણાથી પિતાનું અને પરનું કલ્યાણ કર્યું એ બાબતજ લક્ષમાં રાખી સર્વ જીવેના હિત માટે નિઃસ્પૃહાવસ્થા યાને ધ્યાનાવસ્થામાંજ વીતરાગ મૂર્તિની સ્થાપના કરવામાં આવી. અને એ મૂર્તિઓ દ્વારા શાન્તિ વૈરાગ્ય અને આત્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવા એજ ઉપાસકોના ઉદ્દેશ હોય છે. અને એટલા માટે ઉપાસકાના પ્રમાણમાં મૂર્તિઓની સંખ્યા જોઈએ એ સ્વાભાવિક છે. જે વખતે જૈનોની વસ્તી કરોડોની સંખ્યાથી ગણાતી હતી, તે વખતે લાખ જૈન મંદિર અને કરડે મૂર્તિઓ વિદ્યમાન હતી, પરંતુ કાલની કુટિલ ગતિ અને પરિવર્તન થતાં કેટલાંક અવનિતના કારણોથી જૈન સમાજ ઘટવા લાગે, અને એ સમયે વિધર્મી હુમલો કરનારાઓએ અનેક જૈન મંદિરો અને મૂર્તિઓને ભાંગી તેમને નાશ કરી દીધો તો પણ આજે ઘણું નષ્ટ થયાં છતાં પણ જૈન મંદિરોની સંખ્યા કમતી નથી, વર્તમાન કાળમાં કેવળ “વેતાંબર જૈન મંદિરોની સંખ્યા ૪૦ હજારની છે. (પચીસ જૈને એક મંદિરની ગણત્રી થાય છે)
પૂર્વકાળમાં જૈન મંદિરમાં હીરા માણેક મતી આદિ જવેરાતે રાખવામાં આવતા નહિ, અથવા તે મંદિરના દ્વાર પર તાળાં કુચીઓ લગાવવાની પણ જરૂર પડતી નહિ, કોઈ પણ જાતની અટકાયત વિના હરકોઈ માણસ પ્રભુની સેવા ભકિત કરી શકતા હતા, અને એ સ્થિતિમાં ભાડુની પૂજારીઓ કે નોકર ચાકરની પણ આવશ્યકતા રહેતી નહિ. પરંતુ એ પરિસ્થિતિ ચૈત્યવાસીઓના સમયમાં ટકી રહી નહિ, અને તેમાં અનેક પ્રકારની વિકૃતિઓ થવા લાગી. જે તીર્થકર ભગવાનોએ સંસાર માર્ગ પર લાત મારી ત્યાગ માગને સ્વીકાર કર્યો અને જેની પ્રતિમા ત્યાગ માગ સૂચક હોવી જોઈએ, તે પ્રતિમાઓ પર મેહક વસ્તુઓથી ભાત ભાતની સજાવટ થવા લાગી. સેના ચાંદી અને જવેરાતને લીધે લોકે ઉપર બુરી અસર થવા લાગી, ચેરનો ભય ઉત્પન્ન થતાં તે મંદિર ઉપર મેટાં મોટાં તાળાંએ લગાડવાની ફરજ પડી. વળી તે જોખમ સંભાળવાને માટે ભાડુતી પૂજારીઓ, તેના હીસાબ રાખવા માટે મુનિ, અને ગુમાસ્તાઓ રાખવા પડયા, મુડીનું વ્યાજ ઉપજાવવાની તાલાવેલી લાગી, અને એ રીતે એક પ્રકારની દુકાનદારી ચાલુ થઈ, અને જયાં દ્રવ્ય એકઠું થાય છે, ત્યાં કલેશત્પત્તિ સ્વભાવિક થાય છે, અને આ રીતે આત્મ કલ્યાણના સ્થાનમાં મમત્વ અભિમાન અને કલેશનું સામ્રાજ્ય વ્યાપી ગયું.
જેમ જેમ મંદિરમાં બાહ્યાડંબર વધતા ગયા તેમ તેમ જનતા વધારે શિથિલ અને ઉપેક્ષા કરવાવાલી થતી ગઈ, અને એ શિથિલતા એટલે સુધી વધી ગઈ કે ઘણા શ્રાવકે માત્ર કેસરની ટીલી કરવામાંજ ઈતિ કર્તવ્યતા માનતા થયા. અને આજે ૪૦ હજાર જેન મંદિરમાં એક લાખ ભાડુતી પૂજારીઓ નીભે છે, એ એનુજ પરિણામ છે. ઘણા સ્થળે આવા ભાડુતી પૂજારીઓ પિતાનીજ જાગીર તરીકે માની જેમ કામ ઉપર મામો દમ ભરાવે છે, તો કેટલાક સ્થળે ઘણી જાતના કર લાગા દમદાટીથી ઉઘરાવી જૈન સમાજને ત્રાસ આપે છે.
જે ગણત્રી કરવામાં આવે તે સહેજે જણાશે કે મંદિરના ભા ની પૂજારીઓ મારફત જેના કમીમાં કમી અઢી કરોડ રૂપીઆ દર વરસે બરબાદ થાય છે. અને આટલી મોટી રકમ દેવા માં પણ જૈન મૂર્તિઓની હદ ઉપરાંતની આશાતના થતી નજરે પડે છે, કારણ કે તે પૂજારીઓના જન્મ સંસ્કારે અજેની હોવાથી એમને આ મૂર્તિઓ પ્રત્યે માનદૃષ્ટિ હોતી નથી.
આવી રીતે આવા ભાડુતી પૂજારીઓ પાસે જૈન મંદિરમાં પૂજા કરાવવી એ કેવળ જાણીબુઝીને મૂર્તિની આશાતને કરવા બરાબર છે.