Prabuddha Jivan - Tarun Jain 1935 Year 02 Ank 01 to 15 - Ank 10 is not available

SR No.: 525920
Original Sutra Author: N/A
Author: Tarachand Kothari
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1935
Total Pages: 122
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 9 MB

Page 41

:: તરૂણ જૈન ::
આપણી સંસ્થા ઓ
= જૈન સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરી =
જે જમાનામાં આપણા મુની મહારાજો, મુંબાઈ તરફ આવવામાં અનેક અડચણા નિહાળતા તે વખતે એ અગવડા-મુશ્કેલીઓ વગેરેને સામને કરી મુની મહારાજ શ્રી મેહનલાલજી મહારાજે જૈન સમાજની ઉન્નતિ કરવાના શુભ આશયે મુંબાઇમાં પધારી આપણા મુનીરાજો માટે મુંબાઇના દ્વાર કાયમ માટે ખુલ્લાં કરેલાં.
મુની મહારાજ મેાહનલાલજીએ જ્યારે મુંબાઈમાં ચેામાસાં કરેલાં ત્યારે ત્યારે ધર્મ અને સામાજની ઉન્નતિને અંગે ઉપદેશા આપી ક્રિયાત્મક કાર્ય કરી આખી સમાજ ઉપર અનેક ઉપકાર કરેલાં એ વાતથી કાઇ અજાણ્યું નથી.
જેમના અનેક ઉપકારા આપણા પર કાયમ છે તેવા આલાકથી સિધાવતાં—તેમની કાયમી યાદ રાખવા આજથી પચ્ચીસ વર્ષોં ઉપર મુંબાઇના જૈનેએ તેમનાં નામની લાયબ્રેરી ને સંસ્કૃત પાઠશાળા સ્થાપેલી. જે માધવબાગમાં શ્રીમાન મુની મહારાજ શ્રી મેહનલાલજી જૈન સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરીના નામથી હાલ પણુ ચાલુ છે.
કેળવણી અને જ્ઞાનની પરખામાં શાળાઓ અને છાત્રાલયે જેટલાં ઉપયેાગી છે, તેટલાંજ બ તેથી પણ વધુ ઉપયેાગી વાચનાલયેા છે એ વાત કાએ પણ ભૂલવી ોઇએ નહિ. વાચનાલય કે પુસ્તકાલય આખી જન સમાજમાં જ્ઞાન અને શિક્ષણની જ્યાત પ્રસરાવે છે. શાળા માત્ર વિદ્યાર્થીઓ માટે જ છે. કુમારા-કિશારા તેમાં શિક્ષણના લાભ પામી શકે છે. મોટી વયના–વૃધ્ધ કે પછી વ્યવસાયી. ભાનવીએ વાચનાલય જેવી સંસ્થા દ્વારા જ પોતાનામાં જ્ઞાન–શિક્ષણુને ભડાર મેળવી લે છે. વાચનાલયની આ એક વિશિષ્ઠતા છે.
શ્રી મેહનલાલજી જૈન સેન્ટ્રલ લાયબ્રેરીના લાભ ના તેમજ જૈનેતરા સારા પ્રમાણમાં લેછે. એ પુસ્તકાલયમાં જૈન ધર્મના, અંગ્રેજી, ગુજરાતી, સંસ્કૃત, હિન્દી, મરાઠી મળી લગભગ પંૌંદર હજાર પુસ્તક છે. આ સંગ્રહ ન્હાને। તે ન જ કહેવાય. સાથે સાથે દૈનિક, અઠવાડિક, પાક્ષિક, માસિક વગેરે મળી લગભગ સાઠ પત્રો આવે છે અને હારા માણસા પુસ્તકા તેમજ પુત્રોને લાભ ઉઠાવે છે એ એના છેલ્લાં અહેવાલ પરથી જણાય છે.
ભૂલેશ્વરના લત્તામાં તેમજ મુંબઇના જૈન સમાજમાં આવા સંગ્રહવાળી આ એકજ લાયબ્રેરી છે એમ અમારી માન્યતા છે. જૈન સમાજમાં અનેક લક્ષાધિપતિ અને કરાડાનિપતિએ વસે છે. તેમાં સદગત્ મહાત્માશ્રીના પણ અનેક ભકતા હશે. કાઇ પુસ્તકાલયના ઉપાસકેા હશે, તેા કા તેના પ્રશસંકા પણ હશે પરન્તુ આશ્ચય' એ થાય છે કે આજ કાલ કરતાં ૨૫ વર્ષ થયાં છતાં પણ એ લાયબ્રેરી પેાતાનુ સ્વતંત્ર મકાન પ્રાપ્ત કરી શકી નથી એ એક શાચનીય વાત છે.
܀
e
શરૂઆતથીજ લાલબાગની માલેકીના માધવબાગમાં આવેલી જગ્યાના આગલા ભાગમાં ફકત ભાડાચીઠ્ઠી ખાતર સવા રૂપિયાના ભાડાથી લાયબ્રેરી મકાન મેળવી શકી છે તે લાલબાગના કાર્યકર્તાઓની મહારાજશ્રી પ્રત્યેની લાગણી તેમજ મમતા બતાવે છે. જે માટે તે ધન્યવાદ પામે છે. પરન્તુ આમ છતાંય એટલું તેા કહેવું પડશે ક આવી સુંદર લાયબ્રેરી માટે જે સગવડ ને સુધડતાવાળું મકાન જોઇએ તેવું સુંદર મકાન નથી.
લાયબ્રેરીના ભાંયતળીયાને છાપાના વાચન માટે પસદ કરવામાં આવ્યું છે. તે ભોંયતળીયુ‘મેાકળાસને સુધડતાને બદલે સકડાસ અને સુઘડતા વગરનું સ્થાન હોવાથી વાંચનારાઓના મેટા ભાગને અસ્ત વ્યસ્ત ગોઠવાઈને લાભ લેવા પડે છે. આ ઉપરાન્ત ફનીચરમાં માંકડ-ચાંચડ હાવાથી ખુરસીમાં બેસતાં પણ કંટાળા ઉત્પન્ન થાય છે. આથી નીચેના હૅાલ ર ંગરાગાનને નવું ફરનીચર માંગે છે.
પુસ્તકાના સંગ્રહ ઉપરના ભાગમાં લગભગ બાવન કબાટમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવ્યા છે. આટલાં પુસ્તકાને વ્યવસ્થિત રીતે બરાબર ગાઠવવામાં બાવન કબાટ આછાં પડે તે બનવાન્ડ્રેગ છે. પરન્તુ જગ્યાની સંકડાસે કાર્યવાહકાને આટલાંજ કબાટમાં સતાધ પકડવા પડયા છે! આથી એમ કહેવું પડશે કે પુસ્તકાની ગેાઠવણુ માટે પણ ઉપરની જગ્યા ન્હાની છે,
અમે કબુલીએ છીએ કે જગ્યાના અભાવે આ મુશ્કેલીએ વડેવી પડી છે. સાથે કહેવુ પડશે કે આ લાયબ્રેરીને સમાજના જે આગેવાના વહીવટ કરે છે તેમાં પાંચ-છ ધનિકા સાથે વકીલા, સેાલીસીટરેબેરીસ્ટરાના મેટા ભાગ છે, જે લખેલાં, વિદ્વાન અને લાયબ્રેરીની જરૂરીઆત હમજનારા છે. સમાજમાં સારી લાગવગ પણ તે ધરાવે છે. છતાં પચ્ચીસ વર્ષના ગાળામાં લાયબ્રેરીની મકાનની ભૂખ ભાંગી શકયા નહિ. એ પ્રશ્ન સૌને સહેજે થાય.
કદાચ કાઈ કહે કે મકાન ફંડ ભેગુ` કરવાને જેવા વખત જોઇએ તેવા આવ્યા નથી. તે। અમારું કહેવું પડશે કે એજ ગાળામાં શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલયની સ્થાપના થઈ હતી. તેના કાર્યકર્તાઓની મહેનતે આજે એક આલીશાન ભવ્ય નવું મકાન ને ખીજા ત્રણ ચાર મકાનો પણ તેએ મેળવી શકયા છે. ત્યારે આ સંસ્થા એક મકાન પણ ન મેળવી શકી તે આર્થિક વખત ન હેાતે। આવ્યો કે કાર્ય કરનારાઓને વખત નહેાતા મલ્યા? શું સમજવું ? કા વાકા સંસ્થા માટે થોડા સમય બહાર નીકળે તે આજે પણ સંસ્થા ધરનું મકાન કરી શકે એમ માનીએ છીએ. ક્રુત કા કર્તાઓની ધગશ ઉપર એ આધાર રાખે છે.
( વધુ માટે જીએ પાનુ ૮ મું. )