________________
आगम (४३)
[भाग-३७] “उत्तराध्ययनानि"- मूलसूत्र-४ (मूलं+नियुक्ति:+वृत्ति:) अध्ययनं [३२], मूलं [--] / गाथा ||१०२-१०३|| नियुक्ति : [५२६...]
उत्तराध्य.
बृहद्वृत्तिः
प्रत सूत्रांक [१०२-१०३]
कोहं चमाणंच तहेवमायं, लोभंदुगुंछ अरईरइंचाहासं भयं सोगपुमिथिवेयं, नपुंसवेयं विविहे यभावे॥१०२॥प्रमादस्थाआवजई एवमणेगरूचे,एवंविहे कामगुणेसु सत्तो। अन्ने य एयप्पभवे विसेसे,कारुपणदीणे हिरिमे बइस्सो॥१०॥
काना क्रोधं च मानं च तथैव मायां लोभ-चतुष्टयमप्युक्तरूपं 'जुगुप्सा' चिकित्साम् 'अरति' अस्वास्थ्यं रतिं च' | विषयासक्तिरूपां 'हासं च वऋविकाशलक्षणं 'भयं' साध्वसं शोकपुंखीवेदमिति समाहारनिर्देशः ततः शोक-18 प्रियविप्रयोगजं मनोदुःखात्मकं पुंवेद-स्त्रीविषयाभिलाषं स्त्रीवेद-पुरुषाभिष्वङ्गं 'नपुंसकवेयंति नपुंसकवेदम्-18 उभयाभिलाषं 'विविधांश्च' नानाविधान् 'भावान्' हर्पविषादादीनभिप्रायान् 'आपद्यते' प्राप्नोति, 'एवम्' अमुना रागद्वेषवत्तालक्षणेन प्रकारेण 'अनेकरूपान्' बहुभेदाननन्तानुबन्ध्यादिभेदेन तारतम्यभेदेन च एवंविधान्' उक्तप्रकारान् विकारानिति गम्यते 'कामगुणेषु' शब्दादिषु 'सक्तः' अभिष्वङ्गवान् उपलक्षणत्वाद् द्विष्टश्च, अन्यांश्च 'एतत्प्रभवान्' क्रोधादिजनितान् 'विशेषान्' परितापदुर्गतिपातादीन् , कीरशः सन् ! इत्याह-कारुण्यास्पदीभूतो दीनः कारुण्यदीनो मध्यपदलोपी समासोऽत्यन्तदीन इत्यर्थः, 'हिरिमे'त्ति 'हीमान्' लज्जावान्, कोपाधापन्नो हि प्रीतिविनाशादिकमिहैवानुभवन् परत्र च तद्विपाकमतिकटुकं विभावयन् प्रायोऽतिदैन्यं लजां च भजते, तथा ६३५॥ 'वहस्स'त्ति आर्षत्वात् 'द्वेष्यः' तत्तदोषदुष्टत्वात्सर्वस्याप्रीतिभाजनमिति सूत्रद्वयार्थः । यतश्चैवं रागद्वेषावेव दुःखमू-12 लमतः प्रकारान्तरेणापि तयोरुद्धरणोपायाभिधानार्थं तद्विपर्यये दोपदर्शनार्थ चेदमाह
दीप अनुक्रम [१३४८-१३४९]
पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधित: मुनि दीपरत्नसागरेण संकलित..आगमसूत्र[४३), मूलसूत्र[४] उत्तराध्ययनानि मूलं एवं शान्तिसूरिविरचिता वृत्ति:
~304
