________________
आगम (४०)
[भाग-३०] "आवश्यक"- मूलसूत्र-१/३ (मूलं+नियुक्ति:+वृत्ति:)
अध्ययन [२], मूलं ] / [गाथा-१], नियुक्ति: [१०५७...], भाष्यं [२०३]
आवश्यक- हारिमद्रीया
निक्षेप
॥४९६॥
प्रत सूत्रांक
वन्नरसगंधसंठाणफासट्ठाणगइवन्नभेए अ । परिणामे अ बहुविहे पज्जवलोग विआणाहि ॥ २०३॥ (भा.) २ चतुर्क
व्याख्या-वर्णरसगन्धसंस्थानस्पर्शस्थानगतिवर्णभेदाच, चशब्दाद रसादिभेदपरिग्रहः, अयमत्र भावार्थ:-वर्णादयः शतिस्तवासभेदा गृह्यन्ते, तत्र वर्णः कृष्णादिभेदात् पञ्चधा, रसोऽपि तिक्तादिभेदात्पञ्चधा, गन्धः सुरभिरित्यादिभेदाद् द्विधा,
ध्यलोकसंस्थानं परिमण्डलादिभेदात्पञ्चधैव, स्पर्शः कर्कशादिभेदादष्टधा, स्थानमवगाहनालक्षणं तदाश्रयभेदादनेकधा, गतिः स्पर्शवद्गतिरित्यादिभेदा द्विधा, चशब्द उक्तार्थ एव अथवा कृष्णादिवर्णादीनां स्वभेदापेक्षया एकगुणकृष्णाद्यनेकभेदोपसङ्ग- हार्थ इति, अनेन किल द्रव्यगुणा इत्येत व्याख्यातं । परिणामांश्च बहुविधानित्यनेन तु चरमद्वारं, शेष द्वारद्वयं स्वयमेव भावनीयं, तच्च भावितमेवेत्यक्षरगमनिका । भावार्थस्स्वयम्-परिणामांश्च बहुविधान् जीवाजीवभावगोचरान् , किं-पर्यायलोकं विजानीहि इति गाथार्थः ॥ २०३ ॥ अक्षरयोजना पूर्ववदिति द्वारं, साम्प्रतं लोकपर्यायशब्दान्निरूपयन्नाह
आलुकह अ पलुक्का लुकइ संलुकई अ एगट्ठा । लोगो अढविहो खल्लु तेणेसो वुच्चई लोगो॥१०५८ ॥ | व्याख्या-आलोक्यत इत्यालोका, प्रलोक्यत इति प्रलोकः, लोक्यत इति लोका, संलोकृयत इति च संलोकः, एते एकार्थिकाः शब्दाः, लोकः अष्टविधः खल्वित्यत्र आलोक्यत इत्यादि योजनीयम् , अत एवाऽऽह-तेनैप उच्यते लोको 31 येनाऽऽलोक्यत इत्यादि भावनीयं, गाथार्थः॥ १०५८ ॥ व्याख्यातो लोकः, इदानीमुद्योत उच्यते, तबाह
४९६॥ दुविहो खलु उज्जोओ नायव्यो व्यभावसंजुत्तो। अग्गी दव्वुजोओ चंदो सूरो मणी विजू ॥१०५९॥ । व्याख्या-'द्विविधः' द्विप्रकार: खलूद्योतः, खलुशब्दो मूलभेदापेक्षया न तु व्यक्त्यपेक्षयेति विशेषणार्थः, उद्योत्यते
अनुक्रम
(३)
पूज्य आगमोद्धारकरी संशोधित: मुनि दीपरत्नसागरेण संकलित..आगमसूत्र-[४०] मूलसूत्र-[१] आवश्यक मूलं एवं हरिभद्रसूरि-रचिता वृत्ति: 'उद्योत' पदस्य व्याख्या
~129~
