________________
રાધાન
(૧) નગ્નત્વ (૨) જીવજન્તુ તથા અનાર્યોદ્વારા થતે પરિસહ(
વિબાધા)(૩) ઉપવાસ અને કક્ષભેજના (૪) શરીરસત્કારને ત્યાગ
સંયમનો સંબંધ મુખ્યતઃ મન અને વચનની સાથે હોવાથી તેમાં ધ્યાન અને મનને પણ સમાવેશ થાય છે. (૮) સંયમ અને તપ
મહાવીરના સમસ્ત સાધક જીવનમાં સંયમ અને તપ એ બે જ તો મુખ્ય રહ્યાં છે અને એ બને તને સિદ્ધ કરવા માટે તેમણે બાર વર્ષો સુધી જે પ્રયત્ન કર્યો અને તેમાં જે તત્પરતા અને અપ્રમાદને પરિચય આપે. તે આજસુધીના તપસ્યાના ઈતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિએ આ દેય એમ જણાતું નથી.
કેટલાક લેકે મહાવીરના તપને દેહદુઃખ અને દેહદમન કહી તેની અવગણના કરે છે, પરંતુ જો તેઓ સત્ય અને ન્યાયની ખાતર પણ મહાવીરના જીવનને ઊડે. અભ્યાસ કરશે તે તેમને એ જણાવ્યા વિના નહિ રહે કે મહાવીરનું તપ શુષ્ક દેહદમન ન હતું,
મહાવીર તો સંયમ અને તપ ઉપર સમાન ભાર આપતા હતા. તેઓ સારી રીતે જાણતા હતા કે- જે તપના અભાવે સહનશીલતા ઓછી થઈ તે બીજાની સુખસગવડેની આહુતિ આપી પિતાની સગવડતા
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
