________________
એનો સંબંધ સમ્યગ્દર્શન સાથે જોડ્યો છે. યાદ આવે સમ્યત્વસતિકા -
णरविबुहेसरसोक्खं, दुक्खं चिय भावओ उ मण्णंतो ।
संवेगओ य मोक्खं, मोत्तुं अण्णं ण पत्थेइ ॥ રાજાપણાનું સુખ હોય કે ઈન્દ્રપણાનું, સમ્યગ્દષ્ટિની નજરમાં એ હકીકતમાં દુઃખ જ લાગે. એના સંવેગની સંવેદના એવી હોય કે એને મોક્ષ સિવાય બીજી કોઈ ચીજની ઈચ્છા સુદ્ધા ન જાગે. વૈરાગ્ય વિના મોક્ષમાર્ગ ઉપર એક પગલું પણ ચાલવું શક્ય નથી.
જરા કલ્પના તો કરીએ - વજનાભ ચક્રવર્તી પોતાની રાજધાનીના રાજમાર્ગ પરથી દીક્ષા લેવા માટે પ્રયાણ કરી રહ્યા છે. એક હજાર માણસોએ એમની દેવલોક જેવી શિબિકા ઉપાડી છે. આગળ-પાછળ ચતુરંગી સેના છે ને કરોડોનો પરિવાર છે ને રાજમાર્ગની બંને બાજુએ ફુટપાથ, ઝરૂખાઓ, અગાશીઓ બધું જ ખીચોખીચ ભરાયેલું છે ને કરોડો આખો એ વૈરાગ્યમય વ્યક્તિત્વને જોઈ રહી છે. એ મુખમુદ્રાના કણ કણમાં વૈરાગ્ય નીતરી રહ્યો છે. બધું જ છે ને છતાં ય બધું જ છોડી દેવું છે. એવી રીતે છોડી દેવું છે જાણે એ કશું છે જ નહીં. આનું નામ વૈરાગ્ય. આનું નામ વર્ષીતપ. રાગનું કંઈક કારણ બને એવું કૂંડાળું તો આપણું ય છે. ભલે સામ્રાજ્ય નહીં, ભલે રાજ્ય નહીં, પણ કૂંડાળું, નાનું કુંડાળું. જેમાં આપણે આપણી આખી જિંદગી પૂરી કરી દઈએ છીએ. જેને આપણે આપણું સર્વસ્વ ગણીએ છીએ. જેના અણુ અણુ પર આપણો રાગ ચોટેલો છે. ના, બલ્ક આપણા આત્માના પ્રદેશ પ્રદેશ પર જેનો રાગ ચોટેલો છે. - શાંતિથી વિચાર કરીએ કે એ કૂંડાળામાં ખરેખર આપણું શું છે? શું સાથે રહેશે? શું સાથે આવશે? શું કામ લાગશે? શું આત્મહિતકર બનશે? શું આત્માને નુકશાન નહીં કરે ? શું આત્માને દુર્ગતિમાં નહીં લઈ જાય ? પ્રશ્નોની વણઝાર છે. જવાબનો પત્તો નથી. જીવનમાં ડગલે ને પગલે વૈરાગ્યને કેવળવવાનો પ્રયાસ કરીએ. જીવનને વૈરાગ્યમય બનાવીએ. તો એ પણ એક પ્રકારનો વર્ષીતપ બની જશે.
છે.
૨૧
-
વર્ષીતપની રહસ્યયાત્રા
