Page Text
________________
પરિચ્છેદ ]
નિના જન્મ થયા હતા. તેની ભાષા પણ ખરાખી હતી એમ કહેવાયું છે. જ્યારે મગધ સમ્રાટ નવમા નંદે આ દેશ ઉપર ચડાઇ કરીને તેને જીતી લીધી હતા ત્યારે ત્યાંથી અઢળક દ્રવ્ય લઇ જવાની સાથે પોતે વિદ્યાવ્યસંગી હાઇ, તશિલા વિદ્યાપીઠમાંથી વિદ્વાનેાની એક મિત્ર ત્રિપુટી-પાણિનિ, ચાણુકય અને વરરૂચિ નામના ત્રણ મિત્રાની—તે પણ પોતાની સાથે લઇ ગયેા હતા. વળી આ વિદ્વાન ત્રિપુટીની મદદથી તેણે તક્ષિલાના ધેારણે નાલંદા વિદ્યાપીઠને સમૃદ્ધ અનાવી હતી. આ સઘળી હકીકત ઉપરથી સ્પષ્ટ સમજી શકાશે કે પાણિનિના ગ્રંથામાં ખરાખી શબ્દનું જે મિશ્રણ તથા માલૂમ પડે છે. તેનું કારણ પણ તેને જન્મ ખરાખી ભાષા ખેાલતા પ્રદેશમાં જ હાવાને લીધે મુખ્યતઃ છે.
વપરાશ
ભાષાના વિકાસ
આ ગએજ-કમાજ પ્રદેશ ઉપર, ન વશ પછી સૌવંશની સત્તા આવી હતી, પણ સમ્રાટ બિંદુસારના અમલ દરમ્યાન તે પ્રદેશ બળવા કરી કેટલાક અંશે સ્વતંત્ર થઈ ગયેા હતા; અને પાછળથી અલેકઝાંડર ધી ગ્રેટને આધીન થયા હતા. તેની પછી તે દેશ તેના સરદાર અને વારસ સેલ્યુકસ નિકટારની સત્તામાં ગયા હતા. તેણે પેાતાની કુંવરી સમ્રાટ અશાકને
( ૧૧ ) આ ડેલીએકલ્સ તે બીજો કાઈ નહી', પણ ડિમેટ્રીઆસ પાસેથી એકટ્રીઆની ગાદી ખુંચવી લેનાર પેલા બળવાખોર અને તેના એક દૂરના સગા યુક્રેટાઇડઝના પુત્ર હતા. રાખ ડિમેટ્રીઅસનું મરણ થતાં આ ડેલીએકલ્સ પેાતાના દેશ પાછે ફરતા હતા ત્યારે રસ્તામાં જ પોતાના બાપને ભેટો થતાં તેની નિમકહરામીને ખલા આપવા જતાં તેણે તેને મારી નાંખ્યા હતા અને પછી પાતે બેકટ્રીઆની ગાદીએ
૨૩
૧૯૭
ઈ. સ. પૂ. ૩૦૪ માં પરણાવતાં, જે તહ કર્યો હતા તેની રૂઇએ જે ચાર પ્રાંતા મગધને હવાલે તેણે કરી દીધા હતા તેમાં આ ખરાબ્દી ભાષા ખેાલતા પ્રાંતા પણ હતા. આ પ્રમાણે આ મુલક મગધદેશની આણુમાં બે ત્રણ વખત આવ્યે અને ખસી ગયા. છેવટે સમ્રાટ પ્રિયદર્શિનની હકુમતમાં આવી પડયા હતા. તેણે તે પ્રાંતની હદમાં એ માટા ખડક લેખા-શાહબાઝગહી અને શેરાના ઊભા કરાવ્યા છે. તે લેખાની ભાષા ખરેાઠી હાવાનું કહેવાય છે; તેનું કારણુ પશુ હવે વાચકવર્ગને બરાબર સમજાશે. સ`પ્રતિ ઉફે પ્રિયદર્શિનના મરણ બાદ પાછા આ પ્રાંત સ્વતંત્ર થઈ ગયેા. કાળાંતરે એકટ્રીઅન રાજ્યના ભાગ બનવા પામ્યા. જ્યારે એકટ્રીઆનેા રાજા ડિમેટ્રીઅસ હિંદુ ઉપર ચડાઇ લાબ્યા હતા ત્યારે તેની સાથે અનેક સરદારા આવ્યા હતા. તેમાં ( ઈતિહાસની નજરે ) ત્રણુ મુખ્ય હતા. તે ત્રણે ખેાજના જ વતની હતા. મે તેની જાતના હતા તેમજ કાંઈક દૂરદૂર સગા થતા હતા; તેમનાં નામ ડેલીએકસ૧૧ અને મિનેન્ડર હતાં; જ્યારે ત્રીજો, અસલ ત્યાંના જ વતની અને ક્ષહરાટ જાતિના ભૂમક નામે યુવાન હતા.૧૨ આ ત્રણે જણા રાજા ડિમેટ્રીઅસને બહુ ઉપયાની નિડ્યા હતા. તેમાંને મિનેન્ડર જે
બેઠા હતા.
( ૧૨ ) આ સિવાચ રાજીવુલ નામની વ્યક્તિને પણ કદાચ સાથે લાગ્યા હેાચ એમ સ ંભવિત છે, પણ ખરાખર ખાત્રી ન થવાથી તેનું નામ અહીં દાખલ કર્યુ· નથી; છતાં બધાં સ્થિતિ અને સાગા જોતાં, તે પણ ભૂમકની સાથે જ આવ્યા હોય એ મનવાનેગ છે. આ રાજીવુલને મથુરાવાળા પ્રદેશ ઉપર હુકુમત ચલાવવા મિનેન્ડરે પાછળથી નીમ્યા હતા,
| SR No. | 032485 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Part 03 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Shashikant and Co |
| Publication Year | 1937 |
| Total Pages | 512 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 14 MB |