________________
વેદનીય કર્મ :
કર્મના ઉદયે જીવની સ્થિતિ:- શાલાવેદનીય કર્મના ઉદયથી જીવ સુખ પ્રાપ્ત કરે છે. શરીર સુખકારી મળે છે. નીરોગી રહે છે. અશાતાવેદનીય કર્મના ઉદયે જીવ દુઃખ પ્રાપ્ત કરે છે. કાન, નાક, ગળાની બીમારીઓથી ત્રસ્ત રહે છે. શરદી-ખાંસીથી પરેશાન રહે છે. નરકગતિમાં ઉત્પન્ન થયેલો જીવ ઠંડી-ગરમી, ભૂખ-તરસ, ખરજવા, દાહ-જવર, પરાધીનતા, ભય, શોક વગેરે ભયંકર વેદના પ્રાપ્ત કરે છે. લકવાગ્રસ્ત બને છે, પેટમાં પીડા થાય છે, હૃદયરોગી બને છે. વિકલાંગ બનીને દુઃખ ભોગવવું પડે છે. પશુ બનીને માલિકના હાથે લાકડીથી માર ખાઈને પટાવું પડે છે. બળદ કે ગધેડો બનીને બીજાનો ભાર ઊંચકવો પડે છે. કેન્સર જેવા અસાધ્ય રોગો ઘેરી લે છે. ડેગ્યુ, ચિકનગુનિયા, કોઢ, વાયુનો પ્રકોપ, પિત્તના કારણે પેટમાં અતિશય બળતરા થવી, કફના કારણે દમ, શ્વાસની તકલીફ, કમળો, કિડનીના રોગ, કાનના અનેક રોગો, મળમાર્ગના રોગો, પીઠનો દુઃખાવો, ઘૂંટણ, ખભા, ગર્દન આદિનો દુઃખાવો થાય છે. કર્મ બંધાય તેવી પ્રવૃત્તિ - ગુરુભક્તિ, ક્ષમા, દયા, સુપાત્રદાન એટલે કે સાધુસાધ્વીજી ભગવંતોને વહોરાવવું, વ્રત, સાધર્મિકભક્તિ, અપરાધી ઉપર પણ ગુસ્સો નહીં કરવાથી, દીન-દુઃખી ગરીબોને સહાયતા કરવાથી, દઢતાપૂર્વક ધર્મનું પાલન કરવાથી, ભગવાનની પૂજા કરવાથી, જીવદયા, અનુકંપા, ક્ષમાશીલ-સદાચારનું પાલન કરવાથી, સંયમ અને સંયમી મહાત્માઓ પ્રત્યે આદરસત્કાર રાખવાથી, સજ્જનોને ઉપદેશ આપવાથી, તરસ્યાને પાણી અને ભૂખ્યાને અન્ન આપવાથી શાતાવેદનીય કર્મ બંધાય છે અને જીવોની હિંસા કરવાથી, ત્રાસ-પીડા આપવાથી, વ્રતભંગ કરવાથી, પશુવધ કરવાથી, પશુ, નોકરચાકર, દાસ-દાસીના અંગોપાંગ છેદવાથી, કોઈની ચાડી ખાવાથી અશાતાવેદનીય કર્મ બંધાય છે.
૧૭ : અંતિમ લક્ષ્ય કર્મક્ષય
