________________
પાગલપણું પ્રાપ્ત થાય, બુદ્ધિ ઓછી મળે, યાદશક્તિ મંદ હોય, મૂર્ખ બને, નવું નવું જાણવાની રુચિ ઓછી થાય, કોઈ પણ કાર્યમાં નિર્ણયશક્તિનો અભાવ પ્રાપ્ત થાય, ભણેલું-દેખેલું-સાંભળેલું યાદ ન રહે, ભણવા બેસતા જ ઊંઘ આવી જાય, ભણેલું ભૂલી જવાય, વૃત્તિ ચંચળ થાય, માનસિક રોગી થાય, મગજ રહિત થાય, અવિચારી કાર્ય કરનાર બને, અવિવેકી બને, સાર-અસાર તથા શેય-ઉપાદેયમાં વિવેક ન કરી શકે, લોકમાં નિંદનીય બને, કર્કશ ભાષા બોલનાર થાય, મંદમતિ બને. કર્મ બંધાય તેવી પ્રવૃત્તિ - જ્ઞાન, જ્ઞાની અને જ્ઞાનના ઉપકરણોની આશાતના કરવી, જ્ઞાનનો ગર્વ કરવો, અકાળે સ્વાધ્યાય કરવો, ભણવામાં આળસ કરવી, જ્ઞાનદાતા ગુરુનું નામ છુપાવવું, જ્ઞાની ગુરુ પ્રતિ શત્રુતા રાખવી, એમનું અપમાનઅનાદર કરવો, પુસ્તક, કાગળ, નોટ આદિ બાળવા, એંઠા મોઢે બોલવું, ભોજન કરતાં કરતાં ટી.વી. જોવું, પુસ્તક ઉપર બેસવું, પુસ્તક, કાગળ, પેન, પેન્સિલ, રૂપિયા વગેરેને થૂક લગાડવું, પુસ્તક ફાડવું, છાપા ઉપર સંડાસપેશાબ કરવો, નાસ્તો કરવો, બુદ્ધિ હોવા છતાં ન ભણવું, માસિક ધર્મ-અંતરાયમાં પુસ્તક વાંચવું, દિવાળી વગેરે પ્રસંગોમાં ફટાકડા ફોડવાં, ભણનારને હેરાન કરવો કે જેથી તે ભણી ન શકે. આવી પ્રવૃત્તિઓથી જ્ઞાનાવરણીય કર્મ બંધાય છે. કર્મનો ક્ષય થાય તેવી પ્રવૃત્તિ :- જ્ઞાનનો પ્રચાર કરવો, આગમશાસ્ત્ર આદિ લખાવવા, જ્ઞાનપ્રાપ્તિ માટે પરિશ્રમ કરવો, એઠા મોઢે ન બોલવું, જેના ઉપર અક્ષરો લખ્યા હોય તેવા પદાર્થો ન ખાવા, જ્ઞાન-જ્ઞાની અને જ્ઞાનનાં ઉપકરણોનો આદર કરવો, ભગવાનની દીપક પૂજા કરવી, પાઠશાળામાં ભણવું-ભણાવવું,
ૐ હ્રીં નમો નાણસ્સ'ની નવકારવાળી ગણવી, વાંચના-પૃચ્છના-પરાવર્તના આદિ સ્વાધ્યાય કરવો, આદિ પ્રવૃત્તિથી જ્ઞાનાવરણીય કર્મનો ક્ષય થઈ શકે છે.
૧૧ : અંતિમ લક્ષ્ય કર્મક્ષય
