________________
૬૨
પૂજ્ય શ્રી ચિદાનંદજી મહારાજશ્રી કૃત
હે જીવ! શરીરાદિનો મોહ છોડીને મનને ઘણા જ સંતોષી ભાવમાં ધારણ કર. જેથી હાનિ થાય કે લાભ થાય, દુઃખ આવે કે સુખ આવે. પણ મનમાં જરા પણ હર્ષ અને શોક કરવો નહિ. દુઃખ અને સુખ તથા ચઢતી અને પડતી આ બધી પૌગલિક પરિસ્થિતિ છે. I૮૭-૮૮.
ભાવાર્થઃ જીવ એ ચેતન દ્રવ્ય છે અને શરીર ધન-ઘર વિગેરે પદાર્થો એ પુદ્ગલ દ્રવ્ય છે. પુદ્ગલ દ્રવ્ય અહીં જ રહે છે. જ્યારે ચેતન દ્રવ્ય શરીરને છોડીને ભવાંતરમાં જાય છે તે માટે બન્ને દ્રવ્યો અત્યંત ભિન્ન છે. એક દ્રવ્ય સાદિ-સાંત છે. જ્યારે બીજા દ્રવ્ય અનાદિ અનંત છે. આમ ભિન્નતા બરાબર સમજીને હૃદયની અંદર આ ભિન્નતાને ધારણ કરીને પુદ્ગલ દ્રવ્ય એ પર દ્રવ્ય હોવાથી તેની મમતાનો હે જીવ તું પરિહાર કર. ત્યાગ કર. જેમ મરાલ (હંસ નામનું પ્રાણી) દૂધ અને પાણી ભેગાં થયેલા હોય તો પણ ક્ષણવારમાં તેનો ભેદ કરે છે. આવો આત્માનો અને શરીરાદિક યુગલોનો ભેદ મનમાં બરાબર લખીને (કોતરીને) મનને ખુશીમાં રાખવું જેટલું વધારે ભેદજ્ઞાન થાય. તેટલો વૈરાગ્ય વધારે મજબૂત થાય. આ વાત સારી રીતે જાણીને યથાર્થ જ્ઞાન થયાનો આનંદ માનવો.
આ સંસારમાં જે હાનિ થાય કે લાભ થાય પરંતુ તે પુદ્ગલ દ્રવ્યની જ થાય છે. પૈસા જાય અથવા આવે પણ તે આત્માનું દ્રવ્ય નથી. આમ સમજીને દુઃખના પ્રસંગમાં કે સુખના પ્રસંગમાં શોક કે હરખ કરવો નહિ. કારણ કે, જેની વૃદ્ધિ જોઈને તને આનંદ થાય છે તે દ્રવ્ય હે જીવ! તારું નથી. તથા જેની હાનિ થાય છે તે પણ પુદ્ગલ દ્રવ્ય હોવાથી તારું નથી માટે આ બન્નેથી તું વિરામ પામ. સમભાવમાં આવી. તેમાં જ હે જીવ ! તારું કલ્યાણ છે. ll૮૭-૮૮ જો ઉપજે તો તું નહિ અરુ, વિણસે સો તું નાહિ! તું તો અચલ અકલ અવિનાશિ, સમજ દેખદિલમાંહિપાટલા
સંતો
