________________
૧૧૬ ભિલાષી–વાક્ચાતુર્યથી અનેકનાં મનરંજન કરતા હોય તેને જ્ઞાનીએ દંભી, ધૂર્તની ઉપમા આપે છે. કહ્યું છે કે – ये लुब्धचित्ता विषयार्थ भोगे, बहिर्विरागा हृदि बद्धरागाः ते दाम्भिका वेषधराश्च धूर्ताः मनांसि लोकस्य तु रंजयन्ति.
ઉપર કહ્યું તેમ ત્યાગનો દેખાવ કરનારા અને અંદરથી વિષમાં રાગવાળા, ભલે દેખાવ અને વાણીથી લેકનાં મનને રાજી કરતા હશે, પરંતુ તે ધૂર્તે છે, વેષ ધરનારા દંભીઓ છે.
કહેવત છે કે-“લેભી આ વસતા હોય, ત્યાં ધૂતારા ભૂખે મરે નહિ.”—લોક સંસારના સુખના લેભી છે, અને એ સુખના ઉપાય બતાવનારા ઓળઘાલુઓ ધૂતારા છે, સ્વાથી માણસે કયું પાપ ના કરે તે કહેવાય નહિ, માટે વેશધારીએથી બહુ જ સાવધ રહેવાનું છે.
સમકિતિ આત્મા દેવલોકના સુખમાં પણ અંતઃકરણમાં– વિરાગ જાળવી શકે છે, ક્રિયા રાગની કરતો હોવા છતાં, રાગથી લેપાત નથી. જેમ પૃથ્વીચંદ્ર રાજકુમારને, રાજ્યસિંહાસને પિતાના આગ્રહથી બેસવું પડયું હતું, પરંતુ એ સિંહાસને ચેટ્યા નથી. અર્થાત્ રાજ્યસિંહાસને રાજ્ય ચલાવવાની ક્રિયા રાગની કરવા છતાં અંતઃકરણથી તે મહિના નાશના ઉપાયના ચિંતવનમાં ઓતપ્રેત હતા. અને કેવળજ્ઞાનની પાપ્તિ પણ રાજ્યસિંહાસને બેઠાં બેઠાં થઈ, તેમ ગુણસાગર પણ શ્રીમંત શેઠના પુત્ર હતા, ચોરીમાં લગ્નની ક્રિયા આઠ કન્યાઓ સાથે ચાલતી હતી, મહારાગનું કારણ લગ્નની ક્રિયા-પતનને પમાડનારી છે, છતાં લગ્નની કિયા કે લગ્નમાં રસ નથી, અને ક્ષપકશ્રેણીએ ચઢી કેવળજ્ઞાન પાસ કરે છે. આવા અનેક સંખ્ય દષ્ટાંત જેવા શાસ્ત્રોમાં મળી આવે છે.
