________________
જીવાદિ તત્ત વિશેષરીતે જાણવા તે વિજ્ઞાન. હેય-ત્યાગ કરવા લાયક તો કયા ? ઉપાદેય–ગ્રહણ કરવા લાયક તો ક્યા એની સ્પષ્ટતા પૂર્વક જાણવું તે વિજ્ઞાન.
ગૌતમસ્વામી–-પ્રભુ! આ સંસારમાં સર્વમાં કયે જીવ વધુ દુઃખી છે ?
પ્રભુ-ગૌતમ! અવિરત સમ્યગ્દષ્ટિ જીવ સંસારમાં સૌથી વધુ દુઃખી હોય છે. - ગૌતમસ્વામી- પ્રભુ! એનું શું કારણ?
પ્રભુ--ૌતમ! સમ્યગ્દષ્ટિ આત્માને પિતે અવિરતિમાં પડે છે તેનું પારાવાર દુઃખ છે. વળી ચારે ગતિમાં જીની વેદનાએ દુઃખ શ્રુતજ્ઞાનના બળે એ જાણે છે, એથી પણ એ દુઃખી દુઃખી થાય છે. ધનવૈભવથી મહાસુખી છતાં ધર્મના અભાવે જીને દુઃખી દરિદ્ર જોઈને એના દિલમાં ભારે ભાવ અનુકંપા ઉછળે છે.
- ગૌતમસ્વામી - પ્રભુ! સમક્તિદષ્ટિ નારકીને મહાદના કહી મિથ્યાદષ્ટિ નારકીને અલ્પવેદના કહી એનું શું કારણ?
પ્રભુ–ગૌતમ! સમક્તિદષ્ટિની એ મહાહના ક્ષેત્રકૃત કે પરમાધામીકૃત નહિ પરંતુ એ જીવને ત્યાં કોઈ નિમિત્તથી જાતિસ્મરણ જ્ઞાન થવાથી પૂર્વભવ દેખાય એથી પશ્ચાત્તાપ કરે કે, “અરે! મેં જિનવચન માન્યા નહિ. પ્રમાદને વશ પડ. આરંભ-સમારંભમાં ચકચૂર બન્યો.” આ વિચાર એને મહાવ્યથા કરાવે છે. વ્યવહારમાં ચેર અને શાહુકારની શાખ
