________________
૧૧
વિદ્યાર્થી જીવનમાં અધિક પડતી ઉંઘ, મોજશેખ, નાટક, સિનેમા, શરીર અને વસ્ત્રની ટાપટીપ, રાજકારણ કે અર્થતંત્રની વાતમાં રસ, છાપાઓનું વાંચન, નવલકથાઓ વાંચવાનો રસ વગેરે પ્રમાદ છે. વિનાશનો જ એ માર્ગ છે. એથી અલિપ્ત રહેશે તે પ્રગતિશીલ વિદ્યાર્થી જીવન જીવી યશના પણ ભાગી બનશે.
વિનાશને ત્રીજો માર્ગ. અહંકાર
ખાવું સહેલું છે પણ પચાવવું કઠિન છે. એમ જ્ઞાન મેળવવું સહેલું પણ પચાવવું કઠિન છે. જ્ઞાનનું અજીર્ણ અહંકાર-અભિમાન છે. જ્ઞાનથી અભિમાની બનેલે પોતાનું જ્ઞાન બીજાને આપી શકતું નથી. બીજા પાસેથી નવું જ્ઞાન વગેરે કાંઈજ મેળવી શક્યું નથી. મિથ્યાજ્ઞાન અથવા અલ્પજ્ઞાન અભિમાન પેદા કરે છે. કહેવાય છે ને કે “અધુરો ઘડો છલકાય સમ્યજ્ઞાન અભિમાનને ઓગાળી દે છે. એ જ્ઞાન જ્યારે પૂર્ણતા પામતું જાય છે, વિશાલ અને ઊંડું બનતું જાય છે ત્યારે હૃદયમાં છીછરી વૃત્તિઓ રહી શકતી નથી. સાચે જ્ઞાની કદી અભિમાની બનતે નથી એ વધુ નમ્ર હોય છે. કલ્પવૃક્ષની જેમ સૌને ફળદાયી લાભદાયી બને છે. માનવતાના સંસ્કારો સાથે અપાયેલું જ્ઞાન માણસને સાચે જ્ઞાની બનાવે છે. ધાર્મિકતાના સંસ્કારોથી વાસિત જ્ઞાન માનવને એક ચગીના પદે આરૂઢ કરે છે.
