________________
માણસે દાન પૂજાદિ અનુષ્ઠાનો સેવે છે પણ ચિત્તશુદ્ધિનું - ફિયેય ચૂકી જાય છે. એ પણ છેટું છે ચિત્તશુદ્ધિના લક્ષને સતત આંખ સામે રાખી દાન-પૂજાદિ અનુષ્ઠાન મેં સેવાય તે જ એ શુદ્ધધર્મ, પરિપૂર્ણ ધર્મ કહેવાય.
પ્ર. “ચિત્તશુદ્ધિ” નું સ્વરૂપ શું ? - ઉ. વિષયની વાસના અને કષાયેની લાગણીની
મંદતા તેમજ રાગદ્વેષાદિ મળ ઘટવાથી પ્રાપ્ત થતી ચિત્તની નિર્મળતા, ધર્મના દાન-શીલ વગેરે અંગે તથા પૂજાપ્રતિક્રમણાદિ અનુષ્ઠાને વ્યવહાર ધર્મ કહેવાય. એ અનુષ્ઠાનોના આરાધન દ્વારા કર્મમળનો હ્રાસ કરી મોક્ષના બીજરૂપ સમ્યગ્દર્શનાદિ ફળને આપનારી જીવશુદ્ધિ એ નિશ્ચયધર્મ છે. ચિત્તશુદ્ધિ-જીવનશુદ્ધિ રૂપ ધર્મની પ્રાપ્તિ ન થાય તે એવા દાનાદિ ધર્મરૂપ બની શકતા થથી. નિશ્ચયધર્મના લક્ષ વિના કરાતાં દાનાદિ અનુષ્ઠાન નિષ્ફળ ગયાના દાખલા શાસ્ત્રમાં આવે છે. અભવ્યના આત્માઓ નવપૂર્વ સુધી ભણે છે. માખીની પાંખ પણ ન દુભાય એવું નિર્મળ ચારિત્ર પાળે છે. ઘેરાતિઘોર તપ તપે છે છતાં એની કાણી કેડી કે કડવી બદામ જેટલી પણ કિંમત શાત્રે આંકી નહિ. ધર્મને–સુકૃતને મલીન કરનારા દોષોથી અને દયેયથી ભ્રષ્ટ કરનારા આકર્ષણેથી સાવધ ન રહ્યા તે ધર્મનો દેખાવ રહેશે પણ ધર્મ હાથમાંથી ચાલ્યો જશે.
પ્ર. ધર્મને દૂષિત-મલિન કરનારા દોષો કયા છે? ઉ. પ્રમાદ-શૈથિલ્ય, ક્રોધ, માન, માયા, લેભ, કદાગ્રહ
