________________
૨૧૮
નવયુગને જૈન
સ્ત્રીઓને અન્યાય સ્ત્રીઓને અન્યાય કરવામાં બાકી રાખેલ નથી. આ વિચારણામાં તેનું સ્થાન આલેખાઈ ગયું છે. એને વેચવાની વસ્તુ ગણું છે, એના મનુષ્યત્વના સાદા હક્કો ઉપર છીણીએ મારી છે, એનામાં જાણે લાગણી કે આત્મા નથી, એને વ્યવહારમાં કાંઈ સ્થાન નથી–એ રીતે પ્રાચીનોએ એની સાથે વર્તન ચલાવ્યું છે અને એ પણ પરાધીનતા અજ્ઞાન અને મૂછમાં એટલી કરાઈ ગઈ હતી કે એને માટે બીજા પ્રકારના જીવનની શક્યતા પણ તે પોતે કલ્પી શક્તી નહતીગુલામોને ગુલામગીરીમાંથી છોડ્યા ત્યારે તે રડયા હતા, કારણ કે એને ગુલામગીરી સિવાય બીજી વસ્તુનું ધ્યાન કે જ્ઞાન નહોતું. સ્ત્રીઓને એટલી કરી છે કે એકની હયાતીમાં બે ત્રણ ચાર અને હજારો પણ પરણી શકાય એ ધરણ માન્ય થયું, માત્ર એની મર્યાદા મૂકવી હોય તે તેમાં પણ પુરુષને અધિકાર, સ્ત્રીને બોલવાને અધિકાર નહિ, અભિપ્રાય આપવાને હકક નહિ અને વાંધા રજુ કરવાની આવડત નહિ.
સ્ત્રીઓને કદિ જ્ઞાતિ કે સંઘ સમક્ષ કદિ બોલવા દીધી નથી, તેમને હાજર રહેવાની તક આપી નથી, તેમના પ્રતિનિધિને પણ સ્થાન નથી મળ્યું અને તેમના સંબંધીના સર્વ ઠરાવ હુકમનામાએ કે ફેંસલાઓ તદ્દન એકતરફી થયા છે અને તેમ કરવાને પુરુષવર્ગને અનાદિસિદ્ધ હકક હોય તે સંબંધમાં પ્રાચીને કદિ શંકા પણ પડી નથી. આવી રીતે વંશપરંપરાગત ઉતરી આવેલું સામ્રાજ્ય જોગવવા ભાગ્યશાળી થયેલ પુરષવર્ગ એટલે તે પિતાના સ્વાર્થમાં ઉતરત ગયે કે એણે જે જે ઠરાવો કર્યો તે સર્વ માત્ર પુરુષની સગવડ લક્ષમાં રાખીને કર્યો, એણે સ્ત્રીઓનાં દૃષ્ટિબિંદુથી
