________________
-
-
પ્રકરણ ૧૫ મું
૧૬૭
એ જૈનસંખ્યાબળને જોઈ મુંઝાશે. એને લાગશે કે પ્રાચીનએ એ સંબંધમાં ભારે અવ્યવસ્થા કરી છે. ધર્મને નામે દુકાનદારી થઈ છે અથવા ભવાડા થયા છે, સાહિત્યમાં બસ વર્ષમાં નામને વધારો થયો છે અને શ્રાવકે પિતાની ફરજને અંગે નિરપેક્ષ બન્યા છે અને સાધુવગ લગભગ બિનજવાબદાર બની ગયો છે. એ સર્વ બાબતને વ્યવસ્થિત આકારમાં મૂકતાં એ યુગધર્મને ખાસ લક્ષમાં લેશે. કોઈ જાતના આક્રમણ વગર એ જૈન ધર્મને વિસ્તાર એવી સીફતથી વધારી મૂકશે કે સંખ્યામાં શ્રદ્ધામાં, વર્તનમાં, વિચારમાં જૈનમય જગત થઈ જાય અને છતાં આખી પદ્ધતિ જરા પણ આક્ષેપક ન થાય. એ સર્વને માટે એ પૂરતી આવડતથી ચાલાકીથી અને દીર્ઘ દૃષ્ટિથી કામ લેશે. એકંદરે જૈન એટલે ખરે જીતનાર છે એમ તે બતાવશે. એ માનસિક ખેડાણના સર્વ ક્ષેત્રોમાં આનંદથી ઘૂમશે અને એની પાસે પૂર્વપુરુષનો અમૂલ્ય વારસો હશે તેને પૂરતો લાભ લઈ, તેને બરાબર અનુરૂ૫ રહી અને તેને સર્વ બાબતમાં નવયુગને આકાર આપી એ સર્વ ક્ષેત્રમાં ઘૂમતો જશે અને જય પ્રાપ્ત કરતો જશે.
એને ભૂગોળ આદિ કઈ કઈ વિષયમાં રસાયણશાસ્ત્રમાં પ્રાણુશાસ્ત્રમાં વર્તમાન જ્ઞાન સાથે સંઘદનના પ્રસંગો પણ આવશે. તે વખતે એ જ્યાં પિતાની નજર નહિ પહોંચે ત્યાં બન્ને સ્વરૂપ રજૂ કરશે, પણ પિતાની અમુક બાબતમાં અશક્તિ સ્વીકારતાં એને જરા પણ સંકેચ નહિ લાગે. એ કદી વિજ્ઞાનને તુચ્છકારશે નહિ અને જ્યાં વિરોધ પ્રાપ્ત થશે ત્યાં બન્ને પક્ષને સરખે ન્યાય આપશે. એનું ખરું સામ્રાજ્ય તે તત્ત્વમાર્ગમાં આવશે. ત્યાં આત્મા અને અજીવના અંતિમ પ્રશ્ન, પરમાણુના સિદ્ધાંત, પરિણામ પણાનો અર્થ, આકાશપ્રદેશને ભાવ, વેશ્યા અને અધ્યવસાય, મને વર્ગણાનું સૂમ સ્વરૂપ, આત્મા અને મનને
