________________
છે. જન્મ લીધા પછી પણ બાળક ઉપર વિષયવિલાસી માતા પિતાની છાપ અવશ્ય પડે છે. વિલાસી માબાપ પોતે વિષય-વિલાસના મેટા ખાડામાં પડેલા હોવાથી પોતાના બાળકને અંકુશ તળે રાખી બચાવી શકતા નથી. કેઈ માણસ અફીણનો વ્યસની હેય અને બીજાને તે ન ખાવાને ઉપદેશ આપે તો તેમાં કેટલી સફળતા થાય? આવી રીતે બાળક બેસમજમાંજ ખાવામાં પીવામાં, બોલવામાં અને બીજી ઘણી ક્રિયાઓમાં એકંદર બ્રહ્મચર્યવિનાશક સંસ્કારને સંગ્રહ કરતું જાય છે. એ જ કારણથી કેટલાંક બાળકે ને છાજે તેવા અપશબ્દોથી પોતાના વડીલો સાથે પણ વ્યવહાર કરતાં જોવામાં આવે છે, એનું મૂળ કારણ બેટા સંસ્કારોને અભ્યાસ જ છે. તેમાં વળી કેટલાંક માબાપ તો પોતાનાં બાળકને તેવા લાડ લડાવવામાં પોતાનું કર્તવ્ય સમજે છે; જેને પરિણામે તે બાળકો તેમને શીખવનારાં માબાપોને અને અન્ય વડીલેને પણ તેવા કુવાચ્ય શબ્દોથી બેલાવે છે અને અઘટિત કિયાએ પણ કરતાં શીખે છે. પ્રારંભમાં તે મુગ્ધને આ બધું ઠઠ્ઠા જેવું લાગે છે, પરંતુ તેજ બાળકે એગ્ય ઉમરે આવ્યા બાદ કુલાંગાર થવાની ભયાનક દશામાં આવી પડે છે. તેવા પાંચ, પચીશ કે સેંકડે દાખલા આપણા કુટુંબમાં તે શું પરંતુ નાની મોટી જ્ઞાતિએમાં કે કેમેમાં પણ મળી શકે તેમ છે. કુસંસ્કારવાળું એક બાળક પિતાના સંસર્ગમાં આવતાં બીજા બાળકને પણ પોતાના કુસસ્કારને ચેપ લગાડે છે અને તે કુસંસ્કારવાળાં બાળકે પોતાના પરિચયમાં આવતાં એવાં બીજાં સેંકડો બાળકને ચેપ લગાડે છે. એમ કુસંસ્કારનું પ્રવાહ વ્યક્ત કે અવ્યક્ત રીતે લાંબા વખત સુધી ચાલુ રહે છે. તેનું મૂળ કારણ તપાસતાં માતાપિતાઓની કુટેવો અને કુવાસનાઓજ સમજાય છે. નિયમિતતાને સુંદર પાઠ નહિ ભણેલાં માતાપિતાએ પોતાની કુવાસનારાક્ષસીને પિતાની જ ખરાબીથી જ્યારે તેમ નથી કરી શક્તાં ત્યારે તેઓ બહાલના ભલું
