________________
તેરમું : ૩૯ :
ભાવનામૃષ્ટિ સંસારના વ્યવહારે કેટલા સારહીન છે, તે મહેશ્વરદત્તની કથા પરથી સમજાય છે.
મહેશ્વરદત્તની કથા વિજ્યપુર નામે નગર હતું. તેમાં મહેશ્વરદત્ત નામને એક ક્ષત્રિય પોતાની પ્રિયા ગાંગિલા સાથે રહેતો હતે. તેનાં માતાપિતા વૃદ્ધ થયાં હતાં અને ધારે તે બધે સમય ભગવદુભક્તિમાં ગાળી શકે તેવી સ્થિતિ હતી, પણ તેમનું ચિત્ત તેમાં જરા પણ ચાટતું નહિ. તેમણે આખી જિંદગી સંસારના વ્યવહારોમાં જ ગાળી હતી અને અત્યારે પણ તેમના ગળે તે વ્યવહાર જ વળગ્યું હતું. ધર્મ કેને કહેવાય? અને તે શા માટે તથા કઈ રીતિએ કર જોઈએ? તે સંબંધી તેઓ કંઈ પણ જાણતા ન હતા, એટલે તેમના કુટુંબમાં માંસનું ભક્ષણ, થતું અને મદિરા પણ પીવાતી. મહેશ્વરદત્તના સમયને માટે ભાગ દ્રવ્યોર્જનમાં પૂરે થતું.
એક વાર મહેશ્વરદત્તને પિતા બિમાર પડ્યો અને અનેક પ્રકારના ઉપચાર કરવા છતાં સાજો થયે નહિ ત્યારે મહેશ્વર દત્તે પિતાને અંતસમય નજીક આવેલે જાણીને કહ્યું: “પૂજ્ય પિતાજી! આપ કઈ વાતની ફિકર કરશે નહિ. આપની બધી ઈરછાઓ પૂરી કરીશ, માટે જે ઈચ્છા હોય તે જણાવે.” પિતાએ કહ્યું: “બેટા! તું સમજણે છે અને વ્યવહારમાં કુશળ છે, એટલે મને ખાસ ફીકર થતી નથી, છતાં બે શબ્દો કહું છું તે ધ્યાનમાં રાખ. હવે સમય ઘણે બારીક આવી રહ્યો છે, માટે જોઈ વિચારીને ચાલજે અને જરૂર હોય તેટલું જ ખર્ચ
