________________
૨૫
નશીબવાદી થશે તે નાશ નોતરશો તે સિવાય તપ થઈ શકતું નથી. તાત્પર્ય કે તપ પણ પુરુષાર્થને આધીન છે.
શ્રતની આરાધના માટે ગુરુને વિનય કર પડે છે; વાચના, પ્રચ્છના, પરાવર્તના, અનુપ્રેક્ષા અને ધર્મકથા એ પાંચ પ્રકારના સ્વાધ્યાયને આશ્રય લેવો પડે છે અને ઉપધાનાદિ તપશ્ચર્યા પણ કરવી પડે છે. નિરંતર પ્રયત્નશીલ રહ્યા વિના શ્રતની આરાધના થઈ શકતી નથી.
જેઓ આ જગતમાં મહાન પંડિતે, લેખક, કવિઓ, ચિત્રકારે કે કલાકારો તરીકે પંકાયા છે, તે બધાએ પરમ પુરુષાર્થથી જ પિતાની સિદ્ધિ હાંસલ કરેલી છે.
પરોપકાર તે પિંડ ઘસ્યા વિના થઈ શકતે જ નથી. કેઈનું નાનું-મોટું ગમે તે કામ કરી આપવું હોય તે પરિશ્રમ અવશ્ય કરવું પડે છે. ધરતીકંપ, જળરેલ, અકસ્માત, હુલ્લડ વગેરે પ્રસંગે સેવા અર્પણ કરનારાઓને અનેક પ્રકારનું જોખમ ખેડવું પડે છે, ગમે ત્યાં સૂઈ રહેવું પડે છે અને જે કંઈ લૂખું-સૂકું ખાવાનું મળ્યું, તેનાથી ચલાવી લેવું પડે છે. એટલે પોપકાર કરવામાં તે પુરુષાર્થની ઘણું જ જરૂર પડે છે.
આ રીતે મહર્ષિઓએ મનુષ્યજન્મનાં જે આઠ ફળે બતાવ્યાં છે, તે બધાં જ પુરુષાર્થથી સિદ્ધ થાય છે, પણ એકાએક કે આકસ્મિક સિદ્ધ થઈ જતાં નથી. ૬-નશીબવાદી થશે તે નાશ નેતરશે.
કેટલાક કહે છે કે “આ બધી વસ્તુઓ ભલે પુરુષાર્થથી સિદ્ધ થતી હોય પણ લક્ષમી તે ભાગ્ય કે નશીબને
