________________
હ૪
" [ પરમપદનાં સાધન એક મત એ છે કે નિત્ય એ આત્મા કમને કર્તા અને કર્મફલને ભોકતા હોઈ શકે પણ તે સકલ કર્મથી છૂટે થઈ મુક્તિ કે પરમપદની પ્રાપ્તિ કરી શકે નહિ, કારણ કે અનંત કાળ થયા તેનામાં કર્મ કરવારૂપી દેષ રહેલે છે અને તે વર્તમાન કાળે પણ વિદ્યમાન છે, એટલે શુભ કર્મથી તે મનુષ્ય અને દેવની ગતિ પ્રાપ્ત કરી શકે પણ સકલ કર્મરહિત થઈ શકે નહિ. પરંતુ આ દલીલ છાર પર લીંપણું જેવી છે. - સોનું અનાદિ કાળથી માટીમાં મળેલું છે, તેથી શું તેને માટીમાંથી જુદું પાડી શકાતું નથી? આત્માને કર્મનું બંધન પ્રાપ્ત થવાનું મુખ્ય કારણ રાગ છે. જે તે રાગને બદલે સર્વથા ઉદાસીનના પ્રકટે તે સકલ કર્મ અવશ્ય દૂર થાય અને મોક્ષ સંભવિત બને. એ ઉદાસીનતા પ્રકટાવવી એ આત્માની પોતાની તાકાતની વાત છે. એટલે આત્મા સકલ કર્મથી છૂટે થઈને મુક્તિ કે પરમપદ પામી શકે છે, એમ માનવું જ યુક્તિસંગત છે. - એક મત એમ કહે છે કે “મુક્તિ કે પરમપદ સંભવિત છે, પણ તે પ્રાપ્ત કરવાને કેઈ ઉપાય હાલ વિદ્યમાન નથી.
જ્યાં કર્મો ઘણાં અને આયુષ્ય થોડું ત્યાં શું થાય? પરંતુ આ દલીલ વસ્તુસ્થિતિને મર્મ સમજયા વિનાની છે. કર્મો ઘણાં હોય તેથી શું થયું? આત્માની શક્તિ અનત છે. તે જે પ્રચંડ ધાધથી વહેવા માંડે તે કર્મને કચરે ઘડીકમાં સાફ કરી નાખે છે. આ બાબતમાં અનેક ઉદાહરણે આપી
