________________
૧૮
[ પરમપદનાં સાધનો
ખૂબ રાહ જોઈ પણ ન તે સ્વર્ગમાંથી માતા આવી કે ન તે નરકમાંથી પિતા આવ્યા. મારા પર અતિ સ્નેહ રાખનાર આ બંનેમાંથી કોઈ આવ્યું નહિ, એટલે મેં નિશ્ચય કર્યો કે સ્વર્ગ અને નરકની વાત જૂહી છે.
એક વાર પ્રાણદંડની શિક્ષા પામેલા એક ચેરના શરીરના નાના નાના ટુકડા કરાવીને મેં જોયું કે તેમાં આત્મા ક્યાં રહે છે પરંતુ તેમાંના કેઈ ટુકડામાં આત્મા મળે નહિ, એટલે મેં નિશ્ચય કર્યો કે “આત્મા નામની કોઈ વસ્તુ નથી.” | મારો આ નિશ્ચય વધારે પાકે કેમ ? તે પણ હું તને કહેવા ઈચ્છું છું. એક વાર મે એક ચોરનું જીવતાં વજન કરાવ્યું અને ત્યાર બાદ મારીને વજન કરાવ્યું તે તેમાં કઈ તફાવત જણાયે નહિ. જે આત્મા જેવી કેઈ વસ્તુ તેના દેહમાંથી ચાલી ગઈ હોય તો તેનું વજન થોડું ઓછું થાત, પરંતુ એવું કંઈ બન્યું નહિ, એટલે મારો નિશ્ચય પાકે થયે કે “આત્મા નામની કઈ વસ્તુ નથી.”
એ જ રીતે એક વાર એક ચેરને મેં વજીમય પેટીમાં પૂરાવ્યું હતું અને તે પેટી સજજડ બંધ કરાવી દીધી હતી. બાદ કેટલાક દિવસે તે પેટ ખેલી તે પિલે મૃત્યુ પામ્યું હતું અને તેનાં શરીરમાં કીડા પડી ગયા હતા. તે પેટીમાંથી જે આત્મા બહાર નીકળે છે તે કઈ જગાથી તૂટે કે કાણું પડે, પણ એ બેમાંથી એક પણ વસ્તુ બની ન હતી, એટલે મારે નિશ્ચય પાકે થયો કે “આત્મા જેવી કઈ વસ્તુ નથી.”
