Jain Darshanna mahattvana siddhanto

SR No.: 022526
Original Sutra Author: N/A
Author: Sanyamkirtivijay
Publisher: Samyaggyan Pracharak Samiti
Publication Year: 2012
Total Pages: 346
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 20 MB

Page 170

નયવાદ
૧૫૩
-અર્થાત્ બધામાં રહેલા મહાસામાન્યરૂપ સત્તા, સંજ્ઞાદિ અર્થાત્ નામ, સ્થાપના, દ્રવ્ય અને ભાવ. આ સમુદાય આદિનો નિશ્ચિત જે નિશ્ચય વિશેષ છે, તેની અપેક્ષા રાખવાવાળો વ્યવહા૨ નય છે, અર્થાત્ સર્વના વિશેષોની અપેક્ષા રાખવાવાળો વ્યવહા૨ નય છે. આ વ્યવહારનયના મતાનુસાર (नानिश्चितसामान्यरुपा : समुदायादयो व्यवहारक्षमा : ) अनिश्चित सामान्य३५ સમુદાયાદિ વ્યવહાર ચલાવવામાં સમર્થ નથી. વ્યવહાર તો નિશ્ચિત વિશેષોથી જ ચાલતો લોકમાં દેખાઈ આવે છે.
ઉપરાંત, વ્યવહારનય લોકમાં જે ઉપચાર ચાલે છે, તેમાં નિયત છે. અર્થાત્, પર્વત ઉપર તૃણાદિ બળતા હોવાં છતાં પણ ‘પર્વત બળે છે,’ એવો લોકો જે ઉપચાર કરે છે, તે લોકોપચારને માન્ય રાખવાવાળો (સત્ય માનવાવાળો) વ્યવહારનય છે. વિશેષાવશ્યક ગ્રંથના આધારે વ્યવહારનયનું સ્વરૂપ અને તેના ભેદ નયચક્રસારગ્રંથમાં વિસ્તારથી જણાવ્યા છે, વિસ્તારભયથી અહીં સંગૃહીત કર્યા નથી.(55)
55. संग्रहगृहीतवस्तुनोः भेदान्तरेण विभजनं व्यवहरणं प्रवर्तनं वा व्यवहारः । स द्विविधः शुद्धोऽशुद्धश्च । शुद्धो द्विविध: वस्तुगत - व्यवहार : धर्मास्तिकायादिद्रव्याणां स्वस्वचलनसहकारादिजीवस्य लोकालोकादिज्ञानादिरूप: स्वसम्पूर्णपरमात्मभावसाधनरूपो गुणसाधकावस्थारूप: गुणश्रेण्यारोहादिसाधनशुद्धव्यवहारः । अशुद्धोऽपि द्विविधः सद्भूतासद्भूतभेदात् । सद्भूतव्यवहारो ज्ञानादिगुणः परस्परं भिन्न:, असद्भूतव्यवहारः कषायात्मादि मनुष्योऽहं देवोऽहं । सोऽपि द्विविधः संश्लेषिताशुद्धव्यवहारः शरीरं मम अहं शरीरी । असंश्लेषितासद्भूतव्यवहारः पुत्रकलत्रादि मम । तौ च उपचरितानुपचरितव्यवहारभेदात् द्विविधौ । तथा च विशेषावश्यके - "ववहरणं ववहरए स तेण ववहीरए व सामन्नं । ववहारपरो व जओ विसेसओ तेण ववहारो ।। " ( विशे. २२१२) व्यवहरणं व्यवहारः व्यवहरति स इति वा व्यवहार:, विशेषतो व्यवह्रियते निराक्रियते सामान्यं तेनेति व्यवहार:, लोको व्यवहारपरो वा विशेषतो यस्मात्तेन व्यवहारः । न व्यवहारास्व (रस्य) स्वधर्मप्रवर्तितेन ऋते सामान्यमिति स्वगुणप्रवृत्तिरूपव्यवहारस्यैव वस्तुत्वं, तमन्तरेण तद्भावात् ( ? ) । सद्विविध: विभजनप्रवृत्तिभेदात्। प्रवृत्तिव्यवहारस्त्रिविधः वस्तुप्रवृत्ति: साधनप्रवृत्ति: लोकप्रवृत्तिश्च । साधनप्रवृत्तिश्च त्रिधा : लोकोत्तर-लौकिक- कुप्रावचनिकभेदात् इति व्यवहास्नयः श्री विशेषावश्यके ।। “उज्जुं रुजुं सुयं नाणमुज्जुसुयमस्स सोऽयमुज्जुसुओ । सुत्तयइ वा जमुज्जुं वत्थं तेणुज्जुसुत्तोत्ति ।। (विशे. २२२२ ) ( नयचक्रसार:)
""