________________
૨૧૬
માક્ષમાળા
નાશ થવું અને અચળતા, એમ એ ત્રણે શબ્દોના અર્થ છે. પરંતુ શ્રીમાન ગણધરોએ તા એમ દર્શિત કર્યું છે કે એ વચને ગુરુમુખથી શ્રવણુ કરતાં આગળના ભાવિક શિષ્યાને દ્વાદશાંગીનું આશયરિત જ્ઞાન થતું હતું. એ માટે મેં કંઈક વિચાર પહેાંચાડી જોયા છતાં મને તે એમ લાગ્યું કે એ બનવું અસંભિવત છે, કારણ અતિ અતિ સૂક્ષ્મ માનેલું સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાન એમાં કયાંથી સમાય ? એ સંબંધી તમે કંઈ લક્ષ પહોંચાડી શકશે ?
.
શિક્ષાપાઠ ૮૮. તત્ત્વાવમાધ—ભાગ ૭
ઉત્તરમાં મેં કહ્યું કે આ કાળમાં ત્રણ મહાજ્ઞાન પરંપરાસ્રાયથી ભારતમાં જોવામાં આવતાં નથી, તેમ છતાં હું કંઈ સર્વજ્ઞ કે મહાપ્રજ્ઞાવંત નથી; છતાં મારું જેટલું સામાન્ય લક્ષ પહેાંચે તેટલું પહાંચાડી કંઈ સમાધાન કરી શકીશ, એમ મને સંભવ રહે છે. ત્યારે તેમણે કહ્યું, જો તેમ સંભવ થતા હાય તા એ ત્રિપટ્ટી જીવ પર 'ના' ને ‘હા' વિચારે ઉતારી. તે એમ કે જીવ શું ઉત્પત્તિરૂપ છે? તેા કે ના. જીવ શું વિાતારૂપ છે ? તે કે ના. જીવ શું ધ્રુવરૂપ છે? તા કે ના. આમ એક વખત ઉતારા અને બીજી વખત જીવ શું ઉત્પત્તિરૂપ છે ? તે કે હા. જીવ શું વિન્નતારૂપ છે? તા કે હા. જીવ શું ધ્રુવરૂપ છે? તે કે હા. આમ ઉતારો. આ વિચાર। . આખા મંડળે એકત્ર કરી ચૈાજ્યા છે. એ જો યથાર્થ કહી ન શકાય તે અનેક પ્રકારથી દૂષણુ આવી શકે. વિન્નરૂપે હાય એ વસ્તુ ધ્રુવરૂપે હાય નહીં, એ
