Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - . - . - . - . - . - . - . - . - . .... ...... .. .. . .... .. .......... .............. . terApaMtha aura anuzAsana muni zrI sumeramala "lADanUM" (yuga pradhAna AcArya zrI tulasI ke ziSya) terApantha zabda anya dharma sampradAyoM ke lie anuzAsana kA pratIka bana gayA hai| terApantha nAma dimAga meM Ate hI AcArya kendrita sarvAtmanA samarpita saMsthAna kA DhAMcA sAmane A jAtA hai| sacamuca terApantha kA matalaba hI hai-anuzAsita dharmasaMgha / __ AcArya bhikSu kI yaha mahAn dena hai| unhoMne apane dharma-saMgha meM prArambha se anuzAsana ko sthAna diyA thaa| ve dekha cuke the-anya dharma sampradAyoM kI anuzAsanahInatA aura usake duSpariNAma / unakI yaha dRr3ha mAnyatA thIbinA anuzAsana ke sAmUhika vyavasthA ThIka nahIM baiTha sakatI aura avyavasthA meM kabhI samyaksAdhanA sadha nahIM sktii| manamAnI karane vAlA unakI dRSTi meM sAdhanA nahIM kara sktaa| jaba taka mana para niyantraNa nahIM hotA, taba taka sAdhanA meM sAdhaka sthira nahIM ho sktaa| manamAnI rokane ke lie hI unhoMne kucha anuzAsanAtmaka maryAdAe~ bA~dhI / saMvat 1832 meM unhoMne isa ora apanI lekhanI uThAI / prathama lekhapatra meM hI unhoMne kaI maryAdAoM kA nirmANa kiyA unameM pramukha pA~ca maryAdAe~ haiM 1. sarva sAdhu-sAdhviyA~ eka AcArya kI AjJA meM raheM / 2. vihAra-cAturmAsa AcArya kI AjJA se kreN| 3. apanA ziSya-ziSyAe~ na banAyeM / 4. AcArya zrI yogya vyakti ko dIkSita kareM, dIkSita karane para bhI koI ayogya nikale to use gaNa se alaga kara deN| 5. AcArya apane ziSya ko uttarAdhikArI cune, use saba sAdhu-sAdhviyAM saharSa svIkAra kreN| ina maryAdAoM ne vyavasthA kI dRSTi se sAdhaka ko sarvathA nizcinta banA diyA hai| kahA~ jAnA ? kahA~ rahanA? kisake sAtha jAnA? yA kise le jAnA ? ye saba AcArya kendrita vyavasthAeM haiN| hara sAdhaka ko AcArya ke nirdezAnusAra calanA hotA hai, phira kisI prakAra kI kaThinAI nahIM / maryAdAoM kA aucitya kahane ko yaha bhI kahA jA sakatA hai, ina maryAdAoM meM jIvana ba~dha jAtA hai ; vyakti svatantra nahIM rahatA, hara dRSTi se vaha parAdhIna bana jAtA hai| phira sAdhu ko maryAdA kI kyA jarUrata ? use to mukta-jIvana jInA caahie| sAdhu sAdhaka hai, siddha nahIM hai / siddhoM ke maryAdA nahIM hotI, sarvajJoM ke maryAdA nahIM hotii| jaba taka chadmasthatA hai, taba taka jAgarUkatA apekSita hai| jAgarUka rahane ke lie maryAdAe~ praharI ko kAma karatI haiN| vaha bahuta jarU maryAdA meM calane kA matalaba parAdhIna bananA nahIM, apane jIvana kI vyAvahArika vyavasthA kA bhAra agara - U
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ 310 karmayogI zrI kesarImalajI surANA abhinandana grantha : caturtha khaNDa kisI ko sauMpakara nizcinta bhAva se sAdhanA saMlagna banatA hai, to vaha parAdhIna nahIM hotA hai| apane jumme kA kArya kiyA aura nizcinta huaa| dUsaroM kI cintA to nahIM, use apanI cintA bhI nahIM / sArA dAyitva AcArya para sauMpakara sAdhaka sacamuca halkA ho jAtA hai, ata: maryAdA meM rahanA, anuzAsana meM rahanA, AcArya samarpita honA, parAdhIna bananA nahIM, apane Apako nizcinta banAkara sAdhanA saMlagna hone kA mArga prazasta karanA hotA hai| terApantha meM kevala maryAdA kA nirmANa hI nahIM huA hai, unake pAlana ke prati pUrI sajagatA baratI jAtI hai| jahA~ maryAdA kA bhaMga huA, vahIM anuzAsanAtmaka kAryavAhI kI gii| eka bAra AcArya bhikSu ne caMDAvala meM eka sAtha pA~ca sAdhviyoM ko maryAdA se adhika vastra rakhane ke kAraNa saMgha se niSkAsita kara diyA thaa| terApantha meM vyakti kA savAla nahIM, maryAdA kA savAla hai, sAdhanA kA savAla hai / usa samaya sAdhviyoM kI saMkhyA bahuta kama thI phira bhI AcArya bhikSu ne cintA nahIM kii| isI prakAra caturtha AcArya zrImajjAcArya ne eka sAdhu ko saMgha se isaliye bahiSkRta kara diyA ki saMgha kI maryAdA ke prati vaha lAparavAha thaa| usa muni ne eka bAra binA AjJA liye suI vApisa bhulA dI thii| yuvAcArya zrI maghavAmaNi ke pUchane para kahA-suI hI to thI, kyA khAsa bAta thI jo AjJA lenA par3e / yo lAparavAhI se uttara diyaa| jayAcArya pratikramaNa meM the, pratikramaNa ke bAda use bulAkara phira pUchA to usI lAparavAhI se usane vahA~ uttara diyA / jayAcArya ne kahA-prazna suI kA nahIM hai / prazna hai anuzAsana kA, prazna hai vyavasthA kA / usake prati lAparavAhI baratane vAlA saMgha meM kaise raha sakatA hai ? usa muni ne phira bhI apanI lAparavAhI ke prati koI anutApa nahIM kiyaa| jayAcArya ne use anuzAsanahInatA ke kAraNa saMgha se bahiSkRta kara diyA thaa| terApantha kI yaha nIti rahI hai| yahA~ rugNa ko sthAna hai, prakRti se kaThora vyakti ko sthAna hai kintu anuzAsanahIna ko yahA~ sthAna nahIM hai / AcArya bhikSu se lekara aba taka yahI krama avicchinna rUpa se cala rahA hai| - terApantha kI AcArya paramparA hI kevala anuzAsana ke prati sajaga nahIM hai, sAdhu-sAdhviyoM kI paramparA bhI isa ora jAgarUka hai| kisI sAdhvI ko anuzAsanahIna hone hI nahIM dete, saba jAnate haiM anuzAsanahIna hone kA matalaba hai sabakI dRSTi meM giranA aura anta meM saMgha se bhI chuuttnaa| terApantha ke zrAvaka-zrAvikAe~ bhI saMghIya anuzAsana ke prati pUrNata: jAgarUka haiN| anuzAsanahInatA ke viruddha kaThora se kaThora kadama uThAte bhI nahIM skucaate|| mevAr3a meM devariyA grAma ke nivAsI zrI juhAramala jI ke jIvana kA bhI aisA hI eka prasaMga hai-zrAvaka juhAramala saMghaniSTha parama bhakta the / eka bAra vahA~ muni natharAjajI Aye, jinakA cAturmAsa anyatra pharamAyA huA thaa| ve santa vahA~ jAnA nahIM cAhate the, vahIM devariyA meM hI cAturmAsa bitAnA cAhate the| kintu AcAryazrI dvArA unakA cAturmAsa ghoSita dUsare sthAna para thaa| ata: zrAvakoM meM kucha paraspara carcA hone lagI, santoM kA mana vihAra kA kama hai, bAtacIta bhI calAte haiM to kahate haiM ghuTanoM meM darda hai / aisA darda lagatA nahIM hai, zauca-gocarI ke liye idhara-udhara jAte hI haiM to vihAra na ho aisA nahIM lagatA / Akhira logoM ne vihAra ke liye santoM se kahA / santoM ke darda batAne para logoM ne spaSTa kahA-mahArAja ! cAturmAsa ApakA vahAM pharamAyA huA hai ata: vahIM karanA par3egA / ghuTanoM kA darda itanA nahIM hai, paMcamI (zauca) ke liye Apa bAhara padhArate hI haiM, aise hI dhIme-dhIme vihAra kara lIjiye / guru-AjJA hai use to pAlanA hI hogaa| zrAvakoM kI spaSTa bAteM sunakara santoM ne vihAra kiyA, kintu pairoM ko Ter3hA rakhate hue bahuta kaThinAI se calane lge| mocA hogAzAyada aba bhI zrAvaka devariyA cAturmAsa ke liye kaha deM to vApisa cale jaayeN| pahu~cAne ke lie Aye hue logoM ko unakA calanA asvAbhAvika lgaa| tabhI bhIr3a meM se zrAvaka juhAramalajI Age Aye aura bolemahArAja ! hamAre grAma meM isa varSa cAturmAsa kisI sAdhu-satiyoM kA nahIM hai, prArthanA bhI kAphI kI thI, kintu pUjya
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha aura anuzAsana 311 -.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.................................................. gurudeva ke veMta na hone se cAturmAsa nahIM huaa| kintu hama Apako yahA~ nahIM rakha sakate / ApakA cAturmAsa jahA~ pharamAyA huA hai, vahIM para Apako karanA hogA / santoM ne ghuTane kI ora izArA karate hue kahA----darda hai kaise calUM ? juhAramalajI ne spaSTa zabdoM meM kahA---suno mahArAja ! ghuTane kA darda to bahAnA mAtra hai, vahA~ jAne kI ApakI icchA nahIM hai, aisA hameM lagatA hai| apane saMgha meM aisA nahIM cala sktaa| yahA~ to guru-AjJA pradhAna hai| anuzAsana pradhAna hai| ata: yA to acchI taraha se vihAra kara nirNIta sthAna padhAra jAiye, agara aisA nahIM karanA cAhate ho to pustaka pAtra Adi saMgha ke haiM unheM to yahA~ rakha dIjie phira jahA~ marjI ho vahA~ jAie, hameM koI etarAja nahIM / yaha sunate vahA~ se santa aise cale mAno ghuTane meM darda thA hI nhiiN| isa prakAra terApantha ke itihAsa ke hara pRSTha para hameM anuzAsana kI chApa milegii| sAdhu-sAdhviyoM ke sAtha dhAvaka-zrAvikAe~ bhI saMghIya maryAdA ke prati, anuzAsana ke prati sajaga rahe the aura Aja bhI sajaga haiM, anuzAsana bhaMga karane vAloM ko yahA~ saba ora se TokA jAtA hai| cAhe bahuzruta bhI kyoM na ho ? yahI kAraNa hai do sau varSa bIta jAne para bhI dharmasaMgha kA anuzAsana vaisA kA vaisA kAyama hai| jaba taka anuzAsana kAyama rahegA, taba taka terApanya pragati zikhara para car3hatA rahegA / jana-jana kA kalyANa karatA rhegaa| XXXXXXX Xxxxxx na dhAvane kA'pi vizeSatA''ste, dizAvabodho yadi nAsti samyak / nirNIya gantavyapathaM yiyAsoH zanaiH zanaryAnamapi prazastaH / -varddhamAna zikSA saptazatI (zrI candanamuni racita) dizA kA samyak bodha na ho aura manuSya daur3atA hI jAya to usameM kyA vizeSatA hai, usase koI sAdhya siddha na ho skegaa| gantavya patha aura prAptavya dhyeya kA samyaka rUpa se nirNaya karake dhIre-dhIre bhI gamana kare to lakSya ko prApta kara makatA hai| Xxxxxx X X X X X X X