Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ pudgala parAvarta puddagala (prAkRta-puggala, poggala) eTale jaDa tattva. parAvarta (parAvartana) eTale pAchuM pharavuM, badalAvavuM, cakra pUruM karavuM. pudgala parAvarta eTale jIve jaDa tattvanA bhogavaTAnuM cakra pUruM karavuM. jIva kayA prakAranAM jaDa tattvono bhogavaTo kare che ? kyAM kyAM kare che ? kyAre kare che ? kevI rIte, kevA bhAvathI kare che ? -evA badhA praznonA uttararUpe koI saMsArI jIva potAnI aMgata vAta kare to te bIjAne rasika lAge che. paraMtu mohAsaktithI karelo e bhogavaTo ja, mANasane emAMthI kaMTALIne bahAra nIkaLavuM hoya to nIkaLavA deto nathI. jIva jyAM sudhI saMsAramAM che tyAM sudhI jaDa tattva sAtheno eno saMbaMdha avinAbhAva che, paraMtu jaDa tattvanA bhogavaTA karatAM paNa kaMIka ucca vastu che ane e joItI haze to jaDa tattva sAtheno saMbaMdha toDyA vagara chUTako nathI e bahu ochA lokone samajAya che. - saMsAranA cAra gatinA sarva prakAranA jIvomAM aMtarmukha banI ciMtana karavAno avakAza manuSyomAM savizeSa che. buddhizakti hovAthI mANaso bhUta, vartamAna ane bhAvi-ema traNe kALano vicAra karI zake che. paraMtu moTAbhAganA lokonI A vicAraNA teonA vartamAna jIvana pUratI sImita rahe che. duniyAmAM aDadhA loko pUrvajanma-punarjanmamAM mAnatA nathI. teo to potAne prApta thayeluM jIvana eTaluM ja astitva che ema mAne che ane ene kema vadhu sukhasagavaDavALuM tathA AnaMdapramodathI sabhara banAvI zakAya enA AyojanamAM ja racyApacyA rahe che. vaijJAniko paNa e dizAmAM ja kAma kare che. je dharmo janmajanmAntaramAM mAne che te dharmanA keTalAka anuyAyIo jo ke bhUtakALanA ane bhaviSyakALanA janmo vize vicAre che, paraMtu teomAM paNa
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ 250 jinatattva te vize UMDuM ciMtana karanArA thoDA che. pote anAdikALathI saMsAramAM cAra gatimAM bhaTakI rahyo che ane have saMsAracakramAMthI chUTI mukti prApta karavI che evI laganIvALA ane te pramANe AcaraNa karanArA jIvo to bahu ja alpa saMkhyAmAM jovA maLaze. vaLI, potAnuM saMsAra - paribhramaNa keTalA kALathI cAle che, te keTaluM lAMbuM-pahoLuM che ane tenuM svarUpa kevuM che e vize to koIka ja vicAra kare che. jaina dharma pramANe cauda rAjalokapramANa samasta vizva ane emAM bhamatA corAzI lAkha jIvAyoninA jIvo -- A badhAMno mukhya be dravyanI dRSTie vicAra karI zakAya - cetana ane jaDa athavA jIva ane ajIva. ajIva dravyanA pAMca prakAra che : (1) pudagala (2) dharmAstikAya (3) adharmAstikAya (4) AkAzAstikAya ane (5) kAla. emAM jIvane savizeSa ghaniSTha saMbaMdha jo hoya to te pudagala sAthe che. A saMbaMdha anAdi kALathI eTale ke jyAre jIva nigoda avasthAmAM hato tyArathI che. e avasthAmAMthI bahAra nIkaLI anaMtAnaMta cakkaro cAre gatimAM mArato mArato jIva manuSyapaNuM pAmyo che, paNa keTalAka mANasone jema apriya bhUtakALa yAda karavo gamato nathI, tema manuSyane pote vItAvelAM e cakkaronA kALane yAda karavo gamato nathI. e vize sUjha paNa nathI. paraMtu mANaso jo samaje ane pote AgalA janmamAM keTalAM kaSTa veThyAM che ane keTalo badho puruSArtha karyo che e vize jANe to ja A cakkaramAMthI jaladI chUTavAno ene bhAva thAya. jIvano jaDa tattva eTale ke pudgala sAtheno saMbaMdha anAdi che ema kahevuM saheluM che, paNa anAdinI kalpanA karavI ghaNI agharI che. anAdi kALathI, nigoda avasthAthI jIvano jaDa tattva, pudgala sAthe joDAyelo saMbaMdha satata A manuSya bhava sudhI cAlato Avyo che. ApaNe ApaNA samagra jIvanakALa daramiyAna AhAra mATe ane anya vaparAza mATe je badhAM pudgala paramANuono upayoga karIe chIe tenA jeTalo Dhagalo karIne koI ApaNane batAve to Azcaryacakti thaI javAya. mANasa potAnA sittera, eMsI ke so varSanA AyuSyamAM phakta anAja, zAkabhAjI, pANI vagere vApare che e badhAM eka ja sthaLe ekatra karavAmAM Ave to paNa moTo parvata thaI jAya. eka jiMdagImAM eka vizALa sarovara karatAM vadhu pANI ApaNe pIvAmAM - nahAvA dhovAmAM vAparatA hoIzuM. jema bhojana vageremAM tema zaucAdi
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5gala - parAvarta 251 kriyAmAM je pudgalonuM ApaNe visarjana karIe chIe enuM pramANa paNa eTaluM ja moTuM che. zvAsocchuvAsamAM prANavAyuno upayoga eka jiMdagImAM je thAya che. eno hisAba to kevI rIte thaI zake ? ApaNe je pudgala paramANuo bhojanAdimAM grahaNa karIe chIe ane enuM UMjhana-visarjana karIe chIe emAM dareka vakhate enA e ja paramANu nathI hotA. pratyeka veLA jUnAnI sAthe keTalAye navA paramANuonuM paNa grahaNavisarjana thAya che. A badhAMno hisAba koNa rAkhe ? ane A to vartamAna jIvana pUratI vAta thaI. bhUtakALamAM je anaMta janmo ekendriyathI manuSyapaNA sudhImAM pasAra thaI gayA teno hisAba paNa vicAravo joIe. jIva je pudgala paramANuonuM grahaNa - visarjana janmajanmAntarathI karato Avyo che tene mATe pAribhASika vicAraNA jaina dharmamAM vyavasthita rIte thayelI che. A prakriyAne taddana sAdI rIte sAmAnya dRSTie samajAvavI hoya to ema kahevAya ke cauda rAjalokamAM rahelA tamAme tamAma pudgala paramANuonuM koIpaNa jIva grahaNavisarjana pUrNa kare ene eka pudgala parAvarta kahevAmAM Ave che. jo ke ATalI vAta pUratI nathI. kAraNa ke A parAvartanA svarUpa, krama ityAdi vize ApaNA AgamagraMthomAM gahana vicAraNA thayelI che. | mugala zabda pura ane tni evAM be padono banelo che. pura (athavA pu) eTale pUraNa, eTale purAvuM, bhegA thavuM, joDAvuM ityAdi. rAtri eTale galana, eTale ke gaLI javuM, chUTA paDavuM, judA thavuM. Ama, pudgala eTale evuM dravya ke jenAmAM saMyojana ane vibhAjananI prakriyA niraMtara cAlatI rahe che. cha dravyomAMthI bIjo koI dravyamAM AvI saMyojana, vibhAjananI kriyA thatI nathI. eka mAtra pudgala dravyanI ja A viziSTatA che. pugala (prA. puggala, pogala) zabdanI vyAkhyA "pravacana sArodvAra" TIkAmAM nIce pramANe ApavAmAM AvI che : - dravyAd galanti - viyujyante kiMcit dravyaM svasaMyogataH pUrayanti - puSTaM kurvanti pudgalA: / [ je dravyathI galita thAya che, viyukta thAya che ane svasaMyogathI kiMcitu puSTa kare che te pudgala che. ] bIjI vyAkhyA che : pUraNagalaNataNatto puggalo / athavA pUrapat rananA2 purAnA: !!
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ 25ra eTale ke jenAmAM pUraNatva ane galaNatva che te pudgala che. ApaNe paththara, lAkaDuM, dhAtu vagere nirjIva jaDa vastune joIe chIe ane oLakhIe chIe. e vastunA TukaDA karatAM karatAM, bArIka bhUko karatAM evA tabakke AvIe ke jyAre have enA be vibhAga thaI zake ema na hoya ene aNu athavA paramANu kahIe chIe. zrI bhagavatIsUtranA pAMcamA zatakanA sAtamA uddezakamAM kahyuM che ke paramANu pudgala avibhAjya, acchedya, abhedya, adAhya ane agrAhya che, eTale ke pudgala paramANunA vibhAga thaI zakatA nathI, tenuM chedanabhedana thaI zakatuM nathI. tene bALI zakAtA nathI ane indriya vaDe te grahaNa karI zakAtA nathI. vaLI te anardha, amadhya ane apradezI che. eTale ke tenA be bhAga thaI zakatA nathI, temAM Adi, madhya ane aMta evA vibhAga thaI zakatA nathI ane te eka pradezarUpa hovAthI tenA vadhu pradezo thaI zakatA nathI. navatattva prakaraNamAM kahyuM che ke, vunnatA paDa (arthAt pudgala dravyanA cAra prakAra che.) aMdhA, vesa-pakSA paramANu ceva nAyavyA / Ama, pudgalanA skaMdha, deza, pradeza ane paramANu evA cAra prakAra che. emAM skaMdho anaMta che, tevI rIte deza, pradeza ane paramANu paNa anaMta che. A rIte paramANu e pudgalano sUkSmatama aMza che. te nitya, avinAzI ane sUkSma che. evA sUkSma paramANumAM rasa, gaMdha, varNa ane sparza e cAra guNalakSaNa hoya che. be ke tethI vadhu paramANu ekatra thAya, eTale ke ekabIjA sAthe joDAI jAya to skaMdha thAya che. be, traNa ema saMkhyAtA, asaMkhyAtA, anaMtA paramANuonA piMDane skaMdha kahevAmAM Ave che. jinatattva bhagavavatIsUtranA AThamA zatakanA pahelA uddezakamAM kahyuM che ke pudgalanA traNa prakAra che : (1) prayoga pariNata - eTale jIvanA vyApArathI pariNata pudgalo jema ke zarIrAdi, (2) visasA pariNata eTale jIvanA prayatna vinA svabhAvathI pariNata pudgalo jema ke taDako, chAMyo, (3) mizra pariNata eTale ke prayoga ane visasA e baMne dvArA pariNata pudgalo - jema ke mRta kalevaro. pudgala dravyamAM niraMtara parivartana thayA kare che. paramANu pudgalamAM saMghAta ane bhedathI anaMta parivartana satata cAlyA kare che. eka paramANu bIjA anaMta paramANuo sAthe athavA skaMdha sAthe saMdhAtA ane bhedane prApta thAya che. A prakAranuM parivartana anaMta che, kAraNa ke pudgala paramANuo anaMta che. eTale A parivartananA prakAra paNa anaMta che. A parivartananA AdhAre
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ pudgala - parAvarta ra53 pudgalono je parAvarta thAya che tenI vicAraNA ApaNA zAstragraMthomAM thayelI che. cauda rAjalokamAM anaMtAanaMta pudgala paramANuo che. emAM koIpaNa eka jAtinA samUhane vargaNA kahe che. evI anaMta vargaNAo pudgala paramANuomAM che. e badhI vargaNAone sAta mukhya prakAranI vargaNAmAM vibhakta karavAmAM AvI che, jema ke (1) dArika vargaNA, (2) vaikriya vargaNA, (3) tejasu vargA, (4) kArmaNa vargaNA, (AhAraka vargaNA atyaMta alpa pramANamAM che. AhAraka zarIra jIvane samagra bhavacakramAM vadhumAM vadhu cAra vAra prApta thaI zake che.) (5) manovargaNA, (6) vacana vargaNA ane (7) zvAsocchavAsa vargaNA. anAdi kALathI jyAM sudhI mukti na maLe tyAM sudhI jIva paribhramaNa karato rahyo che. A paribhramaNano AdhAra te pudgala paramANuonuM grahaNa ane eno tyAga che. A grahaNa ane tyAganI prakriyAne pugala parAvarta kahevAmAM Ave che. jIva jyAre cauda rAjalokamAM rahelA samasta yugala paramANuone grahaNa kare ane pariNAve tyAre eka pudagala parAvartana thAya. emAM anaMta kALacakra pasAra thaI jAya che. eka kALacakra eTale eka avasarpiNI ane eka utsarpiNIno kALa arthAtu vIsa koDAkoDI sAgaropama jeTalo kALa. palyopama ane sAgaropama e kALane mApavAnAM be virATa mApa che. palyopama eTale jene palyanI upamA ApI zakAya. palya eTale kUvo athavA moTo khADo. cAra gAu lAMbo, eTalo ja pahoLo ane eTalo ja UMDo eka goLAkAra virATa kUvo karavAmAM Ave ane temAM yugalIAnA komaLa vALa (vadhu saMkhyAmAM samAya evA) nA agrabhAganA TukaDA evI rIte ThAMsI ThAMsIne bharavAmAM Ave ke jethI jarA paNa khAlI jagyA rahe nahIM. enA uparathI pANIno dhodha vahI jAya to paNa eka paNa TIpuM aMdara Utare nahIM ane cakravartInI senA enA uparathI cAlI jAya to paNa e palya jarA paNa dabAya nahIM ke name nahIM. have e palyamAM rahelA asaMkhyAtA vALanA TukaDAomAMthI dara so varSe eka TukaDo bahAra kADhavAmAM Ave ane e rIte Akho kUvo khAlI thatAM jeTalo vakhata lAge te vakhate barAbara eka palyopama kahevAya. palyopamanA cha prakAra zAstrakAro batAve che ane emAM dara so varSe vALano eka TukaDo kADhavAnuM je dRSTAMta ApyuM che te sUkSma addha palyopamanuM che.
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ jinatattva sAgaropama eTale sAgaranI upamA apAya evuM moTuM. have palsa eTale ke kUvAne badale sAgara jeTalA vizALa kUvAmAM ke khADAmAM vALanA TukaDA e ja pramANe bharavAmAM Ave ane te pachI e ja pramANe khAlI karavAmAM Ave to tene sAgaropama kALa kahevAmAM Ave che. A sAgara jevo kUvo keTalo moTo hoya ? te mATe kahe che ke dasa koDAkoDI palyopama barAbara eka sAgaropama thAya. koDAkoDI eTale karoDa guNyA karoDa. dasa koDAkoDI eTale dasa karoDa guNyA karoDa. 254 palyopamanI jema sAgaropamanA paNa cha bheda thAya che. ahIM sUkSma ahvA sAgaropamanuM dRSTAnta che. have kalpanA karI zakAze ke eka sAgaropaNa eTale keTalo kALa. evA dasa koDAkoDI sAgaropama barAbara aDadhuM kAlacakra-utsarpiNI athavA avasarpiNI, utsarpiNI ane avasarpiNI baMne bhegAM maLIne eka kALacakra eTale ke vIsa koDAkoDI sAgaropama (sarvArthasiddha vimAnanA devonuM athavA sAtamI narakanA jIvonuM AyuSya tetrIsa sAgaropamanuM hoya che.) thAya. eka be nahIM paNa anaMta kALacakra jeTalo kALa eka pudgala parAvartanamAM pasAra thaI jAya che. ApaNe A vAta tarata mAnI na zakIe, paNa zAstrakAro kahe che ke cauda rAjaloka ane coryAsI lAkha jIvayonimAM paribhramaNa karato karato, anaMta pudgala parAvarta karato karato ApaNo jIva manuSya gatimAM Avyo che. A pramANe pudgala parAvarta mukhya cAra prakAranA che : (1) dravya pudgala parAvarta (2) kSetra pudgala parAvarta (3) kALa puddagala parAvarta ane (4) bhAva pudgala parAvarta. A cAre prakAranA pudgala parAvartanA bAda2 (skUla) ane sUkSma evA bheda karIe to kula ATha pudgala parAvarta nIce pramANe thAya : (1) bAdara dravya pudgala parAvarta, (2) sUkSma dravya pudgala parAvarta, (3) bAdara kSetra pudgala parAvarta, (4) sUkSma kSetra pudgala parAvarta, (5) bAdara kALa pudUgala parAvarta, (6) sUkSma kALa pudgala parAvarta, (7) bAdara bhAva pudgala parAvarta ane (8) sUkSma bhAva pudgala parAvarta, pravacana sArodvAramAM kahyuM che : poggala pariyaTTo iha davvAi cauvviho muNeyavvo / dhUleyarabheehiM jaha hoi tahA nisAme ||
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ pugala - parAvarta 255 (dravya vagere pugala parAvarta cAra prakAranA jANavA. emAM paNa skUla ane sUkSma evA bhedo kahelA che.) saMsAra-paribhramaNamAM jIva A ATha prakAranAM pula parAvarta karato Avyo che. A AThe pudgala parAvartanamAM eka pUruM thAya pachI jIva bIjuM pudagala parAvarta cAlu kare evuM nathI. AThe pudgala parArvata sAthe sAthe ja cAle che. vaLI evuM nathI ke eka parAvarta pUruM thayuM eTale kAma patI gayuM, athavA AThe parAvartana pUrAM thayAM eTale vAtano aMta AvI gayo. eka parAvarta pUruM thatAM bIjuM tatpaNa cAlu thaI jAya che. e rIte jIve anAdi kALathI vartamAna kALa sudhImAM anaMta pudgala parAvarta karyA che. AThe prakAranA pudgala parAvartanuM svarUpa koIne tarata na samajAya evuM che. e mATe udAharaNa tarIke meM nIce ApelI ramato upayogI thaI paDaze. ramata-1 UbhI ane ADI lITIo dorIne UbhAM dasa ane ADAM dasa e rIte gaNAtAM kula 100 khAnAM karavAM. e dareka khAnAmAM anukrame ekathI 100nI saMkhyA lakhavAmAM Ave. have eka jaNa eka kothaLImAM Dhagalo karIne rAkhelI 100 sogaThIomAMthI eka pachI eka sogaThI kADhe. dareka sogaThI upara koI eka AMkaDo lakhyo hoya. evI ekathI 100 sudhInI sogaThI kothaLImAM che. jema jema eka eka sogaThI nIkaLatI jAya tema tema ramata ramanAre kAgaLanA koThAmAM te te AMkaDA upara cokaDI karavI. e rIte badhI sogaThI pUrI thaze tenI sAthe kAgaLa paranI cokaDIo paNa pUrI thaze. A eka prakAranuM parAvartana pUruM thayuM kahevAya. AmAM naMbara upara ekathI anukrame cokaDI karI nathI, paNa jema jema je je naMbara nIkaLe te pramANe cokaDI karavAmAM AvI che eTale A vyutkrama athavA krama-utkrama parAvartana che. ene sthUla athavA bAdara parAvartana karI zakAya. ramata-2, have e ja pramANe ekathI 100 sudhInA AMkaDA lakhyA hoya evA koThAvALA kAgaLa upara cokaDI karavAnI che, paNa kothaLImAM jyAre naMbara eka nIkaLe tyAre ja cokaDI karavAnI. tyAra pachI jyAre naMbara be nIkaLe tyAre ja cokaDI karavAnI. vacce bIjA AMkaDAvALI sogaThI nIkaLe to tenI cokaDI nahIM karavAnI. have eka kothaLI pUrI thaI, paNa thoDAka ja AMkaDA upara anukrame
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ 256 cokaDI thaI zakI che. eTale ramata AgaLa laMbAvavA e badhI sogaThIone kothaLImAM pAchI mUkI daIne halAvIne pharIthI sogaThIo eka pachI eka kADhavAnI. emAM AgaLa karelI cokaDIomAM anukrame ja AgaLa vadhavAnuM. A kothaLI pUrI thatAM bIjA keTalAka naMbaramAM anukrame AgaLa vadhAze. tyAra pachI trIjI vAra, cothI vAra, ema anukrame kothaLImAMthI pharI pharI sogaThIo kADhavAnI ane ema karatAM ekathI 100 sudhInA AMkaDA upara anukrame badhI ja cokaDI thaI jAya tyAre eka parAvartana thAya. A parAvartana kramathI thayuM che. emAM be traNa vAra kothaLI pharIthI bharIne kADhavAthI cokaDI pUrI karavAnuM kArya nahIM pate. ghaNIbadhIvAra karavuM paDaze. koIvAra paMdara-vIsa kothaLIthI parAvartana pUruM thAya ane na thAya to chevaTe so vAra kothaLI bharavAthI to e avazya pUruM thaze ja. A pramANe thayeluM parAvartana kramathI thayuM che ema kahevAya. Ane sUkSma parAvartana kahI zakAya. 2mata naM. 3 AgaLa pramANe ja ekathI 100 khAnAmAM anukrame AMkaDA lakhavA. paNa evA naMbaravALA cAra kAgaLa sAthe rAkhavA. eka lAla raMgano, eka vAdaLI raMgano, eka lIlA raMgano ane eka kesarI raMgano. cAra bAjuvALI corasa sogaThImAM pratyeka bAju anukrame lAla, lAdaLI, lIlo ane kesarI raMga rAkhavo. dareka raMga upara ekathI 100mAMthI koI eka AMkaDo lakhelo hovo joIe. jarUrI nathI ke eka AMkaDo cAre. raMgamAM eka sarakho lakhelo hoya. e lakhelo hoI paNa zake che ane na paNa hoya, paNa dareka raMgamAM ephathI 100 sudhInA AMkaDA hovA joIe. have kothaLImAMthI eka sogaThI kADhavAmAM Ave. enA upara lAla raMgamAM je AMkaDo hoya te pramANe lAla raMganA kAgaLa paranA AMkaDA para cokaDI karavI. e ja vakhate e ja sogaThImAM vAdaLI, lIlA ane kesarI raMgamAM je je AMkaDA lakhyA hoya te pramANe te te raMganA kAgalanA AMkaDAmAM cokaDI karavI. Ama, ekathI 100 sudhInI badhI sogaThI bahAra nIkaLaze tyAre cAre raMganA kAgaLa para cokaDIo pUrI thaze. A badhI cokaDI kramathI nahIM paNa akramathI ke vyutkramathI thaI. A akrama parAvartana eka sAthe cAra raMganuM thayuM. e cAra raMga te dravya, kSetra, kALa ane bhAva-e cAranAM che. eTale eka sAthe cAra akrama athavA pUla parAvartana thayAM.
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ 257 pudgala - parAvarta ramata naM. 4 AgaLa pramANe cAra raMganA kAgaLa ane cAra raMgavALI sogaThI rAkhavAnI. paNa have dareka raMganA kAgaLamAM AMkaDAo upara ekathI 100 sudhI anukrame ja cokaDI karavAnI. vacce bIjA AMkaDA nIkaLe te choDI devAnA. eTale AgaLa pramANe cAra parAvartana anukrame ja thaze. A dravya, kSetra, kALa ane bhAvanuM pratyekanuM anukrame parAvartana thayuM kahevAya. Ane sUkSma parAvartana kahI zakAya. ahIM to samajavA mATe ramatamAM ApaNe ekathI 100 sudhInA AMkaDA udAharaNa svarUpe rAkhyA. jo ke A ramato saMpUrNa nathI, paNa bALajIvone samajavA mATe che. paNa e AMkaDA ekathI lAkha, karoDa ke abaja sudhInA nahIM, paNa asaMkhyAtA ke anaMtA hoya to A ramata ramatAM keTalo badho samaya lAge ? ApaNI kalpanAmAM paNa na Ave eTalo samaya lAge. alabatta, A pudgala parAvartanamAM eka sekanDano, eka 'samaya' mAtrano bagADa thato nathI. ramata satata cAlu ja rahe che - eka bhavathI bIjA bhava sudhI ane bhavobhava sudhI e pramANe cAlyA ja kare che. vaLI, AvI rIte eka parAvartana thayuM eTale ramata pUrI thaI gaI evuM nathI. eka prakAranA parAvartana pachI tarata ja - tatpaNa te prakAranuM bIjuM parAvartana cAlu thaI jAya che, ema anaMta parAvartano karato jIva saMsAramAM paribhramaNa karyA kare che. have dravya, kSetra, kALa ane bhAva A cAre prakAranA pudgala parAvartana vize vigate joIe. skUla ane sUkSama dravya mugala parAvarta zrI pudagala parAvartastava' nAmanI kRtimAM kahyuM che : audArikavaikriya tejasabhASAprANacitta karmatayA / sarvANupariNaterbha sthUlo'bhUtpudagalAvartaH / / [ audArika, vaikriya, tejasa, bhASA, prANa (zvAsocchuvAsa), mana ane karma-e sAte vargaNAnA sarva aNuone pariNamAvavAthI (grahaNa karIne mUkavAthI) sthUla dravya pudgala parAvarta thAya che. ] pudgala paramANuonA vargaNAnI dRSTie sAta pudgala parAvarta gaNAvavAmAM Ave che, jema ke (1) audArika pudgala parAvarta, (2) vaikriya pudgala parAvarta,
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ 258 jinatattva (3) tejasa pudgala parAvarta, (4) kArmaNa pudgala parAvarta, (5) mana pudgala parAvarta, (6) vacana pudgala parAvarta ane (3) zvAsocchavAsa pudgala parAvarta. jIve jyAre jyAre audArika zarIra dhAraNa karyuM hoya tyAre dArika vargaNAnA lokavartI samasta pudgalone kramazaH audArika zarIrarUpe grahaNa kare ane pariNamAve. emAM jeTalo kALa pasAra thAya tene audArika parAvarta kahe che. e rIte saMsAracakramAM paribhramaNa karato jIva, kramaza: audArika vagere sAte prakAranI vargaNAnA samasta pudgala paramANuone pariNamAve tyAre sAte vargaNAno eka parAvarta pUro thAya. jIve je gatimAM je prakArano deha dhAraNa karyo hoya tene anurUpa vargaNAnA pugala paramANuone te pariNamAve che. udAharaNa tarIke jIva manuSya hoya to vaikriya vargaNAnA pudagalone na pariNamAvI zake. jo te devagatimAM ke na2kagatimAM hoya tyAre te teTalo vakhata audArika pudgalone na pariNAvI zake. e pramANe jIva jo asaMjJI hoya to te vakhate te manavargaNAnA pugalone na pariNAmAvI zake. naraka gatinA jIve pUrvanA janmomAM audArika pagala parAvarta anaMtavAra karyA hoya. A pramANe judI judI gatinA jIvo vize te gati anusAra pUrvajanma vize kathana karavAmAM Ave che. pUrvajanmomAM sarva jIvoe anAdi kALathI saMsAra paribhramaNa karavAmAM sAta vargaNAnA prakAranA anaMta pudgala parAvarta karyA che. anAgata eTale ke bhaviSya kALanI dRSTie vicArIe to abhavya jIvo sAte prakAranAM pugala parAvarta karaze, kAraNa ke temano mokSa nathI. bIjA badhA jIvo mATe anAgata kALa vize judI judI sthiti hoI zake. audArika zarIravALo jIva audArika vargaNAnA pudgalonuM parAvartana kevI rIte kare che te vize bhagavAna mahAvIra svAmIe zrI gautamasvAmIne kahyuM che ke te jIve prathama dArika zarIranA nirmANane yogya pagala dravyone audArika zarIra rUpe grahaNa karyA che, pachI tene AtmapradezonI sAthe baddha karyA che. (zarIramAM dhULanI jema pahelAM sparza karyo che) pUrva pariNAmamAMthI anya pariNAmarUpe pariNamita karyA che, tene prasthApita karyA che, tene niviSTa karyA che (pote teno praveza karAvyo che), abhiniviSTa karyA che (AtmAnI sAthe saMpUrNapaNe saMlagna karAvyA che), abhisamanvAgata karyA che (pugalono rasAnubhava karyo che), parivAra karyA che (sarva avayavothI rasAnubhava karyo che,
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ pudgala - parAvarta 259 anya rUpe pariNAmita karyA che), nijIrNa (kSINa rasavALA) karyA che, ni:sUta ane niHsRSTa (pRthapha) karyA che ane e rIte te pugalo AtmapradezothI pRthaka arthAt chUTA thayA che. Ama, jIva potAnA zarIramAM audArika pudgalo grahaNa karIne, pariNAvIne pachI choDI de che. emAM gRhita, baddha, pRSTa, kRta, prasthApita, niviSTa, abhiniviSTa, abhisamanvAgata, prasthApita, pariNAmita, nijIrNa, ni:skRta ane ni:sUSTa ema tera prakAranI prakriyA thAya che. evI ja rIte pratyeka vargaNAnA pugala paramANuo vize A tera prakAranI prakriyA thAya che. bhagavatI sUtramAM bhagavAna mahAvIra svAmI gaNadhara zrI gautamasvAmIne kahe che : he gautama ! sauthI ochAM vaikriya pugala-parivartana che. enAthI anacgaNA vadhAre vacana - pugala parivartana che. enAthI anaMtagaNA mana:pudgala parivarta che. enAthI anaMtaguNA Ana-prANa (zvAsocchavAsa) pudgala parivarta che. enAthI anaMtaguNA dArika pugala- parivarta che. enAthI anaMtaguNA tejasu pudgala-parivarta che ane enAthI anaMtaguNA kAraNa pudgala parivarta che. bIjI bAju A sAte vargaNAnA pudgala parAvartanA nirtanA (niSpatti) kALanuM alpabadutva kevuM che te vize bhagavAne kahyuM che ke sauthI thoDo nivartanA kALa kArmaNa pudgala parAvartano che. enAthI tejasa pudgalano kALa anaMtaguNo che. enAthI dArika pudgalano kALa anaMtaguNo che, enAthI zvAsocchuvAsa pudgalano kALa anaMtaguNo che. enAthI mana pudgalano kALa anaMtaguNo che. enAthI vacana pudgalano kAla anaMtaguNa che ane enAthI vaikriya pudgala parAvartanano nirtanA kALa anaMtaguNo che. A pramANe cauda rAjalokamAM rahelA sAta vargAnA sarva pudgala paramANuono upabhoga thatAM eTale ke grahaNa karIne mUkI detAM je parAvarta thAya tene skUla dravya pudgala parAvarta kahe che. saMsAramAM bhramaNa karato jIva cauda rAjalokamAM rahelA sarva paramANune sAta vargaNAmAMthI anukrame eka pachI eka vargaNArUpe pariNamAve eTale ke grahaNa karIne mUke tyAre sUkSma dravya pudgala parAvarta kahevAya.
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ 260 jinatattva jIva prathama dArika vargaNArUpe sarva pudgala paramANune bhogave, tyAra pachI vaikriya vargaNArUpe bhogave, ema karatAM sAta vargaNArUpe anukrame bhogave tyAre sUkSma dravya pudgala parAvarta thAya. jIva pudgala paramANune dArika vargaNA tarIke bhogavato hoya tyAre vacce vaijyiAdi vargaNArUpe game teTalI vAra bhogave te na gaNAya. tevI ja rIte vaikriyAdi anya vargaNA mATe paNa samajavuM. keTalAka zAstrakAro dravya parAvartanA be bheda batAve che : (1) nokarma dravya parAvarta ane (2) karma dravya parAvarta. emAM nokarma dravya parAvartana kALanA traNa bheda batAvavAmAM Ave che : (1) agRhita - grahaNa kALa, (2) gRhita-grahaNa kALa ane (3) mizra kALa. skUla (bAdara) ane sUkSma kSetra parAvarta sthUla kSetra parAvarta vize zrI "pudgala parAvartastavamAM kahyuM che : niravazeSalokadezAn bhave bhave pUrvasaMbhavaimaraNaiH / spRzyata: kramotkramAbhyAM kSetre sthUlastadAvataH / / [coda rAjalokanA badhA ja AkAza pradezo bhave bhave krama - utkramathI maraNa vaDe sparze tyAre sthUla kSetra parAvarta thAya. ] lokAkAzamAM asaMkhya pradezo che. enA pratyeka pradezane vyakramathI jIva maraNathI sparze ane ema karatAM badhA ja AkAzapradezone sparzI le tyAre eka bAdara kSetra parAvarta thayo kahevAya (anya eka mata pramANe jIva janmathI sparza ane ema karatAM badhAM ja AkAza pradezone janmathI sparzI le tyAre eka bAdara kSetra parAvarta thayo kahevAya.) jIva cauda rAjalokanA samagra AkAza pradezone pratyekane anukrame maraNathI sparze tyAre sUkSma kSetra parAvarta thayo kahevAya. keTalAka zAstrakAro kSetra parAvartanA be bheda batAve che : (1) svakSetra parAvarta ane (2) parakSetra parAvarta. svakSetra parAvarta eTale koI eka jIva sUkSma nigodanI jaghanya avagAhanA sAthe utpanna thato thato chevaTe mahAmasyanI utkRSTa avagAhanA sudhI pahoMce ane emAM jeTalI vAra lAge tene svakSetra pudgala parAvarta kahe che. parakSetra parAvarta eTale koI jIva samagra lokAkAzanA eka eka pradezane janmakSetra banAvatAM banAvatAM badhA ja pradezone janmakSetra banAvI rahe tyAre eka parakSetra parAvarta thAya.
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ pudgala -- parAvarta pUla ane sUkama kALa pugala parAvartana pravacana sArodvAra'mAM sthUla kALa parAvarta mATe kahyuM che : osappiNIha samayA jAvaiyA te ya niyayamaraNeNaM / puTThA kamukkameNa kAlaparaTTo bhave thUlo / / [avasarpiNI (tathA utparpiNI)mAM enA samayone jIva krama-utkramathI maraNa vaDe sparze tyAre sthULa kALa pugala parAvarta thAya. ] jIva avasarpiNI ane utsarpiNInA jeTalA 'samaya' thAya te sarva samayane krama-akramathI maraNa dvArA sparze tyAre eka sthULa kALa pudgala parAvarta thAya. koI jIva avasarpiNInA prathama "samaye" maraNa pAmyo tyAre pachI te e ja athavA bIjI avasarpiNInA bIjA samaye maraNa pAme to te samaya gaNAya. vacce te avasarpiNInA paMdaramA ke pacAsamA ke anya koI samaye maraNa pAme to te na gaNAya. tevI rIte avasarpiNInA badhA ja samayane anukrame sparzavA joIe. A rIte jIva utsarpiNI ane avasarpiNInA eTale ke eka kALacakranA sarva samayane anukrame maraNa vaDe sparze tyAre te eka sUkSma kALa pudgala parAvarta thayo kahevAya. sthala ane sUkSma bhAva parAvarta zrI pula parAvartastavamAM skUla bhAva parAvarta mATe kahyuM che : anubhAgabandhahetUn samasta lokAgradezaparisaMkhayAn / miyataH kramotkramAbhyAM bhAve sthUlastadAvartaH / / simasta lokAkAzanA pradeza pramANa anubhAga baMdhanAM sthAnone (hetuone) krama-utkamathI maraNa pAmIne jIva sparze tyAre bhAva pugala parAvarta thAya samasta lokAkAzanA pradeza pramANe anubhAgabaMdhanA sthAnone jIva maraNa pAmato vyutkramathI sparze tyAre bAdara bhAva pugala parAvarta thAya. krodha, mAna, mAyA, lobha e cAra kaSAyomAM maMda-maMdatara, tIvra tIvratara ema emAM ghaNI taratamatA hoya che. kaSAyanA adhyavasAyathI karmabaMdha thAya. kaSAyonI taratamatAne lIdhe asaMkhya anubaMdhasthAno thAya che. A pramANe AThe karmanAM pudgalomAM rahelA asaMkhyAtA rasabhedonA pudgalaparamANuone jIva vyutkramathI maraNa vaDe sparze tyAre bAdara bhAva parAvartana thAya ane kramathI sparze tyAre sUkSma bhAva parAvartana thAya.
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ 232 jinatattva dravya, kSetra, kALa ane bhAva e pratyekanAM bAdara ane sUkSma ema kula ATha prakAranAM pula parAvartana batAvavAmAM AvyAM che, paraMtu zAstrakAro kahe che ke bAdara athavA pUla parAvarta eTale ke vyakramavALAM parAvarta to sUkSma parAvarta samajavA mATe che. jIve je pula parAvarta anaMtavAra karyA che e to sUkSma ja samajavAnA che. digaMbara paraMparAmAM, dravya, kSetra, kALa ane bhAva e cAra prakAranA pudgalaparAvarta uparAMta pAMcamo bhava pudgalaparAvarta gaNAvavAmAM Ave che. sarvArtha siddhi' graMthamAM jaNAvyuM che ke : tatra parivartanaM paMcavidhaM, dravyaparivartanaM, kSetraparivartanaM, kAlaparivartanaM, bhavaparivartanaM, bhAvaparivartanaM ceti / mithyAtvayukta jIvana naraka gatinuM ochAmAM ochuM AyuSya bhogave tyAMthI te pramANe aneka vAra bhogavyA pachI tyAM ja te gatimAM jyAre Ave tyAre eka eka samaya vadhAre AyuSya bhogavato jaI chevaTe naraka gatimAM utkRSTa AyuSya bhogave, tyAra pachI tiryaMca gatimAM jaghanya AyuSyathI utkRSTa AyuSya krame krame bhogavI tyAra pachI manuSyagatimAM jaghanya AyuSyathI utkRSTa AyuSya anukrame bhogave ane pachI devagatimAM paNa e rIte AyuSya bhogave (je devone eka ja bhava bAkI hoya temanA AyuSyanI gaNanA karI nathI. tyAre jIvanuM saMsAraparibhramaNanuM eka bhavaparAvartana thayuM gaNAya che. TUMkamAM, coryAsI lAkha jIvayonimAM pratyekamAM jIva utpanna thaI, jaghanya AyuSyathI anukrame uttarottara vadhatuM AyuSya bhogavIne ema chevaTe utkRSTa AyuSya bhogavIne maraNa pAme tyAre eka bhavaparAvarta pUro thayo kahevAya. evA anaMta bhavaparAvarta A jIve bhUtakALamAM karyA che. Ama, pudgala parAvartano ane enA prakArano vicAra karIe to buddhi kAma na kare. koIkane ema lAge ke kharekhara Ama thatuM haze ? vastuta: sUkSma ekendriyAdi jIvone ane tiryaMca gatinA jIvone lakSamAM rAkhI pote paNa A badhAM bhavacakromAMthI pasAra thayA chIe enuM zAMta citte manana karIe to kaMIka aMtaramAM pratIti avazya thAya. mAtra potAnA manuSyabhavano vicAra karavAthI A tarata nahIM mAnI zakAya. sarvajJa bhagavAne jyAre zrI gautamasvAmIne svamukhe A pramANe kahyuM che tyAre to emAM aDaga zraddhA thavI joIe.
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ pudgala - parAvarta 263 koIne prazna thAya ke to zuM A parAvartano aMta na Ave ? avazya Ave. jo jIvanuM mithyAtva maMda thaI gayuM hoya ane tenAmAM amuka guNalakSaNo pragaTa thayAM hoya to te tene have chello eka parAvarta karavAno bAkI rahe che. evA jIva carama (chellA) Avarta (parAvartImAM AvelA hovAthI teo caramAvartI jIva kahevAya che. zrI haribhadrasUrijIe "yogabindu'mAM (zloka 72) jaNAvyuM che : carame pudgala-parAvarte yato yaH zukalapAkSikaH / bhinnagranthizcaritrIya ca, tasyaivetadudAhRtam / / [ chellA pula parAvartamAM vartato jIva zukala pAkSika jANavo. te ja AtmA graMthibheda karanAro ane cAritra pALanAro thAya che e pramANe kaheluM che. ] je jIvone saMsAraparibhramaNamAM eka vakhata paNa graMthibheda ane samyagadarzana thAya che to te jIvo dezauNa aDadhA pagalaparAvartamAM AvI jAya che. bhavasthiti anusAra vacce kadAca koInuM samakita cAlyuM gayuM hoya to paNa te jIvane ardhapudgala parAvarta jeTalo kALa bhavabhramaNa karavAno rahe che. jema samakti nirmaLa thatuM jAya tema bhava ochA karavAnA rahe. eTale ApaNe "zrI pudgalaparAvartastava'nA racanAra mahAtmAe emAM aMte je prArthanA kare che te ja prArthanA karIe : nAnA padagala padagalAvali parAvanitAnhaM, pUraMpUramiyaciraM kiyadazaM vADhaM dRDhaM noDhavAn / dRSTvA dRSTacaraM duSTacaraM bhavantamadhunA bhaktyArthayAmi prabho, taramAnmocaya rocaya svacaraNaM zreyaH zriyaM prApaya / / [ aneka pudgala paramANuonI zreNIvALA anaMta parAvarta sudhI bhamI bhamIne he prabhu! huM ghaNuM du:kha pAmyo chuM. have Apane dRSTivaDe nihALavAthI bhaktithI prArthanA karuM chuM ke mane duHkha ()thI choDAvo. ApanuM cAritra mane ruce ane kalyANarUpI (mokSarUpI) lakSmIne huM prApta karuM. ]