Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ jinapUjAvidhi : madhyakAlIna vidhAna keTalAka vakhata pahelAM muni zrIbhuvanacandrajIne mAMDalanA bhaMDAramAMthI eka copaDo (guTako ) jovA maLelo; temAMnAM amuka pRSThonI jheroksa karAvI teNe mane mokalela, temAM A 'jinapUjAvidhi' che. temanA lakhavA pramANe A guTako zrIhIravijayasUrijInA nikaTanA sAdhu vA zrAvakano hovo joIe. ane tema hoya to A lakhANanuM mUlya ghaNuMbadhuM AMkavuM joIe, kemake te 17mA zatakanA calaNI vidhAnanuM lakhANa gaNAya. saM. vijayazIlacandrasUri A lakhANamAM Ama to jinapratimAnI pUjAno vidhi ane krama ApavAmAM Avyo che. pUjAvidhi Ama to pracalita ja che. paraMtu pracalita vidhimA keTaluka evaM pravezI gayuM che, je A vidhimA jovA nathI maLatuM. evI vAto tarapha dhyAna doravAnA abhiprAyathI ja A lakhANa atre prakaTa karavAmAM Ave che. 1. snAna pUrvAbhimukha besIne karavAnuM che, te paNa jIva vinAnI - nirjIva dharatI para dhotIyuM - vastra paheravAnI kriyA uttara dizA bhaNI UbhA rahI karavAnI che. sAdhe vasvanI saMkhyA ane svarUpa paNa lakhyAM che. 2. derAsaramAM dAkhala thaIe tyAre pahelo jamaNo paga aMdara mUkavo e sUcana dhyAnapAtra che. 3. pradakSiNA parivAra sahita, vAjate gAjate, nIcI najare, sRSTikrame karavAnuM vidhAna maLe che, je sujJo mATe upayogI gaNAya vidhividhAnamAM keTalIka kriyAnA be krama hoya che : 1. sRSTikrama; 2. saMhArakrama. uttama ane poSaka vidhAyaka kriyA sRSTikrame thAya. tethI UlaTA prakAranI kriyA avaLA - saMhArakrame thAya. A maMtra-taMtra zAstranI rahasyanI vAta che. pradakSiNA, pUjA vagere uttama poSaka -lAbhakAraka kriyA che, te sRSTikrame ja thAya. pradakSiNA detAM Aje sarvatra bolAtA dUhAnA sthAne te vakhate prAkRta 3 gAthA bolAtI hatI, tenuM paNa sUcana ahIM maLe che. uparAMta, pradakSiNA daI zakAya tema na hoya to prabhu AgaLa UbhA rahI, hAtha joDI Avarta
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ January-2003 detAM detAM 3 gAthA bolIne te vidhi sAcavI levAnuM sUcana paNa karela che. A pachI derAsara puMjavAnuM eTale ke jhADu, puMjaNI vagerethI sApha karavAnuM che, ane sAthe sAthe bIjAM derAsaro (hoya to ) nI cintA (tenI pUjAno prabaMdha karavAnI cintA) karavAnI sUcanA che. 4. A pachI ja sukhaDa - kesara ghasavAnuM che, te paNa mukhakoza bAMdhIne ja. temAMye pUjAnuM tathA tilaka mATenuM alaga karI mUkavAnuM che. pachI badhuM laIne gabhArAnA daravAje jAya, tyAM AThapaDo mukhakoza bAMdhIne ja aMdara jAya tevuM sUcana che. 33 6. aMgapUjAnA AraMbhe nirmAlya vAsI phUla, kesara vagere utAravAnI vAta che. khokhuM utAravAnI vAta nathI. purANAM khokhAM Aja lagI kyAMya maLyAM paNa nathI. 200-400 varSa jUnI AMgI maLe che temAM paNa pAkhara, haMsa, mugaTa, kuMDala, bAjubaMdha, hAra, zrIphala ATaluM ja, vadhumAM vadhu, maLyuM che; AkhuM ke khaMDazaH dhAtunuM khokhuM nahija. pachI pakhAlanI vAta Ave che. emAM dUdhanI vAta AvatI nathI. sugandhita pANI ane temAM sukhaDa - kesara-phUla traNa vAnAMnuM mizraNa karavAnI ane te thakI prakSAla karavAnI sUcanA che. AmAM dUdha kyAMya nathI AvatuM Aje to dUdhanI ja pradhAnatA hoya che. dUdha na hoya to prakSAla adhUro- vidhihIna manAya che. phalataH vAsI, kothaLI ke phrIjanAM dUdhano paNa chocha rahyo nathI, te nitAnta AzAtanA gaNAya tema che. vaLI, A vidhimAM jIvronI jayaNAnI vAta vArevAre karI che; jyAre dUdhanA ke dUdhamizrita pakhAlathI thatI cIkAza, phUga, jIvotpatti, tenAthI AkarSAIne AvatI garoLI, uMdara, vAMdA vagereno upadrava, te badhAMnI pUjArI dvArA thatI hiMsA A badhAMno viveka AjanA pUjAprerako tathA pUjA - kArako pAse jovA maLato nathI ja. 7. aMgalUhaNAMnI vAta vigate samajhavAyogya che. kula 4 aMgalUhaNAM rAkhavA. be Aje vAparyAM, te kAle na vAparavAM; kAle bIjAM be vAparavAM. ekeka aMgalUhaNuM sADA traNa gajanA mApanuM levuM tene kesara sukhaDano pAsa ApI pILAM karavAnAM che. vaLI tene sugaMdhabharyA sthAne rAkhavAnI sUcanA che. 8. pakhAlanuM pANI tathA nirmAlyabhUta bIjA padArtha bhegA na rAkhatAM judA
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 anusaMdhAna-22 rAkhavAnI sUcanA che. tene niravadya-nirjIva jamIna para paraThavAya; tyAM kuMthavA jevI jIvAta utpanna na thAya tenI tathA varasAda paDe to phUga na vaLe tenI darakAra rAkhe; game tema nAkhe to pApa lAge; te padArthone oLaMgAya nahi; A badhI vAto vivekI mATe khUba preraNAdAyI che. nava aMgonA kramamA bhAla, kaMTha, hRdaya, udara- A aMgono samAveza nathI. tenuM kAraNa, ahIM be pagane be aMga, be jAnu, hAtha, khabhAne paNa 2-2 aMga gaNela che, jyAre anyatra be paga, jAnu, hAtha, khabhAne 1-1 (saMyukta) aMga gaNela hoya che, te hovU joIe. 10. phUla pUjA paNa sRSTikrame ja karavAno vidhi noMdhapAtra che; mana phAMve tema game te aMge phUla. goThavavAnAM nathI. uparAMta, phUla kevAM levAM ne kevI rote, te aMganA sUcana paNa dhyAnAha che. A vAto Aje koNa svIkAre samaje cha ? - 11. pahelethI koIe pUjA karI lIdhI hoya to te dUra karavI ane ApaNe navesarathI pUjA karavI, te bAbatano ahIM spaSTa niSedha thayo che. ghaNAne 8 prakArI pUjAno niyama hoya che, teo pUrvakRta pUjAne radda karI pharI badhuM karavAnA jaDa AgrahI hoya che, temaNe A viveka samajavA yogya che. pUjA karatAM pratimAnA mukha para sukhaDanuM vilepana karavAnI manAI paNa pharamAvAI che. 12. agrapUjAmAM kayo padArtha bhagavAnanI kaI bAjue mukavo teno vidhi khUba mahattvapUrNa che. dIvo jamaNe, dhUpa DAbe, ane naivedya-phala-jalapAtra sanmukha pratimAnI barAbara sAme dharavAnuM vidhAna ahIM che. sAthiyo-siddhazilAnuM vidhAna nathI; phakta akSatanI 3 DhagalIo ja karavAnuM vidhAna che; ane cheka chevaTe (aSTa) maMgala cokhA vaDe AlekhavAnuM vidhAna che. Aje keTalAka loko aSTadravyapUjA pachI mAtra maMgaladIvo kare che, AratIno niSedha kare che. paNa A vidhimAM AratI tathA maMgala dIvo banne karavAnuM spaSTa sUcana che. 13. phalapUjA to thaIja che, chatAM chevaTe nALiyera dharavAnuM paNa vidhAna che. caMdananA thApA devAnuM paNa vidhAna che. vadhumAM, derAsaramA pote rahyo, beTho,
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ January-2003 35 tenA nimitte (vaLatararUpe ?) bhaMDAra mUkavAnuM eTale ke bhaMDAramA nANuM mUkavAnuM vilakSaNa vidhAna paNa che. Az2e dareka derAsaramAM bhaMDAra hoya che, ne temAM paisA nAkhavAno rivAja che. vaLI, te paisAne nirmAlyapUjAdravya tarIke gaNAvAya che. vaLI, Aje to sarvatra sAthiyo vagere racIne te para phalAdinI sAthe paisA mUkavAnI tathA tene svahaste bhaMDAramA nAkhavAnI prathA che. te prathAnaM pageruM paNa ane tenI ayogyatA paNa ahIM A vidhAna dvArA jaNAya che. kharekhara to samagra pUjAvidhimAM dhana ke nANuM mUkIne pUjA karavAnuM kyAMya vidhAna ja nathI. badhe aSTa dravyo vagere dvArA ja pUjA karavAnI vAta che. aTale nANuM pUjAdravya (upakaraNa) nahi, mATe te nirmAlya paNa nathI thatuM. chatAM bhaMDAra che, tathA nANuM bharavAnuM hoya che, te zI rIte ? zA mATe ? tenI spaSTatA ApaNane A vidhimAMnA 'jetalIvelA deharAmA rahIi te nimitta bhaMDAri mUMkII" - e vAkyathI sAMpaDe che. 14. A vAkyanA anusandhAnamAM, A ja vidhigata, eka bIjaM vAkya paNa pakaDavAnuM che : "ghaNI velA dhotIyAM rAkhIi nahIM, rAkhai tu doSa laagi"| arthAt pUjAnAM vastro lAMbo vakhata paherI rAkhavAmAM doSa kahyo che. AjakAla kalAko lagI pUjAnA kapaDAmA rahevAnI, pUjA uparAMta mALA, vyAkhyAna, sAmAyika, vahIvaTI kArya A badhuM karavAnI je paddhati cAle che, te sAme A vAkyo lAlabattIrUpa che. sArAMza e ke jhAjho samaya pUjAnA kapaDe rahevAya nahi, ne te kapaDe derAsaramAM jeTalo vakhata rahe tenA cArja-vaLatararUpe bhaMDAramA nANu nAkhavAnuM rahe. 15. eka bIjI mahattvanI vAta A vidhimAM varNavI che. te vAta che jalapUjAnI. mUrtinI jUnI pUjA utAryA bAda je thAya che tene prakSAla uparAMta abhiSeka gaNavAno cAla Aje che. A vidhimAM tene prakSAla ja gaNAvela che; te paNa pratimAne svaccha karavAnI dRSTie ja. pachI thI dareka 8 prakArI pUjA karavAnI, temAM jalapUjA paNa karavAnI che te bhagavAna sAme phala-naivedyanI jema ane tenI sAthe jalabhareluM pAtra dharIne-mUkIne; nahi ke pratimAne nhavaDAvIne. A vidhi zAstra graMthomAM to maLe ja che, paraMtu 17mA saikAmAM
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 . anusaMdhAna-22 paNa te pracalita hovo joIe (Aje to choDI devAyo che) tema A vidhigata vidhAna vAMcavAthI jaNAI Ave che. prAMte, A vidhinI prati mArA para mokalatI vakhate lakhelA patramA muni zrIbhuvanacandrajIe lakhela keTalAka muddA noMdhaM to - "aSTaprakArIno krama, nava aMga, akSata vagere aMgenI te vakhatanI . praNAlikA kaMIka judI ja che. paM. kalyANavijayajInI 'jinapUjApaddhati'nAM keTalAMka vidhAnone samarthana maLe tevU AmAM ghaNuM che.... praNAlikA ane paraMparAne zAzvata jevI samajI besanArAonA hAthamAM A mUkavA jevU che.... atyAre jema che tema pahelo paNa hatuM- arthAt hAlanI vidhi 'sanAtana' che evI mAnyatA barobara nathI." lekhanI bhASA mArugurjara eTale ke rAjasthAnI (mAravADI) mizrita gujarAtI lAge che. keTalAka zabdono saMgraha chevADe Apela che. pUjAnI vidhi likhii chai / pUravadisi baisI aMgholi kIji / bhUmikA puMjInai jIva kAji / paDe dhotIuM pahirIiM / page bhaI aNapharata uttaradisi sAmha rahI dhotIuM pahiraI ani uttarAsaMga kari / te dhotIA zveta nirmala cokhAM / kiriDiAM nahI / phATA nahI / sAdhyA nahIM / AMtarI sahita / puruSa nai 2, strI nai 3 dhotIAM // pihilaM bAraNi 'nisihI' kahai / teNI nisihIi mana vacana kAyAI karI gharanuM vyApAra niSedhAI / mAMhi paisatAM abhigamana cAri karII - jina pUjA vyatireka sacitta chAMDIiM 1, acitta vastu AbharaNAdika rAkhIiM 2, mananuM ekAMtapaNu karIiM 3, ekasADiu uttarAsaMga karIiM 4 / pUjAnu upaskara sarva leI jaIi / pahiluM jimaNau paga mAMhi muMkIi / jagannAthanai jimaNai pAsaI rahII / mUlanAyaka- mUkha dekhI mAthi hAtha caDAvI namatA thikA 'namo jiNANaM' kahIi vAra 3 / e pAMcamu abhigamana sAcavIiM / / pachaMi vAjiba vAjatai parivAra leI sRSTiM pradakSiNA 3 dIjai / jagannAthanA jimaNi pAsAthI DAvi pAsi UtarIi / tihAM "jayajaMtu kappapAyava0" e triNi gAthA bhaNIiM / nIcuM jotAM manamAhi ehavaM citavII 'jJAna-darzana
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ January-2003 cAritra ArAdhavAnai kAjiI vali samosaraNi biThA cihuM rUpe tihAM deuM chU / ' jau pradakSiNAnuM ThAma na huI tu Ubhu rahI hAtha pheravatu gAthA 3 kahai / pacha deharUM pUMjaI / valI bIjA deharAnI ciMtA karaI // mukhakoza bAMdhI sUkaDi kesara ghasi pUjAnI ani tilakanI jUjUI UsAri pUjAnu Upasakara saghalu leI Ubhu thAi / gabhArAni bAraNi jaIna nisihI bIjI kahi / paMcAMga praNAma kari vAra 3 mastaka bhui lagADai / 'namo jiNANaM' kahai / pachai AThapuDu mukhakoza kari, jima mukhanu sAsa ani nAsikAnuM sAsa pratimAnai na lAgaI // I havi aMgapUjA likhIi chai / jagannAthanu nirmAlya UtArIiM / pachi puMjaNI pratimA puMjIi / jIvanI yatanA kIjai / paSAlani sugaMdha pANI kaI / mAhiM sUkaDa kesara phUla muMkI kalaza bharI / pachai pratimA pranAlIi bAjoThi athavA thAlI Upari UMcI muMkIiM / kalaza bihuM hAthi leI bAlattaNaMmi sAmia ! suragirisiharaMmi kaNayakalasehiM / tiasAsurehiM nhaviu te dhannA jehi diTTho si // 37 athavA 'snAtasyA0' gAthA eka mukhi Ucaratu DhAli / pachai vAlAkUcIi maila TAli zuddha kIji / tihvAra pachI aMga lUhIi / te AMgalUhaNA 2 kIji / te aMgalUhaNA sUkaDi kesari pIlAM kIjai / sugaMdha ThAmi mukIi / suhAlI bheravanA saSa ( pa ? ) 2 kIji / eka dinanA aMgalUhaNAM bIji dini vAsI mUkIi / evaM aMgalUhaNA 4 kIji / paSAlapANI nirmAla jUjUA rAkhIi, niravadya bhUmikAI paraThavIiM / ulaMDAI nahI / tihAM kuMthuAdika jIva Upajai nahI tima karIi / varasAtamAMhiM kkali ( phUli ) na vali tima karor3a | bhAvi tima nAkhIi tu AzAtanA lAgi || pUjA karatA bhaNIi nahI, vAta na kIji, SaNIi nahI / ekAgra cita pUjA upari rAkhI / sUkaDi kesara karpUra leI navAMgi sRSTi pUjA kIji / paga 2 jAnu 4 hAtha 6 SabhA 8 mastaka 9 / pachai AbharaNa caDAvI / pachi sRSTi phUla caDAvIi / te phUla akhaMDita amlAna kApyAM nahIM, jIve khAdhAM nahIM, sarva jAti, rUDi vastri ghAlI rUDe pari ANyA, ehavA caDAvI / prathama mUlanAyaka pUjIiM / mUlanAyakani vizeSa pUjA kIji / jau pahilU vizeSa
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ anusaMdhAna - 22 pUjA kIdhI hui tu ApaNa na UtArIiM / te Upari ApaNa karI / jau ghaNI velA thaI huI tu phUla karamANA hui tu UtArI vizeSa pUjA karIiM || 38 pachI sRSTi sRSTi saghalI pAsAnI pratimA pUjIr3a / pachi bAhiralA caumukhanI pUjIi / pachi maMgala caitya pUjIi / pratimAni mukhi sUkraDi kAMI nalagADII / rUDi Asani baisI pratimA pUjII // havi agrapUjA likhI cha / dIvu jagannAthani jimaNi pAsi mehalII / naivedya dhAna ghRta pakavAMna phala pAMNIi bhariu bhAjana jagannAtha nai sAmuM DhoIi / ane cokhAnA triNi puMja Agali karII jagannAthani DAvi pAsi dhUpa UkhevII / pachi AratI maMgalevu ghInu karIi / pachi gItavAjitra vAjati sRSTi vAra 3 AratI UtArII, maMgalevu vAra 3 UtArIiM / pachi camara DhAlIiM / pachi bhaMDAri mUMkIiM // jetalI velA deharAmAM rahIi te nimitta bhaMDAri mUMkIiM / nAlikera DhoII / caMdananA hAthA dIjII / tuMdulanA maMgala AlekhII / havai bhAvapUjAni avasari trIjI nisIhI kahI / raMgamaMDapa AvI caityavandana kIji | ghaNI velA dhotIyAM rAkhIiM nahI / rAkhIi tu doSa lAgi / / etalA pUjAnA upaskara joIi : deharAsara hAtha DauDha uMcaDa mAMDIi / caMdUo Upari bAMdhII / kalasa 1 dhUpadhANuM 1 bAjoTha 1 DaMDAsaNauM 1 kAjAuddharaNI 1 valI 1 kalasIu 1 pANI DhovAni sIpa 1 sUkaDa UsAravA vAsakuMpI 1 vAsa ghAlavA DAbaDI 1 kesara ghAlavA DAbaDI 1 agarunI DAbaDI 1 vAsa ghAlavAnI DAbaDI (?) kapUra ghAlavA thAMTa 1 puMjaNI 1 vAlAkucI 1 DAbaDu 1 AMgalUhaNA ghAlavA DAbaDo 1 cokhA ghAlavAni doDIu 1 nirmAla ghAlavAni DAlari 1 tAlajoDuM 1 dIvu 1 pItalanu, AratI 1 maMgalevu 1 pATalu 1 bisavAnu, dIvI 1 lAkaDAnI tathA pItalanI, sUkaDinuM gAThIu urasIu 1 caMgerI 1 phUla ghAlavAnI / dhotIA joDuM 1 mukhakoza 1 paDe dhotI 1 AMgalUhaNA 4 gaja sADhA trINinA, hAthalUhaguM 1 gaja 1 ekanUM ani paSAlalUMhaNuM gaja cyArinU, trAbAnu ghaDu 1 pANI ghAlavAni, galaNuM 1 galavAni, galaNuM 1 ne vAni / chatra 1 cAmara 2 | pAMca prakAre pUjA 5 // ATha prakAre pUjA sUkaDi kesara 1 phUla 2 ASe 3 dIvu 4 dhUpa sUkaDi kesara 1 phUla 2 dIvu 3 ASe 4 naivedya
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ January-2003 39 bhuI 5 phala 6 pANI 7 dhUpa 8 // satare prakAre pUjA - nhavahaNa vilhevaNa 1, cakSu 2 vA vastra, chUTAM phUla 3, phUlanI mAlA 4, varNaka phUla 5, karpUra cUrNa 6, AbharaNa 7, phUlaharUM 8, phUlapagara 9, AratI-maMgalevu 10, dIvu 11, dhUpa 12, naivedya 13, phala 14, gIta 15, nRtya 16, vAjiMtra 17 / / ekavIsa prakAre pUjA - paSAla 1 vilepana 2 vastrayugala 3 vAsa 4 phUla 5 AbharaNa 6 dhUpa 7 dIpa 8 phala 9 akSata 10 naivedya 11 pAnIya 12 pAne 13 sopArI 14 chatra 15 cAmara 16 vAjiba 17 gIta 18 nATaka 19 stavastuti 20 kozavRddhi 21 / / zabdakoza aMgholi snAna puMjInai paMjIne-jIvarakSA thAya tema sApha karIne bhoya-bhUmi uttarAsaMge Uparaj-khesa vastra kiriDiAM jarjarita ke karoLiyAM vALAM (?) sAdhyA sAMdhelA AMtarI vastrane cheDe thoDAka tAra kADhIne cheDA kADhavA te pUjAvyatireka pUjA sivAyarnu ekasADiu ekavaDo (khesa) upaskara sAmagrI sRSTi sRSTikama eTale ApaNe DAbethI jamaNa jaq te, prabhune jamaNethI DAbe. cihuM rUpe ghAra 'mukhe . caumukha rUpe mukhakoza moDhA para bAMdhavAno rumAla sUkaDi sukhaDa-caMdana judI judI UsAri kADhI, rAkhI AThapuDu rumAlanA ATha paDa(karavA) jUjUI
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 anusaMdhAna-22 nirmAlya/nirmAla gaI kAlanI pUjA- vAsI pUjAno utAro yatanA jIvahiMsA na thAya tenI cIvaTa paSAla prakSAlana panAlIi praNALa-nIkavALo vAlAkUcI sugaMdhI vALAnI jUDI AMgalUhaNA aMga lUchavAnAM vastra suhAlI bheravanA saSara/sapara suMdara/supere niravadya bhUmikA nirjIva dharatI ulaMDAI oLaMgAya kuMthuA jhINI jIvAta phUli phUga bhAvi jANI bUjhIne AzAtanA doSa/pApa bhaNIi bhaNIe/bolIe SaNIya khotarIe-khaMjavALIe sRSTipUjA prabhune jamaNethI DAbe pUjA pAsAnI pASANanI(?) maMgalevu maMgaladIvo bhaMDAri mUMkIiM paisA mUkavA hAthA hAthanA thApA tuMdula cokhA-akSata DAlari vAsaNa vizeSa(?) sUMDalI-TopalI-(ma.gu.za.ko.) tAlajoDu paMkho(?) . gAThIu urasIu ghasavAno patthara-orasiyo thAMTa --TATa (tAsaka)(?) paSAla lUMhaNuM- bhoyalUchaNu nevAni TukaDo