Book Title: Atmatattva ka Sakshatkar Author(s): Chandanmuni Publisher: Z_Bhanvarlal_Nahta_Abhinandan_Granth_012041.pdf Catalog link: https://jainqq.org/explore/210219/1 JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLYPage #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaise kiyA jAya ? isI viSaya para digambara-AmnAya ke ujjvala nakSatra pUjyapAda svAmI samAdhizataka' meM likhate haiM sarvendriyANi saMyamya, stimitenAntarAtmanA / yatakSaNaM pazyato bhAti, tat tattvaM prmaatmnH|| -saM0 zadeg 30 sabhI indriyoM kA saMyama karake stimita-zAnta, nirvikalpa antarAtmA ke dvArA kSaNabhara dekhane vAle ko jo bhAsita hotA hai vahI paramAtmA-tattva hai| yAni vaha paramAtmA tattva kI hI jhalaka hai| Atmatattva kA sAkSAtkAra tAtparya yaha hai ki jaba karNAdi indriyoM ko saMyamita -saMgha pramukha zrI candana muni karake, zabda-rUpa-gandha-rasa-sparzAdi se dhyAna haTAkara antarmukhI banate haiM taba kisakI jhalaka bhAsita hotI hai ? vaha jahA~ adhyAtma kI bAta uThatI hai vahIM eramAtmA ke kyA hai? iMdriyAM, mana zAnta hai. pUrNa nirvikalpa sthiti hai sAkSAtkAra kA prazna uTha khar3A hotA hai| paramAtmA kyA vaha Atmatattva hai / usa zuddha svarUpa kA sAkSAtkAra hI parahai ? usakA sAkSAtkAra kaise kiyA jAya ? binA mAtmatattva kA sAkSAtkAra hai| jaba taka hama zabda-rUpa Adi sAkSAtkAra ke kevala sunI huI bAta para vizvAsa kaise kiyA indriyoM ke viSayoM para hI aTake rahate haiM unakA hI dhyAna jA sakatA hai ? Aja kA vaijJAnika yuga prayogAtmaka hai, unakA hI cintana hai, unakI hI abhilASA hai, unakA jJAna kA yuga hai| vijJAna kevala siddhAnta nahIM detA unakA hI AkarSaNa hai phira Atmadarzana kI kaise AzA kI jA prekTikala rUpa prastuta karatA hai| isalie Aja ke manuSya sakatI hai ? isa tattva ko to bar3I gaharAI se pakar3A jA ko AtmA-paramAtmA ke darzana ko samajhAne meM zAstroM kI sakatA hai, dUsare vyApAroM ko rokakara hI ise dekhA jA duhAI kAma nahIM detii| binA anubhava kI zraddhA sthiti nahIM sakatA hai| AdyazaMkarAcArya ne 'viveka cUr3AmaNi' meM pA sktii| bhagavAna mahAvIra kI dRSTi bhI prayogAtmaka Atmadarzana kA upAya batalAte hue kahA hai : rUpa ko puSTi detI hai| ve nahIM kahate ki 'maiM kahatA hU~ naSTe pUrva vikalye tu, yAvadanyasya nodyH| isalie tuma mAna lo'| ve kahate haiM 'appaNA sacca mesejA' nirvikalpika caitanyaM, tAvanaspaSTaM vibhAsate // tuma apanI AtmA se satya kI khoja zuru karo, svayaM satya kA darzana kro| kevala darzana nahIM samyaga-darzana karo, pUrva vikalpa ke naSTa ho jAne para jaba taka dUsarA phira samyak-jJAna aura samyaka-caritra ko vikasita kro| vikalpa udita nahIM hotA, isake bIca jo eka sUkSma samaya samyaka-darzana hI zabdAntara se sAkSAtkAra kA dyotaka hai| hai usameM nirvikalpika cetanya kA spaSTa AbhAsa milatA hai| Amataura para jaina loga samyagdarzana ko zraddhA se arthAt eka vikalpa AyA aura calA gayA, dUsarA jor3ate haiM para vAstava meM thor3A-sA pharka hai| zraddhA paidA vikalpa abhI paidA nahIM huA, usake bIca kI jo sthiti kI nahIM jA sakatI, samyagdarzana samyaka-avalokana ke hai vaha kisakI hai ? kevala sAkSIbhAva se dekhanevAlA hI use kAraNa svayaM utpanna ho jAtI hai| use thopA nahIM jA pakar3a sakatA hai| ve Atma-darzana ke kSaNa hote haiN| eka sakatA vaha svataH udbhUta ho jAtI hai| vaha sabhyagdarzana mAlA kA eka manakA jaise Age khisakA, dUsarA manakA kI pariNati hai| hA~, to prazna yaha hai ki Atma-sAkSAtkAra jaba taka usa manake se saMlagna nahIM huA, una do maNakoM ke [ 23 Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bIca jo thor3A-sA dhAge kA darzana ho jAtA hai usI bhAMti kA bhAna ho sakatA hai| eka janma nahIM anantAnaMta janma uThate hue vikalpoM ke bIca AtmA kA sAkSAtkAra kiyA vyatIta ho cuke haiM para jise pakar3anA thA use nahIM pakar3a jA sakatA hai| Apa pUcha sakate haiM ki kyA dikhAI pAe / uddhAra kaise ho sakatA hai| degA? AtmA kA kyA svarUpa hogA ? lekina jo sthiti cakSugocara nahIM hai use zabdoM meM kaise bAMdhA jAyegA ? rUpaka kI bhASA meM RSi kahate haiM -eka mahala ke . parantu 'kucha hai avazya' itanA to bodha hogA hii| vahI pAMca jhAMkiyAM haiM, pAMca rozanadAna haiM, usa mahala meM eka cidAnanda rUpa AtmA hai usakA saMpUrNa nirlipta svarUpa vyakti beThA hai| vaha kabhI isa rozanadAna se jhA~katA paramAtmA nAma se abhihita hotA hai| hai kabhI usa rozanadAna se jhAMkatA hai para jhAMkane vAlA vaha eka hI hai| usI bhAMti isa zarIra rUpI maMdira - upaniSadoM meM eka kahAnI AtI hai| dakSa prajApati meM eka hI cetanatattva hai| vaha kabhI kAnoM se sanatA ke pAsa virocana indra jijJAsA lekara AtA hai, pUchatA hai kI AMkhoM se dekhatA hai kabhI gandha-rasa-sparzAdi ki maiM kauna hU~ ? AtmA kyA hai ? prajApati ne kahA-yahA~ kA anubhava karatA hai, para kheda hai ki usa eka ko pAsa hI eka sarovara hai| jaba sArI lahareM so jAeM, hama jAna nahIM pAte, pahacAna nahIM pAte, pakar3a nahIM pAnI bilkula zAnta ho taba usameM animeSa palakoM se paate| usa eka ke jAte hI bolanA, calanA, casvanA, jhAMkakara dekho, phira meM tumhAre prazna kA uttara duuNgaa| saMghanA-Adi sArI kriyAeM banda ho jAtI haiN| isase virocana sarovara ke kinAre pahu~catA hai, zAnta sarovara meM adhika AtmA ke astitva kA pramANa aura kyA ho sakatA apalaka dRSTi se jhAMka kara dekhatA hai to apanA pratibimba hai| Atma-darzana ke lie rAga-dveSAdi kalloloM ko spaSTa najara AtA hai| jhAMkate-jhAMkate eka prazna aura zAnta karanA Avazyaka hai| AcArya kahate haiMupasthita ho gyaa| prajApati se jAkara pUchane lagA--dikhane vAlA maiM hU~ yA dekhane vAlA maiM hU~ ? maiM to duvidhA meM par3a rAgadveSA dikallole'lola yanmanojalam / gayA huuN| prajApati ne kahA-basa, yahI maulika prazna hai / sa pazyatyAtmanastattvaM yattatvaM netaro janaH / / dRzya ko to hama pakar3ate haiM para draSTA ko nahIM pakar3a pAte / --samAdhizataka zlo. 35 zabda ko hama pakar3ate haiM para sunane vAle ko hama nahIM pakar3a pAte vaise hI gandha ko hama pakar3ate haiM para prAtA ko hama nahIM rAga-dveSAdi rUpa kalloloM se jisakA mana alola pakar3a paate| yahI bahimakhI aura antamakhI dRSTi kA bheda hai-caMcala nahIM hai vaha Atmatattva kA darzana kara sakatA hai hai| dRSTi ko antamakhI banAnA hogaa| tabhI AtmA itara-jana usakA darzana nahIM kara paataa| 24 ]