Atmanand Prakash Pustak 001 Ank 04

Author(s): Atmaramji Jain Pustakalay Vyavasthapak Sabha Bhavnagar
Publisher: Atmaramji Jain Pustakalay Vyavasthapak Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531004/1

Page #1

श्री
[ આત્માનંદ પ્રકાશ.
આત્મવૃત્તિ નિર્મલ કરે, આપ તત્વ વિકાશ
આત્માને આરામ , આત્માનંદ પ્રકાશ પુસ્તક ૧ લું વિક્રમ સંવત ૧૯૬૦-કારતક, અંક ૪ થી
,
मनुष्यदेह पामीने शुं साध्यु ?,
(નાથ કૈસે ગજ બંધ છોડાઓ એ રાહ) કહે શું સાધ્યું માનવ તનુ ધારી,
પુણ્ય પાપ જુઓને વિચારી.– એક. બાલાપણું વહી ગયું જુવાની, વહેતી વહે જેમ વારિ, અંતરમાંહિ વિચારે ભવિકા, ફલ શું મલ્યું અવિકારી. કહે. ૧. રેગ જરા મૃત્યુને માથે, ભય ગાજે છે ભારી; આધિ ઉપાધિ અનંત વધે તે, સ્વલ્પ શક્યાં શું વિચારી. કહે. ૨ અજ્ઞાન અલ્પશકિત તમારી, દારિદ્રના દુઃખ ભારી; મેહ અને મિથ્યાત્વ તણું બલ, સ્વપ શકયાં શું વિદારી, કહે. ૩

Page #2

યતિધર્મ અને શ્રાવકધર્મનો સંવાદ, -. ..
s t, ssc , વિવિધ કામનાથી વલવલતી, મનની વૃત્તિ વિકારી; અરિહંત કેરા ચરણ કમલમાં, પ્રેમથી તે શું ઠારી. કહે. ૪ ભવ્ય ભાવના થાશે જેથી, અંતરમાં ભવહારી; તે ગુણ સંપાદન કરીને, શું નિજ તનુ શણગારી. કહે. ૫ ધર્મ સાધને તેવા કરે જીવ, થાય ન વેચ્છાચારી; તે કરવાને અંગ ઉમંગે, મનની ગતિ શું વધારી. કહે. ૬ આત્મતત્વ ચિંતન જે અવિચલ, સુખની સુંદર બારી; ભવચિંતનને છેડી સત્વર, તેમાં શું બુદ્ધિ પ્રસારી. કહે. ૭ મન વચ કાયવડે ગુરુસેવન, દે ભવપાર ઊતારી; શુદ્ધ હદયથી આચરીને, તે લીધે શું જીવને તારી. કહે. ૮ ચારિત્ર ગુણની વૃદ્ધિ જે છે, આત્મણ હિતકારી, તે સાધવાને ઉગ્ર પરીષહ, સહન કર્થ શું ભારી. કહે ૯ માનવ ભવ લઈ ઈહ પરલોકે, સુકૃત કી ન ધારી; માયા મેહમાં મલિન રહીને, ભારે જનની મારી. કહે. ૧૦
—- શ્યત્ર યતિધર્મ અને શ્રાવકધર્મને સંવાદ,
" (કલ્પિત કથાનક.) આસ્વિન માસની દ્વિતીયાનો મંગલ મય પ્રાત:કાલ છે. કાગન તળે શરદ પવન મંદ મંદ પ્રવર્તે છે, પક્ષિગણ વૃક્ષમાંથી જાગ્રત થઈ મધુરાવા સાથે પ્રભાતને વધારે છે. પ્રકાશ અને બંધ કારને ઘાટું યુદ્ધ ચાલે છે, પૂર્વમાં તરણુના કંઠમાં કિરણમાલા અપાય છે. ધર્મસ્થાનોમાં અને શ્રાવક મંદિરોમાં સામાયિક તથા

Page #3

આત્માનંદ પ્રકાશ,
૮. , , , , , , , , , , ,
, , ,Á : 1. પ્રતિક્રમણના પવિત્ર મંત્ર જપાય છે. આસ્તિક આહૂતિ ગુરુ પાસે ધર્મ વચન સાંભળવા તત્પર થાય છે. અને ચોમેર મ ગલમય શાંતિ પ્રસરી રહી છે આ સમયે દિવ્ય રૂપ ધારી બે પુરૂ આકાશ માર્ગ સામ સામા ચાલ્યા આવે છે. તેમાંથી એક શમૂતિ પવિત્ર હૃદયથી પ્રકાશિત, તેજસ્વી અને ભવ્યાકૃતિ વાળા હતા. સંસાર, નેહ, લમી, ઐશ્વર્ય, કાં અને બીજી માયિક વસ્તુ પરને પ્રેમ ભાવ તેણે ત્યજી દીધો હતો. સદબોધન સુધાત તેના નિમેળ હૃદયમાં હેતે હતે. સર્વજ્ઞ પ્રભુના પ્રવચન ને અનુસરી તેના હૃદયમાં સર્વદા ધર્મની જ લગ્ની લાગી હતી. તે સમતાથી શાંતિપતિનું જ ચિંતવન કરતો હતો. તે તેને જ , વંદતા. પ્રાથતા ગાતો અને તેનું તાદાઓ-તાકૂષ્ય મેળવવા યન કરતા હતા.
બીજો પવિત્ર, શાંત તથા ઉગ્ર તેજથી પ્રકાશિત લેશથી સુશોભિત, સદાગ્રહી અને રમણીય આકૃતિ વાલે હતે. માયિક વસ્તુઓ પર પ્રીતિવાલે છતાં તેની ઉપેક્ષા રાખે હતો. તેનું હૃદય રાગી છતાં વિરાગ ને માન આપતા હ. પોતે વૈભવથી સેવ્ય છતાં સેવક ઘર્મન શેખી હતા. અને સર્વદા ના તરસને ભેગી હતે.
તેઓ બંને સામ સામા મલ્યાં. એક બીજાને પરપર આલખી લીધા. પ્રેમથી લાઅ ગુરુને વંદન કર્યું. ગુરુએ અંતરથી કલ્યાણમય ધર્મના લાભની આશીષ આપી. થોડીવાર સુધી આ ભચિંતન કરી તેઓ વગેરે નીચે પ્રમાણે વાર્તાલાપ શરૂ થશે. - યતિધર્મ– ભદ્ર, તમે ક્યાંથી આવે છે ? ક્યાં જાઓ છે ? અને તમારા મુખ પર હમ અને શેક કમ જાય છે

Page #4

યતિધર્મ અને શ્રાવકધર્મના સંવાદ, 600--7-8&site:-kitest Ed.E-Ektastikkikit-test,
શ્રાવકધર્મ–મહારાજ, હું સાંપ્રત કાળની રાજધાનીમાં જૈન મહા સમાજના દર્શન કરવાને આવ્યું હતું. ચાર દિવસ સુધી તેની સર્વ ક્રિયા જેઈ આજે વસ્થાન પ્રત્યે જતાં અહિં આપના પવિત્ર દર્શન અકસ્માત્ થઈ ગયા. મને હર્ષ અને શેક થવાનું કારણ ઘણું ગંભીર છે. તે આપને પછી જણાવીશ. પણ આપ ક્યાંથી આવી છે? અને હવે વિહારથી કયા પ્રદેશને પવિત્ર કરવા છે ?
યતિધર્મ-હું પણ તમારી જેમ ભારતવર્ષની જૈન સમાજ જેવાને આવ્યું હતું. અંતરીક્ષના એક ભાગમાં રહી તેની ઉ1મ ક્રિયા જેવામાં જ તલ્લીન થયેલા આપણે બંને એક બીજાને જોઈ શક્યા નથી. ભદ્ર, જે તમને કાંઈ બાધ ન હૈય તે તમારા હર્ષ શોકનું સત્ય કારણ જણાવશે.
શ્રાવકધર્મ–ભગવન, આ ભરત ક્ષેત્રની સમગ્ર જૈનપ્રજા એકત્ર થઈ પિતાને પ્રાચીન ઉદય મેલવવા યત્ન કરે, પૂર્વની ધાર્મિક અને સાંસારિક ઉન્નતિના લુપ્ત થયેલા સાધને પુનઃ સંપાદન કરે, જેનોની જે જ્ઞાન સમૃદ્ધિ આખા ભારતમાં પૂર્ણકલાથી પ્રકાશતી હતી તેને પુનઃ પ્રાપ્ત કરવા પ્રયત્ન કરે, મધ્યકાલે પાંચમા આરાના પ્રભાવે જે કુધારા, કલેશ, કલહ અને મિથ્યાત્વનું ગાઢ અંધકાર વ્યાપ છે તેને વિદારણ કરે અને પિતાના સનાતન ધર્મની આબાદી સાથે સર્વ જાતના સુખ સાધે–એવું કાર્ય કરતાં દેખી મને અપાર હર્ષ થયેલ છે. તેમના સર્વ કાર્ચને કેન્ફરન્સ પાર પાડશે. કલ્યાણમયી કેન્ફરન્સના પ્રતાપે આપણા બનેને પણ ઉદય થશે. પૂર્વકાલે જાહેઝલાલીથી પૂર્ણ ધાર્મિક વૈભવનું સ્થાનરૂપ અને ભારતની વ્યાપાર કલાને આધારભૂત જે જૈન પ્રજા આજે જ્ઞાનની સર્વ વિભૂતિથી વિ.

Page #5

આત્માનંદ પ્રકાશ,
XXXXXXXX & G+ મુખ થઇ જેવી રાંકડી, દીન, અજ્ઞ, નિસ્તેજ દેખાય છે. મિચ્યા હતા આશ્રયથી કૃષ્ણ પાની ચેદશના ચંદ્રની જેમ દર્શન છે, તેનામાં આજે મલિન સકાર વ્યાપી રહ્યા છે; હાનિકારક રીવાજો દાખલ થયા છે, ગરીબ વ વધતા જાય છે, શુભ ખાતાઓ અવ્યવસ્થિતપણે ચાલે છે, ઉદારતા, અચળતા, ધર્માભિમાન, જ્ઞાનવૃદ્ધિમાં સહી પપ્પુ” નિરાશ્રિતને સહાય--એ સર્વ ગુણા શ્રીમંતામાંથી લોહચતા જાય છે. તેમના ઘણા ભાગ અન્ન, કાયર, મોજીલો અને ત્રંથ છે, કાઈ કાઈ વાર તા તેવા શ્રીમતાને જોઇને અમ શકા થયા બા જ નહીં, કે જેઓના વિડેલાએ અમેધ વીર્ય ધરી જૈનના મત અદ્ભુત ધાર્મિક કાર્યો કીધા છે, તેના આ વંશો હરો ખ વા વિચારથી મને શાક થાય છે.
ચતિધર્મ—ભદ્ર, હવે શાક થવાનુ કાર્ય કારણ નથી. તેને કાન્ફરન્સના વિજયં સમાજ જોયો છે. જૈનોની પરસ્પરની એચની ખામી હતી, જે ખામી વર્ષોના વર્ષો થયા પણ સુધરી ન હતી તે આ કારન્સના વિજ્યમાં સુધરી છે. કેન્ફરન્સની સ્થાપના જૈનના ઇતિહાસમાં એક અપૂર્વ યશસ્વી પ્રસંગ છે. તેમાં સિદ્ધ થયેલા ડરાવા જૈનોની ધર્મની કીર્ત્તિકલાના ઉત્સાહીપણાથી ભરેલા લેખ છે. હવે આપણા ઉદય માટે હૃદયભગ્ન થવા જેવું નથી. અના ઊદયને રવિ ઊદયાયળના શિખર ઉપર આવ્યા છે.
માં
શ્રાવકધર્મ-ભગવન્! તે વાત સત્ય છે. પણ હજી વિશ્વાસ આવતા નથી. આર્ય પ્રજા આરંભશૂર છે. ભારતની રાજ ધાની મુંબાપુરી પ્રવૃત્તિ માર્ગની નવીન ભૂમિકા છે, તેથી યાંના ઉત્સાહી નરાએ કાન્ફરન્સને ભવ્ય દેખાવમાં મુશ્કેલી છે. પણ હવે

Page #6

૫ દર્શનનું કમિશન
પછી તે ઉત્સાહ તેવી જ સ્થિતિમાં કાયમ જાગ્રત રહે એ શંકાસ્પદ છે. કીર્તિધર્મને માનનારા, આત્મસત્તાના અભિમાની તથા ધનવ્યયના લેભી કેટલાએક શ્રીમંતે કેન્ફરન્સની પવિત્ર ભક્તિમાં અચલા રહેશે નહીં. તેવા વિચારથી મને શેક થયા કરે છે. કૃપાળુ શાસનાધિનાયક પ્રત્યે એટલી જ પ્રાર્થના છે કે, પરમ પ્રભાવિક અને જૈનના જયને જન્મ આપનારી આ કોન્ફરન્સ સદા વિયી રહે અને મી. ઢાની જેમ તેની ભક્તિની ભાવના સર્વના હૃદયમાં સર્વદા જાગ્રત રહે.
અપૂર્ણ.
ષટ્રદર્શનનું કમિશન. (ગયા અંકના પૃષ્ઠ ૩૦ થી ચાલું.) શ્રી સચ્ચિદાનંદ મહાત્માની રૂબરૂ બૈદ્ધદર્શને પિતાની જુ બાની આપતા જણાવ્યું કે, ભગવન, આગળ કહેલા ચાર પ્રકારના આર્ય સત્યમાં પ્રથમ દુખતત્વના ભેદરૂપ પાંચ કંધનું સ્વરૂપ એ પ્રમાણે છે. આર્ય સત્યને બીજો ભેદ સમુદય તત્વ તે પંચ. રકધરૂપ દુખ તત્વનું કારણરૂપ છે. જગતમાં જેટલે રાગ, તે વિગેરે દોષને સમૂહ ઉદય પામે છે અને હું અને મારૂં, એ ગાઢ અહંભાવ તથા મમત્વ દેખાય છે, તે બધે સમુદાય તત્વને પ્રભાવ છે. આથી એમ સિદ્ધ થયું કે, આર્યસત્યના પેલા બે બેઠ દુઃખતત્વ અને સમુદયતત્વ–બેને આ સંસારની પ્રવૃત્તિના નિમિત્તરૂપ છે.

Page #7

આત્માનંદ પ્રકાશ
tatatrastatus intattatintitatstrtrtrtrtstatstatas tanat
આર્ય સત્યના બાકીના બે ભેદ માગંતત્વ અને નિરોધતત્વ છે. આ બંને દુઃખ અને સમુદયતત્વ ના વિરોધી છે. “સર્વ પદાર્થો ક્ષણિક છે અને આત્મા છે નહીં' એવી વાસના જેમાં બંધાઈ છે તેનું નામ માર્ગતત્વ કહેવાય છે. “સર્વ પદાર્થો ક્ષણિક છે એ વાત મારા દર્શનમાં સારી રીતે સિદ્ધ કરી છે અને તે ઉપર જો કેઈ આક્ષેપ કરે તે હું તેને પરાસ્ત કરવા સમર્થ થાઉં છું.
થોડા વખત પહેલા કોઈ વાદીની સાથે તે વિષે જે મેં વિવાદ કર્યો હતો તે હું આ વખતે આપની પાસે નિવેદન કરું છું.
કઇ વિદ્વાન વાદીએ આવી મને કહ્યું કે, તમારા માર્ગતત્વમાં પદાર્થોને ક્ષણિક માન્યા છે, તે કેવી રીતે ? મેં તેને પ્રશ્ન કર્યો કે, પિતાના કારણુથી કાર્યરૂપે ઊત્પન્ન થયેલા સર્વ પદાથી વિનાશી સ્વભાવ વાળા થાય છે કે નિત્ય સ્વભાવી ?
પૂર્વપક્ષ—નિત્યસ્વભાવી.
ઉત્તરપક્ષ--જે નિત્ય સ્વભાવી કહેશે કે તે અક્રિયા કરવામાં પ્રવૃત્તિ કરી શકશે કારણકે, જેનાથી અદિયા સંભવે તે પરમાર્થ સત એટલે નિત્ય સ્વભાવી કહેવાય છે. તે તે પદાર્થ અર્થક્રિયા કરવા ક્રમે કરી પ્રવર્તે છે એક સાથે પ્રવર્તે છે?
પૂર્વપક્ષ–મે કરી પ્રવર્સ છે,
ઉત્તરપક્ષ--જે ક્રમે કરી પ્રવર્તે છે તે જ વખતે તે પદાર્થ એક અર્થક્રિયા સિદ્ધ કરે છે તે વખતે તેનામાં બીજી અર્થક્રિયા સાધવાનો સ્વભાવ છે કે નહીં ?
પૂર્વપક્ષ–હા તેનામાં બીજી અથંકિયા સાધવાને રવભાવ છે..

Page #8

પ દર્શનનું કમિશન, te trenutne tortor startet meesterstreberete testosteretretenties teritorit tettetrevetettete
ઉતરપક્ષ—ત્યારે પછી ક્રમે કરી અર્થક્રિયા સાધે છે એમ માનવાનું પ્રયોજન શું?
પૂર્વપક્ષ–તેની સાથે રહેનારી સહકારી) ભી જ સામગ્રીની અપેક્ષા લઈ તે ક્રમે કરી અર્થક્રિયા કરે છે, એમ માનવાનું પ્ર. જન છે.
ઉત્તરપક્ષ–તે સાથે રહેનારી સામગ્રી એવા નિત્ય પદાર્થને, કાંઈ ઉપકાર કરે છે કે નહીં ?
પૂર્વપક્ષ–ઉપકાર કરે છે.
ઉત્તરપક્ષ–તે પૂર્વ સ્વભાવને ત્યાગ કરાવીને કરે છે કે કરાવ્યા વિના?
પૂર્વપક્ષ—પૂર્વસ્વભાવનો ત્યાગ કરાવીને કરે છે.
ઉત્તરપક્ષ—ત્યારે તે પદાર્થની નિત્યાવસ્થામાં ફેર પડશે અને તેથી પદાર્થની અનિત્યતા માનવી પડશે.
પૂર્વપક્ષનહીં નહીં તે એમ કહીશું કે, પૂર્વસ્વભાવને ત્યાં કરાવ્યા વિના કરે છે. - ઉત્તરપક્ષ—ત્યારે એવા નિત્ય પદાર્થને સહકારીથી કશો ઉ. કાર થયે નહીં તે પછી સહકારી માનવાની શી જરૂર ?
પૂર્વપક્ષ—કદિ સહકારી તેવા પદાર્થને કાંઈ ઉપકાર ન કરે પણ તે અમુક કાર્યને માટે પદાર્થને તેની અપેક્ષા રાખવી પડે.
ઉત્તરપક્ષ- -તે વાત ઘટે નહીં. જે કાંઈ કરી શકતું હોય તેની અપેક્ષા રખાય પણ જે કેવળ નકામું છે તેથી અપેક્ષા કણ રાખે ? તે હવે તમારા માનવા પ્રમાણે સહકારી સામગ્રીની અપેક્ષાએ કે પદાર્થ ક્રમવડે અર્થક્રિયા કરે છે, એ વાત સિદ્ધ થઈ શકી

Page #9

આત્માનંદ પ્રકાશ
નહીં. એટલે હવે એમ કહે કે, પ્રથમ અર્થક્રિયા કરવાને સમયે પદાર્થને અન્ય અર્થક્રિયા કરવાનો સ્વભાવ નથી જ. તેથી “કઈ પદાર્ય નિત્ય સ્વભાવી નથી” એ વાત સ્પષ્ટ થાય છે.
અપૂર્ણ.
ચિંતામણિ.
એક ચમત્કારી વાર્ત. 'निषापहारं मणिमौषधानि मंत्रं समुद्दिश्य रसायनं च । भ्राम्यंत्यहो न त्वमिति स्मरंति पर्यायनामानि तवैव तानि ।।१।।
પ્રકરણ ૧ લું.
ગિરિ નિવાસમાં ચિંતા. શરદ ઋતુની પૂર્ણિમાની રાત્રિ હતી. ચંદ્રિકા પૂર્ણ રંગથી આ કાશને ગતી હતી. પહાડી પશુ પક્ષીઓ પિત પોતાના માળામાં ભરાઈ નિદ્રા કરતા હતાં. સર્વ સ્થળે સંપૂર્ણ શાંતિ પ્રસરી રહી હતી. ચંદ્રકિરણથી સરિતાનું વારિ રૂપાની પ્રવાહી ધારાની પેઠે ઘણું સુંદર દેખાતું હતું. આ વખતે એક લઘુ વયને યુવક એકલે ત્યાં આવી બેઠા છે. તે મનમાં વિચારવા લાગ્યો. “આ સુંદર રાત્રિ છે, આ
૧ “હે પ્રભુ, વિષ ઉતારવાને મણિ, ઔષધ, મંત્ર અને રસાયણ સેવવા સર્વ પ્રાણીઓ ભમ્યા કરે છે પણ તે વખતે તમારું સ્મરણ કરતા નથી. તે બધા તમારા નામના પર્યાય નામ છે.” ધનંગ.

Page #10

ચિંતામણિ
ચંદ્રને પ્રકાશ છે, આ મનહર કુદરત છે, મારા હૃદયમાં આજે કેટલીક આશા ઉત્પન્ન થાય છે, પરંતુ તેની નિવૃત્તિ ક્યાં છે? આ નિર્જન ગિરિમાં કેદીની પેઠે રહે છું. ચિંતાના દઢ વાસમાં સપડાયો છું. હવે શું કરવું ? ક્યાં જવું? કેનું શરણ સેવુ ? આ પ્રમાણે ચિંતામાંજ શરદની રાત્રિ વીતી ગઈ. સૂર્યના ચતુર સારથિ અરૂણે પિતાને રથ આગળ ધર્યો. બધી રાત પ્રગાદમાં પડેલા પક્ષીઓ જગત થવા લાગ્યા. પ્રભાતને શીતલ પવન કમલવનને જગાડી સુખ પર કરવા લાગ્યું. આ લધુ યુવક નિદ્રાનું વિષ સહન કરી ઝરણુના જ ળથી શૌચ ક્રિયા કરી સ્વસ્થ થયે પણ માનસી અવસ્થામાં સ્વસ્થ હિતે નહિં. ડી વાર પછી તે યુવક પાછા વિચારના વમલમાં પડયે.
મારા હૃદયમાં પવિત્ર વાસનાને માટે પ્રવાહ ચાલે છે, ઘણી પવિત્ર ત્ર આકાંક્ષાઓ ઉદ્દભવે છે. હવે પિંજરામાં પૂરેલા પક્ષીની પેઠે - હીં રહેવામાં શું સુખ છે. પાષાણ ઉપર પુ૫ વિકાશ થતો નથી, માત પિતાનું હૃદય પાષાણુ જેવું સખ્ત છે, પવિત્ર વાસનાનું કોમલ પુષ્પ તેમાં શી રીતે ખીલે? બીજી તરફ પ્રેમઘેલી પ્રિયાને શી રીતે સમજાવવી. તેણીનું હૃદય ધર્મ વાસનાથી વાસિત છે. સતી વ્રતના સર્વ સંસ્કારથી સંસ્કૃત છે પણ તે પવન વનની વિહારિણી છે, તે ની ઉપર તારૂણ્ય વયમાં તરંગે ઊછલી રહ્યા છે. તેથી તેનામાં - ર્મની વાસના શી રીતે પ્રબલ થાય ? અને મારા અંતરનું સંકષ્ટ શી રીતે ટળે ?
આ પ્રમાણે આ યુવક ચિંતવત હતું તેવામાં પડખેની પીણમાંથી એક બીજો પુરૂષ આવત દેખાય. તેને પોશાક સાધારણ સ્થિતિના હસ્થ જે હવે. આકૃતિમાં શાંતિ અને પ્રેઢતા દેખાતી

Page #11

આત્માનંદ પ્રકાશ,
હતી. તેની મુખ્ય મુદ્દા ઉપર તીવ્ર બુદ્ધિના અંકુર ફરી રહ્યા હતા. તેનામાં પૈર્ય, ઊગ અને સાહસ એકસાથે વાત કરી રહ્યા હોય તેમ ચતુર દૃષ્ટાઓ જોઈ શકતા હતા. નજિક આવતાં તેની દષ્ટિ આ યુવક ઊપર પડી અને તે સાથે જ તેઓએ પરસ્પર વિનય પૂર્વક પ્ર. ણામ કર્યા. આવા નિર્જન પ્રદેશમાં આ તેજસ્વી યુવકને જોઈ તે આગંતુક પુરૂષ ચકિત થઈ વિચારમાં પડશે. તત્કાલ તે નમ્રતાથી બે–ભાઈ, તમે કોણ છો? તમારી આકૃતિ આ પ્રદેશમાં વસવાને યોગ્ય નથી, તે છતાં અહીં આવવાનું શું કારણ છે?
બાલયુવક બે –ભાઈ, મારી મનોવૃતિમાં રહેલી ગુપ્તચિંતા હું કોઈની પાસે પ્રગટ કરી શકું તેમ નથી. મારા ચિંતાગ્નિને શમાવાનું કોઈ સાધન મારા જોવામાં આવતું નથી. કર્મની વિચ ત્રતા ઉપર વિશ્વાસ હોવાથી ચિંતાના અવસાન કાલની રાહ જોઈ બેઠો છું અને વીરપરમાત્માના શાસનની શીતળ છાયાનું શરણ લઈ કાલ નિર્ગમન કરૂં છું.
આવેલે માણસ આશ્ચર્ય પામી બે ભાઈ, વિરપરમાત્માનું નામ સાંભળી તમે કઈ શ્રાવકના કુમાર છે એમ નિશ્ચય થાય છે વળી ભાષા અને દેખાવ ઉપરથી સારાષ્ટ્રના વતની જણાઓ છે. આ પની ચિંતા ગુમ છે પણ જયાં સુધી તે કોઈની પાસે પ્રગટ કરશે નહીં; ત્યાંસુધી તેને ભયંકર ભાર ઓછા થશે નહીં. ચિંતાગ્નિને શમાવવાનું મુખ્ય સાધન આપ્તજન સુહૃદ અથવા મિત્ર છે. આ ગિરિવાસમાં તેવા આમજન, સુહૃદ કે મિત્ર મળવા અશક્ય છે, દેવગે કેઈ કાર્યપ્રસંગે હું અહીં આવી ચડો છું. હું પણ તમારે સાધમ બંધુ શ્રાવક છું. વીરપરમાત્માને મહતૃ શાસનને

Page #12

ચિંતામણિ, below fooksLkk સેવક છું. હવે જુદાઈ રાખશે નહીં. શ્રાવકના ઊચિત વ્રતને યથાશકિત ધારણ કરવા પ્રયત્ન કરનાર આ માણસ તમારાથી અભિજા છે, એમ માનજો. મિત્રી ભાવનાથી તે સર્વ પ્રાણુઓ પણ આપણા મિત્ર છે તે આપણી મિત્રતામાં શું વાંધો છે? માટે મારી પર દઢ વિશ્વાસ રાખી તમારી ચિંતા જણાવો અને તેને ભાગદાર કરી સાધમને સહાય કરવાનું મહત્વ પુણ્ય પાર્જન કરવામાં મને સહાય આપો. - તે પુરૂષના આવા મધુર વચન સાંભળી યુવકના ચિંતાતુર હૃદયમાં શાંતિની શિતળ છાયા છવાઈ રહી. ચિંતાગ્નિની પ્રજવલિત જવાલા તેવારે નિર્વાણ પામ્યા જેવી થઈ ગઈ. અતુલઆશ્વાસન પ્રાપ્ત થયું. તેની સાથે ભવ્ય બ્રાતૃભાવ પ્રગટ થયે. મુખમુદ્રાપર ચિંતાના અંકુરે હર્ષના અંકુર થઈ ગયા.
હૃદયને વિશ્વાસન આસન પર બેસારી યુવક બે —ધર્મ બંધુ, સારાગ્ની પ્રખ્યાત ધર્મ રાજધાની વલ્લભપુરને હું વતની છું. શાતે વીશા શ્રીમાળી વણિક છું. મારું નામ ચારચંદ્ર છે પણ મારા પુત્રવત્સલ પિતા “ચિંતામણિ” કહી બોલાવે છે. મારા પિતાનું નામ અમૃતચંદ્ર છે. માતાનું નામ યતના જતન) છે. અમારૂં કુટુંબ સારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં પ્રખ્યાત છે. મારા પિતા - રાફના વ્યાપારી છે, અને ત્યાંના જૈન સંઘના અગ્રેસર છે. અમારી - રફ વિહાર કરી આવતાં મુનિઓની વૈયાવચ્ચ કરવામાં અમારૂં કુટુંબ આગલ પડે છે. ધમના સર્વકાની વ્યવસ્થા કરવાથી અને વિશી ધાર્મિક શ્રાવકની સાથે તે સંબંધી પત્ર વ્યવહાર રાખવાથી મારા પિતાની ધર્મકી ઘણા દેશોમાં પ્રસરી છે. મારી પ્રિય બેન વિધાકુંવર વિધવા થવાથી દીક્ષા લઇ સાધ્વી થઈ છે. તેનું નામ વિદ્યાશ્રી

Page #13

આમાનદ પ્રહ્મશ, કમ્ફર્ટ Úkesse-w-s&rs= second છે, તે ગુજરાતમાં ગુરૂણછ પ્રદશ્રીના આશ્રયે તલે વિહરે છે. પ્રમોદીએ પિતાના પવિત્ર ઊપદેશથી સાંવીઓનું મોટું વૃંદ - ભું કરેલું છે. સૈારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને મારવાડની ઘણું સધવા અને વિધવાઓ તેમાં સામેલ થઈ છે. આ પ્રમાણે મારા કુટુંબની વર્તમાન સ્થિતિ છે.
' થોડા વખત પહેલા વિમલવિજય નામના એક મુનિ વલ્લભપુરમાં આવી ચાતુર્માસ્ય રહ્યા હતા. એ મહાશય અને પવિત્ર મુનિ જૈનશાસ્ત્રમાં પંડિત હતા. તેમના સમાગમથી વલ્લભીપુરની જૈન પ્રજામાં ધર્મની છાપ સારી પડતી હતી. તેમની દેશનામાં ધર્મનું ગરવ ગર્જનાથી વધતું હતું. વાત્માધુર્યને રસભરિત પ્રવાહ તેમના સુકંઠમાંથી વહેતા હતા. હાલા ધર્મબંધુ! વધારે શું કહું જ્યારે તેઓ વૈરાગ્યની દેશના આપતા ત્યારે સંસારી શ્રેતાઓ પિતાની દઢ રાગિણી મનવૃત્તિ છતાં પણ કર્મરૂપ રજજુથી બંધાએલી સંસારની સાકેલને તેડવાને મહાત્ યત્ન કરતા હતા.
આ શાસ્ત્રપ્રવીણ સાધુરાજને વિચારવિજય તથા ક્ષમાવિજય નામે બે શિષ્ય હતા. ક્ષમા વિજય વય અને દીક્ષામાં લધુ હતા તથાપિ અભ્યાસમાં વધુ ન હતા. તેમની પ્રવૃત્તિ સર્વદા સ્વાધ્યાય ધ્યાનમાં જ મગ્ન રહેતી. ચારિત્રના ગારવ ભરેલા ગુણે તેમનામાં ગાજતા હતા. જ્ઞાનભક્તિ, વિનય, અને ગુરૂસેવા વિગેરે ચારિત્રના ચલકતા અલંકારે તેમણે પહેર્યા હતા. સવેગની સુંદર શોભાથી તેઓ સુશોભિત હતા. તેમનું નિર્મળ હૃદય કલેશરહિત અને સમદશી હતું. બીજાના દુ:ખને જોઈ પુષ્પ કરતાં પણ વિશેષ મૃદુ ભાવને પામતું હતું, તથાપિ પરીષહેને સહન કરવામાં વિજ કરતાં પણ કઠણ હતું.

Page #14

ચિંતામણિ.
પ્રિય વાંચનારા પૂર્વ પુણ્યના પ્રભાવથી જે તું શુદ્ધ શ્રાવક થયો હે, જન ધર્મની પવિત્ર છાપને સંપૂર્ણ અધિકારી થયે હૈ, તો આવા ગુણી ગુરૂની સેવા કરજે. મન, વચન અને કાયાથી તેમની ભાગ્ય દાયક ભક્તિ કરજે. એવા સવોત્તમ ગુરૂ તારામાં શુદ્ધ સમ્યકત્વ સ્થાપિત કરશે, તારી ચંચલ વૃત્તિને આત્મચિંતનમાં તલ્લીન કરાવશે; સર્વપ્રાણી ઊપર તારી મિલી ભાવના જાગ્રત રખાવશે, તારા વ્યવહાર માર્ગમાં ધર્મ સાથે નીતિની કલા. આરૂઢ કરશે અને છેવટે એ ક્ષમાપ્રારાવાર, નિરવાયાગાર, મહાન્ ગુરૂ તને આ ચિંતા કહલથી ભરપૂર એવા ભવસાગારમાંથી તારી લેશે.
તેમના મોટા શિષ્ય વિચારવિજ્ય સમાવિજયથી વય અને દીક્ષામાં મોટા હતાઆ વિચારશીલ મુનિનું નામ તેમના ગુણ અને કમને અનુસરતું હતું. તેમના વિચારોની શ્રેણી સ્વાધ્યાય ધ્યાન કરતાં બીજા ભાગોમાં વધારે દેડતી હતી. ગમે તેવા મુનિ ગુલીનિર્ગુણી હેય પણ શ્રાવકે તેમની નિંદા કરવી એગ્ય નથી. જોકે સાધુની સુધારણા કરવાનો અધિકાર સંઘને છે અને ચતુર વિંધસંધમાં શ્રાવકવ્યક્તિ આવી જાય છે, તથાપિ આવખતે નિંદાના લેખ લખવા મારી ચપલ લેખનીને અટકાવું છું. ટૂંકામાં એટલું તે કેવું પડશે કે, મુનિ વિચારવિજ્ય પતિત ભિક્ષુક જાતિમાંથી આવ્યા હતા, તેથી ઋત્તમ કુલના સંસ્કાર તેમને મળી શક્યા ન હતા. ચરિત્રના ઊજવેલ રંગથી રંગત થયા ન હતા. અભિમાનના ર્ગેિ મનાવૃત્તિ સાંકડી થઈ ગઈ હતી. અભિમાનના વિચારને સેવનો મનુષ્યનું જીવન સંકુચિત થઈ જાય છે. આથી કરીને વિદ્યા ગુણની વૃદ્ધિ, તત્વદ્રષ્ટિને વિકાશ, સપુરૂષના વચનેનું

Page #15

તો
દર છે
-
1
1
-
*
*
* * *
આત્માનંદ પ્રકાશ કાકડી હાડમ શ્રવણ મખન, ગુ.યે વિનયપૂર્વક સુબુ અને કષાયને વિજય ઇત્યાદિચારિરના ગુણે તેમનાથી દૂર રહેતા હતા જે પ્રખ્યાત કવિ વાનંદ નીચેને બ્લેક તે સ્વાધ્યાયરહિત વિચારવિજ્યના વાંચવામાં કયાંથી આવે છે ?
दुष्पापं मकराकरे करतलाद्रत्नं निमग्रं यथा संसारेऽत्र तथा नरखमथ तत्मासं मया निर्मलम् । भ्रातः पश्य विमूढतां मम इहा नीतं यदेतन्मुधा कामक्रोधकुलोधमत्सरकुधीमायामहामोहतः ॥२॥
શ્રી વિમલચંદ્રસૂરિ અને પ્રશ્નોત્તર રત્નમાલા.
વિક્રમ સંવત ૧૨૨૬માં ગુર્જરદેશ જૈન ધર્મના વિજયવનિથી ગાજતે હતે. ગુજેર રાજધાની પાટણ પુરીના રાજપાટ ઉપર ગુર્જરપતિ રાજાઓના રાજતિલક જિન પ્રતિમાની પૂજાના પ્રસાદ રૂપ કેશર ચંદનના થતા હતા. રાજમહેલની દિવાલોમાં પ્રભાત અને સાયંકાલે પ્રતિક્રમણના પવિત્ર પાઠના પ્રતિધ્વનિ પડતા હતા. ર
જ્યના સિંહાસનની દક્ષિણ તરફ ન પંડિતના આસને ગોઠવાતા હતા. અહર્નિશ જોષીઓના પંચાંગમાં ચૈત્ય, ઉપાશ્રય, એ. ધશાલા અને જ્ઞાનશાળાના ખાતમુહૂર્ત ખોળાતા હતા. અને રાજયના કાર્યાલયે માંથી અમારીષણુનાજ હુકમે નીકળતા હતા.
આ સમયે વૃહ૭માં શ્રી વિમલચંદ્રસૂરિ થયા હતા. તેઓ વાદિ દેવસૂરિજીના ગુરૂભાઈ હતા. તેઓના ચારિત્ર ચંદ્રને
*

Page #16

૯૨
શ્રી વિમલસૂરિ અને પ્રશ્નોત્તર રત્નમાલા,
tatatatattetet
Entitatstatstent witht
પૂણે પ્રકાશ શુરામને દીપાવતા હતા. કવિતાની પોષક જનની પ્રતિભા શક્તિ તેમના બુદુિખલમાં સ્કેરી રહી હતી. જૈનશાસ્ત્રના સબાય સાથે તેમનામાં બીજું ઉત્તમ સાહિત્ય ખીલી રહ્યુ હતુ. કવિતાના રસિક ઊત્પાદકે સર્વ રસના પેષિક- પિતા થઈ શકે છે અને તેથી વિઓના ધણા ભાગ બીજા "ત્રિરસરૂપ રસ તરફ દ્વારાઇ જાય છે. તેવી રીતે આ વિરાગી કવિને થયુ ન હતુ. તેમના સાહિ ત્યના મહાન પ્રવાહ કેવલ શાંત રસમાંજ વ્હેતા હતા, જે તેમના ચારિત્રના સહુચરિત મહાવ્રતાના અલ કારરૂપ થઇ પડયા હતા.
આ વિદ્વાન મુનિરાજે સર્વ જ્ઞાનનુ` મથન કરી ભવ્ય પ્રાણીએના ગાયને માટે “ પ્રશ્નોત્તર રત્નમાલા ' નામે એક લધુ ગ્રંથ લખ્યું છે. તેની ઊપર રૂદ્રપાલીયગચ્છના શ્રીદેવેદ્રસૂરિજીએ એક સવિસ્તર ટીકા રચેલી છે. આ ગ્રંથમાં પેાતાના શિષ્યાએ પુછેલા પ્રમાના ચગ્ય ઉત્તરી આપી એક નાના ગ્રંથને ઉત્તમ ગારવમાં મુકેલા છે. ગ્રંથની કુલ ગાથાએ માત્ર એગણત્રીશ છે અને તેમાં ઉત્તર સાથે ચાસા પ્રશ્ના આપેલા છે, જે આસ્તિક શ્રાવકાના અ બ્યાસી યુવકે એ સર્વદા કહૈ રાખી પાન પાઠન કરવા ચેાગ્ય છે. ગ્રંથકાર પાતે પણ છેવટે તેવીજ ભલામણ કરે છે~~~
रचिता सितपटगुरुणा विमला विमलेन रत्नमालेव । प्रश्नोत्तरमालेयं कंठगता के न भूषयति ॥ २९ ॥ “શ્વેતાંબરી બાવકાના ગુરૂ શ્રીવિમલચંદ્ર સુરિએ રચેલી અ ૧ આવે. એક ગ્રંથ વેદધર્મમાં પણ લખાયે છેજે‘મળનમાજા' તેના રે એળખાય છે.

Page #17

આત્માનદ કોશ,
*
:
:
મિલ પ્રતરત્નમાલા જેમાં રનમાલાની જેમ ધારણ કરી હોય કે સુશામત ને કરે?"
આ વિરાગી કવિની પ્રતિભાબુદ્ધિરૂપ ગુહામાંથી જુદે જુદે પ્રસંગે શાસઠ પ્રગ્નેત્તર રૂપ રત્ન ઉદભવ્યા છે, જે આબાલવૃદ્ધ સને મનન કરવા યોગ્ય છે. સુરિરાજે પિતાના વિદ્વાન્ શિષ્યોને આજ્ઞા કરી હતી કે, શિષ્ય, પ્રાતઃકાલનું પ્રતિક્રમણ થયા પછી તમારે મને કોઈ વિષય ઉપર પ્રશ્ન કરવા અને મારા તરફથી જે કાંઈ ઉત્તર મલે તે યાદ રાખવા. શિ.
એ વિનયથી પ્રાર્થના કરી કે, ભગવન, આપ જુદા જુદા પ્રશ્નના ઉત્તર આપ તે અમારાથી શી રીતે ધારી શકાય ? માટે તે પ્રશ્ન અને ઉત્તર સાથે આવે એવી મધુર ગાથાઓ ની રત્નમાલા રચી આપવાની કૃપા કરે. જે અમે સુખેથી કંઠમાં ધારણ કરી રાખીએ.
શિષ્યની પ્રાર્થનાથી આચાર્ય હર્ષ પામ્યા અને તે વખતે તેમણે પ્રશ્નોત્તર રત્નમાલાં ગુથવાને પ્રારંભ કર્યો. પ્રથમ નીચેની ગાથાથી સૂરિજીએ શ્રીવીપ્રભુને નમસ્કારાત્મક મંગલાચરણું શરૂ કર્યું –
'मणिपत्य बर्द्धमान प्रश्नोत्तररत्नमालिका वक्ष्ये । नागनसमरबंधं देवं देवाधिपं वीरम् ॥१॥
નાગકુમારે મનુષ્ય અને દેવતાઓને વંદન કરવાગ્ય દેવાધિદેવ શ્રી વીરભુને નમસ્કાર કરી “પ્રશ્નોત્તર રત્નમાલા” એ નામના ગ્રંથને કહીશ.” ૧ આ લધુ ગ્રંથમાં બધા
વ્રત્તમાં જ છે.

Page #18

૪
વૃત્તાન્ત સમહુ,
ત્ત છએક અને માતાના શિષ્યોના પરિવાર વચ્ચે સુરભી બોલ્યા-... શિષ્યે, તમારા પ્રશ્નોના ઉત્તરરૂપ. જે ગાથા હું રચી આપું તે તમે સત્વર કઠે કો. તે પ્રશ્નાત્તરની ગુ થેલી રત્નમાલા તમને પૂર્ણ રીતે અલકૃત કરશે, એટલુ જ નહિ પણ જે કાઇ બાવક વા શ્રાવિકા તેને કઠમાં ધારણ કરશે તે પણ તેનાથી અલ કૃત થઇ સદૃવિચારની સુંદર શોભા સપાદન કરશે.” આ પ્રમાણે કહી તત્કાલ નીચે પ્રમાણે બીજી ગાથા રચી કાઢી, તે શિષ્યાએ તત્કાલ સ્વબુદ્ધિના ઉત્સગમાં ઝીલી લીધી
'
कः खलु नालं क्रियते दृष्टादृष्टार्थसाधनपटीयान् । कंठस्थितया विमलप्रश्नोत्तररत्नमालिकया ॥ २ ॥
“ આ નિર્મલ પ્રશ્નાત્તરની રત્નમાલા જો કંઠમાં પહેરી હાય તા આ લોક અને પરલોકના અર્થ સાધવામાં અતિ ચતુર એવા કયા પુરૂષ અલંકૃત થતા નથી” ?
અપૂર્ણ.
વૃતાંત સ ંગ્રહ.
શ્રી યાવિજયજી પાડશાલા.
પરમ પવિત્ર કાશીપુરી ધણીજ પ્રાચીન પુરી છે. ભારતવર્ષની સંસ્કૃત વાગ્દેવી-શારદાની રાજધાની છે. વેદમતવાલા તેને મુક્તિ પુરી કહે છે. શ્રી પાર્શ્વનાથપ્રભુની જન્મનગરી, દીક્ષાનગરી, અને જ્ઞાનનગરી પણ તેજ છે. ત્રણસા સાધુઓના પરિવાર સાથે શ્રીપાવ્ પ્રભુએ તે નગરીમાં વિદ્યાવિલાસ કચૈા હતા. પ્રથમ પારણામાં ક્ષીર ભાજન કરી પ્રભુએ જાણે સૂચવ્યું ઢાય કે, આ વારાણસીમાં મ
*

Page #19

આત્માનંદ પ્રકાશ,
ભ્યાસ કરનાર બાળકની બુદ્ધિ ક્ષીર જેવી ઉજHલ થશે. અહીં ગંગાના પવિત્ર જલનું પાન અભ્યાસીઓની બુદ્ધિને નિર્મલ કરે છે. આર્યભૂમિમાં આઠે પહેરી શારદાને- નિવાસ કાશી શિવાય બીજે નથી. બંગાલાનું બુદ્ધિબલ કાશીથી જ પ્રખ્યાત છે.
આવી ઉત્તમ ભૂમિમાં મોટા પાયા ઉપર એક જૈન પાઠશાલાની જરૂર હતી. જૈન બાલકોની મગજશક્તિ ખીલવવાના ઉચા સાધનો આ સ્થલે જયા હોય તે તેથી જ્ઞાનનો મહાન ઉત્કર્ષ થવાને સંભવ છે. તે જરૂર પૂરી પાડવાને વણારસીમાં “શ્રી યશોવિજયજી પાઠશાલા” સ્થાપવાને નિશ્ચય થવાના ખબર સાંભળી સર્વ ધર્માભિમાની જૈન સમુદાય ખુશી થયા વિના રહેશે નહીં.
આ મહત કાર્યની ચેજના કરવામાં મહામુનિ શ્રી વૃદ્ધિચંદ્રજી મહારાજના શિષ્ય મહામુનિ શ્રી ધર્મવિજયજીએ અથાગ શ્રેમ લીધે છે. તેઓ પોતાના શિષ્ય પરિવારને લઈ ઉગ્ર પરિપહથી વિહાર કરી તે રથાને રહ્યા છે. વિવિધ સ્થલેમાં ઉપદેશ આપી તે કાર્યના સમારંભ માટે એક મોટું ફંડ ઉભું કરવામાં આવ્યું છે, જે આવા સમારંભના પ્રમાણમાં હજુ નાની સંખ્યા ધરાવે છે.
અમે સર્વ શ્રાવક બંધુઓને વિજ્ઞપ્તિ કરીએ છીએ કે, આ ધર્મના ઉતકારક કાર્યમાં સર્વે યથાશક્તિ સહાય આપવી. જો આ મહત કાર્યોની યેજના ઉત્સાહથી આગળ ચાલશે તે જૈનવ
માં જ્ઞાનને મહાપ્રકાશ જાહેરજલાલી સાથે પ્રકાશિત થશે. અને ડિા સમયમાં વ્યાકરણ, ન્યાય, સાહિત્ય અને તત્વના પારગત જૈન વિદ્વાનોની ગણના ભારતવર્ષમાં થવા લાગશે.

Page #20
: : . .-' - 1 - ઇડરમાં પાદશાળા વડે, હે ડકવાર્ટર, ઈડમાં પાઠશાળાના મેલાવાર ગયા સપ્ટેમ્બર માસની તા. 28 મંગળવારે શ્રી ઇડરમાં આવેલી “શ્રી આત્માનંદ જૈન શ્વેતાંબર પાઠશાળામાં અભ્યાસ કરતા. બાલક અને બાલકોને ઈનામ આપવાને એક મોટો મેલાવ કરવામાં આવે છે. સભાસ્થાન ત્યાંના વિશાલ ઊપાશ્રયમાં રાખ્યું હતું. આ પ્રસંગે પરોપકારી, પૂજ્યપાદ આચાર્ય શ્રી કમલવિજ ચજી ત્યાં બીરાજતા હતા. આ મહાનુભાવની સાથે મુનિરાજ શ્રી માનવિજયજી, તથા મુનિરાજ શ્રી હિંમતવિજ્યજી આદિ બીજા પાંચ મુનિએ ત્યાં રહેલા તા. સમાજમાં અમૃતસેહેરના વતની લાલા ધાણ. તેમના પુત્ર પન્નાલાલજી. તથા લાલ મારાજ મંલિ પિતાના સી કુટુંબ સાથે આશ્યા હતા. તે શિના જીરાસરના વતની લાલાશીબુ મેલ" લાલાટેક વિગેરે સંભવિત ગૃહ હાજર થયા હતા. અયાસી બાલ વર્ગની સંખ્યા પાસેની હાજર થઈ હતી. પ્રથમ પ્રભુ સ્તુતિ અને ગુરૂસ્તુતિ કર્યો પછી છાયાની બાલિંકાએ આ માસિકના બીજા અંકમાં આપેલાં શ્રી ભારતવષય આહંત મહાસમાજના ઊદયાષ્ટકની કવિતા મધુર કંઠે ગાઈ સંભળાવી હતી, જે સાંભળી શ્રેતાઓ તલ્લીન થઈ ગયા હતાં. ત્યારબાદ લાલા શાબુ મલજીએ જ્ઞાનવૃદ્ધિ” એ વિષય ઉપર ભાષણ કર્યું હતું. છેવટે દશ વર્ષના જૈન બાલક મી. ડાયાલાલ જ્યચંદ્રના વા ચાતુર્થ વાલા મધુર ગીતથી પ્રસન્ન થઈ લાલા મહારાજ ભલજીએ એક રૂ. 15 ની કીમતનું ઘડિયાલ ભેટ કર્યું હતું. અને તે પાઠશલાના સમગ્ર વિદ્યાર્થીઓને લાલા શીબુ મલજી અને લાલા કમલજી તરફથી ઇનામ આપવામાં આવ્યા હતા. For Private And Personal Use Only